03.11.2025 | 16:45
359
ILM-U MADANIYATGA MEZBON SAMARQAND
Jamoliddin BADALOV

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 30-oktyabr kuni Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha Birlashgan Millatlar Tashkiloti (YUNESKO) Bosh konferensiyasi 43-sessiyasining ochilish marosimida ishtirok etdi
YUNESKOning Umumjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Samarqand “Sharq va G‘arb madaniyatlari va sivilizatsiyalari chorrahasi” sifatida mashhur. Ushbu qadim kentning Bosh konferensiya o‘tkaziladigan joy sifatida tanlanishi O‘zbekistonning madaniy merosni asrab-avaylash borasidagi sa’y-harakatlari hamda fan, texnologiya, ta’lim va madaniyat sohasidagi xalqaro hamkorlikning jahon hamjamiyati tomonidan yuksak e’tirofi hamda mamlakatning jahon madaniy turizmi va ko‘p tomonlama almashinuvdagi ahamiyatini namoyish etadi. Markaziy Osiyoning eng qadimgi va eng ko‘zga ko‘ringan shaharlaridan biri sifatida Samarqand o‘zining ajoyib me’moriy yodgorliklari va boy tarixiy merosi bilan mashhur.
Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev barcha xalqaro hamkorlar va do‘stlarga 2025-yilda qadimiy Samarqand shahrida YUNESKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasini o‘tkazish to‘g‘risidagi tarixiy qarorni qo‘llab-quvvatlaganliklari uchun samimiy minnatdorlik bildirgandi. Mintaqamizda birinchi marta o‘tkazilayotgan jahon miqyosidagi ushbu muhim tadbir xalqaro hamjamiyatga O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlarining ulkan sivilizatsiya salohiyatini yana bir bor namoyish etadi.
E’tiborlisi, 2024-yil 16-mart kuni O‘zbekiston Prezidenti “2025-yilda Samarqand shahrida YUNESKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasiga tayyorgarlik ko‘rish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonni imzoladi. Unga muvofiq, tadbirning tayyorgarligini nazorat qilish uchun Tashkiliy qo‘mita tuzildi va zarur chora-tadbirlar faol ravishda amalga oshirildi. YUNESKO bilan yaqin hamkorlikda sessiya ishtirokchilarining mamlakatimizga kirishi va chiqishi, viza rejimini soddalashtirish, transport va tibbiy xizmat ko‘rsatish, shuningdek, ularning asosiy tadbirlar va madaniy dasturda ishtirok etishi bilan bog‘liq masalalar hal etildi. Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, 43-sessiya va u bilan bog‘liq tadbirlarda 194 mamlakatdan 5000 dan ortiq ishtirokchi qatnashyapti. O‘zbekiston hukumati YUNESKO bilan hamkorlikda asosiy konferensiya doirasida bir qator qo‘shma tadbirlarni o‘tkazishni rejalashtirgan. Ushbu tadbirlar muzey ishida sun’iy intellekt texnologiyalarining roli, gender tenglik, ayollarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish kabi dolzarb masalalarga bag‘ishlanadi. Kutilayotgan qarorlar orasida 15-dekabrni “Butunjahon turkiy tillar oilasi kuni” deb e’lon qilish tashabbusi ham bor. Forum ishtirokchilari 5 gektar maydonga ega yangi “YUNESKO bog‘i” parkida daraxt ekishda ishtirok etadi. Bundan tashqari, asosiy konferensiya arafasida Samarqand shahrida YUNESKOning XIV Yoshlar forumi va YUNESKO ishlari bo‘yicha milliy komissiyalarning XII mintaqalararo yig‘ilishi boshlandi.
Keyingi paytlarda O‘zbekistonning YUNESKO bilan hamkorligi har tomonlama rivojlanmoqda. Mazkur xalqaro tashkilot ko‘magida mamlakatimizning boy tarixi, qadimiy an’analari va milliy qadriyatlarini keng targ‘ib qilish, ularni kelajak avlod uchun saqlab qolishga qaratilgan qator tashabbuslar amalga oshirilayotgani, ikki tomonlama munosabatlar doirasida YUNESKOning xalqaro reyestrlari alohida o‘rin tutayotganini eslatib o‘tish joiz. Xususan, O‘zbekistonning muvaffaqiyatli diplomatik sa’y-harakatlari tufayli mamlakatning qadimiy tarixiy-madaniy obyektlari YUNESKO ro‘yxatlariga kiritilgan.
YUNESKO tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yana bir muhim ro‘yxat – Insoniyatning nomoddiy madaniy merosi reprezentativ ro‘yxatidir. Ushbu ro‘yxat o‘zbek xalqining 16 ta nomoddiy madaniy meros elementini o‘z ichiga oladi, ulardan 11 tasi 2016-yildan beri ro‘yxatga kiritilgan.
Ularga Shashmaqom, Boysunning madaniy an’analari, Katta Ashula, Askiya san’ati, palov bilan bog‘liq madaniyat va an’analar, Navro‘zni nishonlash odatlari, Marg‘ilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi, atlas va adras ishlab chiqarishning an’anaviy texnologiyalarini saqlash, Lazgi raqsi, miniatyura san’ati, baxshichilik san’ati, ipakchilik va an’anaviy ipak ishlab chiqarish, Xo‘ja Nasriddin haqidagi an’anaviy rivoyatlar, o‘zbek kulolchilik san’ati, naqqoshlik san’ati, iftorlik va uning ijtimoiy-madaniy an’analari, shuningdek, rubob yasash va uni chalish san’ati kiradi.
2023-yilgacha O‘zbekiston YUNESKOning “Dunyo xotirasi” reyestriga bir nechta muhim madaniy meros obyektlarini muvaffaqiyatli kiritdi, jumladan, Toshkent shahrida saqlanayotgan Usmon Qur’oni, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar to‘plami va Xiva xonligi devonxonasining arxiv hujjatlari. 2023-2024-yillar davomida O‘zbekiston tarixiga oid yana to‘rtta hujjatli to‘plam ushbu nufuzli reyestrga kiritildi: Mavlono to‘plami, Buxoro amirligi qushbegi ma’muriyati arxivi, Xudoybergan Devonov fotosuratlar to‘plami va “Turkiston albomi”. YUNESKOning yana bir muhim yo‘nalishi – Butunjahon biosfera rezervatlari tarmog‘i bo‘lib, unga hozirda O‘zbekistondan ikkita obyekt kiradi: Chotqol davlat biosfera qo‘riqxonasi (1978-yilda tashkil etilgan) va Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati (2021-yilda qo‘shilgan). 2022-yilda O‘zbekiston o‘z tarixida birinchi marta 2022–2026-yillar davrida YUNESKOning Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish bo‘yicha hukumatlararo qo‘mitasi a’zosi etib saylandi.
Bugungi kunga qadar O‘zbekiston YUNESKO shafeligi ostida 10 ta xalqaro konvensiyaga qo‘shilib, tashkilotning ta’lim, fan, madaniyat va axborot sohalaridagi asosiy qadriyatlariga qat’iy sodiqligini namoyish etdi.
Yaqin vaqt ichida ro‘y bergan eng muhim voqealardan biri 2023-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi YUNESKO–O‘zbekiston xalqaro mukofotining ta’sis etilgani bo‘ldi. Ushbu nufuzli mukofot YUNESKO bilan birgalikda sun’iy intellektning etik tarzda qo‘llanilishi orqali ilmiy muloqotga ko‘maklashish va yangi texnologiyalarni mas’uliyat bilan qo‘llashning global anglanishini rag‘batlantirish maqsadida ta’sis etilgan. Mukofotning birinchi laureatlarining nomlari Samarqand Bosh konferensiyasi doirasida o‘tkaziladigan yuqori darajadagi maxsus tadbirda rasman e’lon qilinishi kutilmoqda.
– 40 yil ichida birinchi marta YUNESKO Bosh konferensiyasi Parij shahrida emas, balki O‘zbekistonda – Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan o‘tkaziladi, – deydi YUNESKOning O‘zbekistondagi vakolatxonasi rahbari Sara Noshadi. – Garchi anjuman O‘zbekiston uchun eng muhim voqealardan biri bo‘lsa-da, bu YUNESKOning o‘zi uchun ham nihoyatda muhim qadamdir. Bugun bu haqda butun dunyo gapirmoqda va O‘zbekiston butun dunyo e’tibori markazida turibdi. YUNESKO O‘zbekiston hukumati bilan 30 yildan beri yaqin hamkorlik qilib kelmoqda va xalqaro tashkilot sifatida biz 2016-2017-yillarda boshlangan dadil islohotlarni alohida e’tibor bilan kuzatib kelmoqdamiz. Men ta’lim sohasida – maktabgacha ta’limdan tortib oliy ta’limgacha bo‘lgan keng ko‘lamli islohotlarni alohida ta’kidlamoqchiman – ular doimiy ravishda YUNESKO tomonidan olqishlanadi va qo‘llab-quvvatlanadi. Shuni ta’kidlash joizki, YUNESKO Bosh konferensiyasining Samarqandda o‘tkazilishi nafaqat O‘zbekistonning jahon madaniy va intellektual rivojiga qo‘shayotgan hissasining e’tirofi, balki tarixiy-madaniy merosni saqlash muhimligini yana bir bor ta’kidlash uchun ajoyib imkoniyatdir. Yuqori darajadagi bu uchrashuv madaniy almashinuv va barqaror rivojlanish istiqbollarini muhokama qilish uchun xalqaro maydon vazifasini o‘taydi. O‘zbekiston yana bir bor jahon madaniyati va fanining muhim markazi sifatidagi rolini tasdiqlaydi. Qolaversa, Samarqand konferensiyasi madaniyatlararo muloqot uchun ko‘prik bo‘lib, turli jamiyatlarda tajriba almashish va ilg‘or tajribalarni joriy etishga yordam beradi.
“Jadid” gazetasining 2025-yil 31-oktyabrdagi 44-soni
“JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“
Özbekistonda xizmat körsatgan yoşlar murabbiysi, yuridik fanlar doktori, yozuvçi Komil SINDOROV bilan suhbat – Assalomu alaykum, ustoz. Sizni ham bobo, ham Özbekiston şaxmat federatsiyasi rais örinbosari sifatida Javohir Sindorovning Sent Luis (AQŞ) şaxmat klubida bölib ötgan “Clutç Çess: Çampions Şowdown 2026” xalqaro turnirdagi ğalabasi bilan muborakbod etamiz! – Rahmat! Jahon çempionligi bahslari oldidan sönggi muhim […]
16.11.2026 | 16:15
86
ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA
Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]
16.11.2026 | 14:34
84
MILLIY YUKSALIŞ SARI
Joriy yilning 10-14-noyabr kunlari Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahrida mustaqil Özbekiston tarixida ilk marotaba “Özbekiston ziyolilari kengaşi”ning hududiy yiğilişlari bölib ötmoqda. Mazkur muloqotlar dunyoda yuz berayotgan madaniy, siyosiy va texnologik özgarişlar, şuningdek, qadriyatlar transformatsiyasi şaroitida milliy özlikni saqlaş, Uçinçi Renessans poydevorini barpo etiş, Yangi Özbekistonni quriş va Milliy yuksaliş davri sari dadil qadam taşlaş […]
16.11.2026 | 09:00
132



