28.08.2025 | 09:13
246
ИБРАТ БАЁЗИ
Илмий жамоатчилик орасида бобомиз Исъҳоқхон тўра Ибрат асарлари ва уларн нг адади борасида турлича қарашлар бор. Ху усан, аБолшоймСоймони чуқур ўрганган Ҳайдарбек Бобобеков “Ибрат шеърий девонидан ташқари, 4 та тилшунослик ва илмий тарихий асар яратган”, дейди. Бошқа олимл р Исъҳоқхон тўра Ибратнинг жами 20 та асари топилгарайонларидаади. Бизнингча, улар сони бундан ҳам кўп.

Масалан,кооперацияфатпарварнинг номаълум асари – “Саловат-у Мужоб” ҳақида бизда аниқ маълумот бор-у ҳали-ҳануз топилгани йўқ. Бундан ташқари, бобомизнинг “Ситати Алти атсина” номли 6 тилл луғати ан бугунги ёшлар ҳам унумли фойдаланишади. Исъҳоқхон тўра Ибрат қаламига мансуб яна бир асар – “Мезон ул замон” Японияда нашр этилган. “Жоме ул хутут” асарида эса бобомиз дунёдаги 40 дан ортиқ тил ҳақида теран м лоҳазал р билдиреабилитацияақола ва шеърий тўпламлари ҳам мавжуд.
Бир сўз билан айтганда, алломанинг илмий мероси батафсил ‘рганилмаган. Чунки Чор Россияси ва Советлар давфакультетиниан асарлари бобомизнинг ўз уйида, шахсий кутубхонасида сақланган. 1937-йили қамоққа олинган вақтида улуғ маърифатпарварнинг уйи тинтув қилиниб, барча илмий асарлари Тўрақўрғон мева-сабзавот қуритиш заводи ҳудудига кўмиб ташланган. Қолганлари ёқиб юборилган. Шунга қарамай, дадам Саййид Мулло Меҳмонхожа Эшон (1909–1996) ва аям Исторахон по ҳша ( 920–2006) Ибрат бобомизнинг бир баёзини асраб қолишган экан. Бу баёз то бугунга қадар уйимизда сақлаб келинган. Қуйида шу ҳақдаги маълумотларни сиз билан аҳам ўрмоқчиман.
Исъҳоқхон тўра Ибрат қаламига мансуб бу баёз 16 бетдан иборат. Биринчи бетида Исъҳоқхон тосъездидан босмахреабилитацияи – қуёш тасвири туширилган, ҳошиясига араб алифбоси билан “Илм” а “Ибрат” сўзлари, унинг таг қисмига эса, “Литография”, “Исъҳоқия” деб ёзилган. Баёзнинг биринчи бетидаги сўзлар таржимаси қуйидагича: “Тўрақўрғон қозиси Ибрат асарининг биринчи жу иаси, Наманган Тўрақўрғонда матбаи Исоқияда.
Сахвон арзига Мунташир Ул – мадуя боси турган авлиёси хар офаридани”. Форс-тожик тилидан ўзбек тилига таржима қилинганда, сўнгги жумладан “Асрлар кечиши матлаб-у марҳумдир” деган м змун к либ чиқади.
Суратда келтирилган баёзнинг 16-бет охирида эса: “Охунзода Абдурауф Машхади ёзган, ҳижрий 1327-йил муҳаррам ойи”, деб ёзилган. Дема , Ибрат девонининг биринчи жузияси деб тахмин қилинаётган бу баёз милодий 1909-йилда ёзилган ва Ибрат босмахонаси ношири Охунзода Абдурауф Машҳадий томонидан чоп этилган.
Бизнингча, бу – Ҳайдарбек Бобобеков айтган Ибрат девонининг биринчи жузияси. гар та минимиз тўғри бўлса, ушбу д вон ҳ қида аниқроқ маълумотга эга олимларимиз ҳам бўлса керак. Баёз топилиши билан масалага аниқлик киритиш мақсади а Тўр қўрғон туманидаги Ибрат музейига бордим. Музей директори билан гаплашдим. Афсуски, музейда бу ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ экан.
Топилган янги баёз асосан назмда, араб, форс, тожик ва босINTERNETарда битилган. Нашр этилганига 116 йил бўлибди. Келгусида уни араб ва форс-тожик тилларидан ўзбек тилига ўгириб, тақдим этамиз. Ишонаманки, бу асар Янги Ўзбекистон ёшларини тарбиялашда муҳим қўлланма бўлиб хизмат қилади. Сўзимни улуғ бобомиз Исъҳоқхон тўра Ибратнинг қуйидаги шеъри билан мухтасар қиламан:
Ўқингиз илми ҳикмат, сизга бу иш катта ибратдир,
Агар илм ўрганурсиз барча ишда сизга нусратдир.
Агар илми ўлмаса, нодон умри барча кулфатдур,
Бу ашёи жадиди мубаддали асли ҳикматдур.
Саййид ИСАХОНТЎРА СОНИЙ (Исъҳоқхон тўра Ибратнинг набираси),
Бобур номли халқаро жамоат фонди илмий ходими
“Жадид” газетасининг 2025 йил 22 августдаги 34-сонида
ЎЗИ УСТОЗ БЎЛАР УСТОЗ КЎРГАНЛАР
“– Мени танимадингизми, ахир мен фалончи блогерман!– Узр, қайси ном билан қандай мавзуларда блог юритасиз?– Барча мавзуда. Интернетда ҳамма “Ҳаққуш” номи билан билади мени.– Шунақами? Мен билган кўпгина блогерлар аниқ бир йўналиш бўйича фаолият юритади.– Улар менга ўхшаб кўп соҳани тушунмайди-да, шунинг учун биттаси билан чекланади.– Қайси соҳа бўйича мутахассиссиз?– Олий маълумотим йўқ. Мактабни битирганман”. […]
21.01.2026 | 15:59
829
МАТЕМАТИКА – МУВАФФАҚИЯТ МАНБАИ
Суҳбатдошимиз Ўзбекистон Фанлар академияси ва Бутунжаҳон Фанлар академияси академиги, Давлат мукофоти лауреати Ўткир Розиқов айни пайтда ЎзФА В.И.Романовский номидаги Математика институти директори ўринбосари сифатида фаолият олиб бормоқда. У қарийб қирқ йиллик фаолияти давомида математик анализ, алгебра ва эҳтимоллар назариясининг замонавий усуллари билан физик ва биологик системаларнинг термодинамикаси ва динамикаси назарияларини яратиб, уларни табиий фанларга қўллашда […]
21.01.2026 | 12:50
822
ОҒАМИЗ ОМОН БЎЛСИНЛАР!
Мен Муродбой Низанов билан илк бор 2004 йилда танишганман… Йўқ, адашдим. Бу инсонни анча аввалроқ, ўспирин чоғларимда истеъдодли ижодкор сифатида таниганман. Мактабда ўқиб юрган пайтларимда адабиётга ҳавасим баланд эди. Қўлимга тушган китоб ва газета-журналларни иштиёқ билан мутолаа қиламан. Колхозда бригадир бўлиб ишлайдиган раҳматли амаким ўзи обуна бўлган “Ёшлик”, “Шарқ юлдузи”, “Муштум” журналларини ўқиб бўлгач, менга […]
21.01.2026 | 09:47
857



