Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 10°C

TAVSIYA QILAMIZ


31.10.2025 | 11:11

img304

ОҒИР ВА ОҒРИҚ

Эшқобил ШУКУР

Meni doim og‘ir va og‘riq so‘zlarining uyqashligi o‘ylantirib keladi. Shakl jihatdan o‘xshash bu so‘zlarning ma’no tomondan uyg‘unligi yo‘qmikin? Bir qarashda og‘riq so‘zining o‘zida og‘irlik borday, og‘irlik so‘zida esa og‘riq borday tuyuladi. “Qutadg‘u bilig” mutolaasi vaqtida bu so‘zlarning qarindoshligi yanada sezilganday bo‘ladi.

Muhtaram olimimiz Qayum Karimov tuzgan “Qadimgi turkiy til lug‘ati”da bu ikki so‘zga shunday izoh berilgan:

AG‘RUQ – yuk, og‘irlik, vazminlikka ega bo‘lgan narsa…

AG‘RUQLAN – og‘irsinmoq, og‘ir olmoq.

AG‘RI – og‘rimoq, kasallanmoq, xastalanmoq.

Mahmud Koshg‘ariyda ag‘ruq ag‘ir iborasi og‘ir yuk ma’nosida kelgan.

Yusuf Xos Hojibda irig so‘zga ag‘rir k – dag‘al so‘zga ko‘ngil og‘riydi iborasi keladi.

“Turkiy tillar etimologik lug‘ati”da og‘ir (ag‘ir) so‘zi bir tomonga og‘ish ma’nosidagi og‘ (ag‘) fe’lidan paydo bo‘lgan deyilgan. Yelkasidagi yukning og‘irligidan o‘ng tomonga og‘ib borardi. E’tibor qilyapsizmi, tilimizdagi ag‘nadi so‘zi ham og‘di so‘ziga yaqin. Chunki ag‘nayotgan odam bir tomonga og‘ib ketadi. Herman Vamberi og‘riq so‘zining ildizini “og‘ir”, “yuk” ma’nosidagi og‘ir so‘ziga taqaydi. Radlov esa og‘riq so‘zini ag‘ri – ag‘ar, rangi oqardi ma’nosidagi oqar so‘zidan degan farazni aytadi. Menga Vamberi varianti qiziqroq tuyuldi.

Og‘ir so‘zi faqat og‘irlik, yuk ma’nosida emas, qiyin, murakkab, qayg‘u-tashvish, vazmin kabi ma’nolarda ham qo‘llanadi. Ba’zan dard ham og‘ir so‘zida ifodalanadi. Masalan, unga og‘ir bo‘ldi degan gapni sharoiti og‘irlashgan odamga ham, kasal yotgan odamga ham ishlatish mumkin.

“Jadid” gazetasining 2025-yil 24-oktyabrdagi 43-sonida


ЎЗИ УСТОЗ БЎЛАР УСТОЗ КЎРГАНЛАР

“– Мени танимадингизми, ахир мен фалончи блогерман!– Узр, қайси ном билан қандай мавзуларда блог юритасиз?– Барча мавзуда. Интернетда ҳамма “Ҳаққуш” номи билан билади мени.– Шунақами? Мен билган кўпгина блогерлар аниқ бир йўналиш бўйича фаолият юритади.– Улар менга ўхшаб кўп соҳани тушунмайди-да, шунинг учун биттаси билан чекланади.– Қайси соҳа бўйича мутахассиссиз?– Олий маълумотим йўқ. Мактабни битирганман”. […]

21.01.2026 | 15:59

img829

МАТЕМАТИКА – МУВАФФАҚИЯТ МАНБАИ

Суҳбатдошимиз Ўзбекистон Фанлар академияси ва Бутунжаҳон Фанлар академияси академиги, Давлат мукофоти лауреати Ўткир Розиқов айни пайтда ЎзФА В.И.Романовский номидаги Математика институти директори ўринбосари сифатида фаолият олиб бормоқда. У қарийб қирқ йиллик фаолияти давомида математик анализ, алгебра ва эҳтимоллар назариясининг замонавий усуллари билан физик ва биологик системаларнинг термодинамикаси ва динамикаси назарияларини яратиб, уларни табиий фанларга қўллашда […]

21.01.2026 | 12:50

img822

ОҒАМИЗ ОМОН БЎЛСИНЛАР!

Мен Муродбой Низанов билан илк бор 2004 йилда танишганман… Йўқ, адашдим. Бу инсонни анча аввалроқ, ўспирин чоғларимда истеъдодли ижодкор сифатида таниганман. Мактабда ўқиб юрган пайтларимда адабиётга ҳавасим баланд эди. Қўлимга тушган китоб ва газета-журналларни иштиёқ билан мутолаа қиламан. Колхозда бригадир бўлиб ишлайдиган раҳматли амаким ўзи обуна бўлган “Ёшлик”, “Шарқ юлдузи”, “Муштум” журналларини ўқиб бўлгач, менга […]

21.01.2026 | 09:47

img857