Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 10°C

TAVSIYA QILAMIZ


11.11.2025 | 10:13

img211

“С5+1”=!

Жамолиддин БАДАЛОВ

Жаҳон сиёсати ва иқтисодиётида кескин ўзгаришлар юз бераётган бир даврда Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги фаоллиги, айниқса, дунёнинг қудратли давлати бўлмиш АҚШ билан стратегик муносабатларни мустаҳкамлаш йўлидаги саъй-ҳаракатлари алоҳида эътиборга лойиқ. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Америка Қўшма Штатлари Президенти Доналд Трампнинг таклифига биноан Вашингтон шаҳрига амалий ташрифи айнан шундай муҳим воқелик бўлди. Бу ташриф икки давлат ўртасидаги алоқаларни янги босқичга олиб чиқиш, Марказий Осиё минтақасидаги ҳамкорлик ва хавфсизликни таъминлашда ҳам муҳим аҳамият касб этди.
Бу галги ташриф шу йил­нинг ўзида АҚШга амал­га оши­рилган иккинчи ташриф ҳи­соб­ланади. Ню-Ёркдаги БМТ Бош Ассамблеясининг юби­­лей сессияси доирасида АҚШ билан халқимиз манфаат­ларига мос келишув ва битимлар имзолан­ди. Хусу­сан, АҚШнинг етакчи ком­па­ниялари билан фуқаро авиат­сияси, тог‘-конь саноати, молия ва инновациялар, кимё, энергетика ва бошқа усту­вор йўналишларда уму­мий қиймати 100 миллиард доллар­дан зиёд шартномалар ва истиқболли лойиҳалар порт­фели шакллантирилди. Ушбу тарихий воқеа мамлакатимизнинг ин­вес­­титсия­вий жозибадор­лиги, АҚШ компанияларининг Ўзбе­­кис­тон иқтисодиётига қи­зи­қиши, юртимизда амалга оши­ри­ла­ётган ислоҳотларнинг самарадорлиги ва бизнес юри­тиш учун яратилган қулай шароитларнинг ортиб бора­ёт­гани натижасидир. Ушбу кели­шув­лар Ўзбекистоннинг иқти­­со­дий ривожланиши ва жаҳон­даги нуфузини янада мус­таҳ­камлашга, халқи­мизнинг ҳаёт даражасини оши­ришга хиз­мат қилади.
Бугун Президент Шавкат Мирзиёевнинг узоқни кўзла­ган сиёсати ва тинимсиз изланиши туфайли Ўзбекистон янги тараққиёт йўлидан илдам бормоқда. Давлати­миз томонидан очиқлиги ва жадаллиги билан ажралиб турган изчил, аниқ ва конструктив сиё­сат олиб борилаётгани АҚШ билан муносабатларда ҳам намоён бўлмоқда. Президент Доналд Трамп: “Президент Мирзиёев – бир сўзли инсон, биз бошқа кўплаб масалалар устида биргаликда ишлашда давом этамиз!” дея олқишлаши ҳам йирик давлатнинг Ўзбекистондаги ортга қайт­мас ислоҳотларга ишончини намоён этади.
Америкаликларнинг доно ма­қоли бор: “Одамларнинг сўзи­­га эмас, ишига боқ”. Миль­лий етакчимиз ўзининг оқилона сиёсати ва амалий иш­лари уйғунлиги билан жаҳон­да катта обрў ва эътибор қозонди. Шу ўринда бир фикрни айтмоқчимиз. Ҳозирги кунда дунёда расман 200 дан зиёд мустақил давлат бор, лекин айримларининг мустақиллиги сунъий, фақат қоғозда. Чунки улар сиёсий, иқтисодий ёки хавфсизлик жиҳатидан у ёки бу давлатга тобе. Афсуски, уларнинг тақдири ўз пойтахтларида эмас, бошқа пойтахтларда ҳал эти­лади. Ўзбекистон улардан фарқли ўлароқ, ҳақиқий мустақиллик­ка эга бўлди. Президентимиз Шавкат Мирзиёев ўта таҳликали ва мураккаб даврда жонажон Ватанимиз истиқлолини нафа­қат кўз қорачиғидек асраб ҳимоя қилмоқда, балки уни тез суръат­лар билан ҳар томонлама мус­таҳ­камлаб бормоқда.
Президентимиз ташаббуси билан қўшни Марказий Осиё давлатлари, узоқ ва яқиндаги барча хорижий мамлакатлар билан дўстона, ўзаро манфаатли муносабатлар қатъий қарор топди. Шуни англаш лозимки, бу ютуқлар ўз-ўзидан ёки тасодифан келаётгани йўқ. Ҳар бир муваффақият негизида Президентимизнинг чуқур ўйланган сиёсати ва иродаси турибди.
АҚШдек буюк давлат ҳамма билан дўстона муносабат ўрнатмайди. Бу давлат Ўзбекистон мустақиллигини биринчилардан бўлиб тан олган, унинг ҳудудий яхлитлиги ва суверенитетини қўллаб-қувватлаб келаётган экан, Марказий Осиёга оид ташқи сиёсатини белгилаш ва олиб боришда Ўзбекистон­га суянишга интилмоқда. Президентлар даража­сидаги мулоқот Ўзбекистон ва АҚШ ўртасидаги сиёсий, иқтисодий ва хавфсизлик масалалари бўйича стратегик шерикликни янада чуқурлаштиришга хизмат қилади. Бу эса икки мамлакат манфаатларига мос келадиган узоқ муддатли ҳамкорлик учун мустаҳкам пойдевор яратади.
Ташриф дастуридан АҚШ Конгресси ва ҳукумати вакиллари билан музокаралар, ушбу мамлакат етакчи компаниялари раҳбарлари билан алоҳида учрашувлар ҳамда ишбилармон доиралар иштирокида давра суҳбати ҳам ўрин олгани иқтисодий ҳамкорликка берилаётган устувор аҳамиятдан далолат беради. Ўзбекистон кейинги йилларда inves­титсия муҳитини яхшилаш, иқтисодиётни эркинлаштириш ва коррупцияга қарши кура­шиш борасида жиддий ислоҳотларни амал­га оширмоқда. Бу ислоҳотлар АҚШ компа­нияларига Ўзбекистон бозорига кириш ва инвестиция киритиш учун янги имкониятлар эшигини очмоқда. Ўзбе­кистонда фаолият юритаётган АҚШ компаниялари орасида “Эххон Mobil”, “CНҲ Industrial”, “Cоcа-Cола”, “Ҳятт”, “Ҳилтон”, “Жоҳн Deere”, “Ҳонейwелл”, “Cатерпиллар” ва бошқалар бор.
АҚШ илғор технологиялари, капитали ва бошқарув тажрибасининг Ўзбекистонга кириб келиши мамлакатимиз иқтисодиётини модернизация қилиш, саноат, қишлоқ хўжалиги ва энергетика соҳаларини ривожлантириш учун долзарб аҳамиятга эга. Президентимиз ташрифида Савдо палатаси раисининг иштирок этиши ҳам иқтисодий алоқаларни жонлантириш, ўзаро савдо айланмасини кўпайтириш ва янги қўшма лойиҳаларни амалга ошириш бўйича аниқ қадам ташланаётганини кўрсатади.
Ўзбекистон Республикаси “Ташқи сиё­сий фаолият концепцияси”га мувофиқ Америка Қўшма Штатлари билан ҳамкорлик республикамиз ташқи сиёсатининг устувор йўналишларидан ҳисобланади. Ҳозирги Ўзбе­кистон–АҚШ муносабатлари ўзининг кўп қиррали жиҳатлари ва узоқ муддатга мўлжал­лангани билан ажралиб туради. Ва айни пайтда халқаро ҳуқуқ нормаларининг умумеътироф этилган тамойиллари, хусусан, ўзаро ҳурмат ва бир-бирининг манфаатларини инобатга олишга асосланган. Ўзбекистон ва АҚШ бир қатор халқаро ҳамда минтақавий муаммолар бўйича бир хил позицияга эга бўлиб, минтақа ва жаҳон миқёсидаги хавфсизлик таҳдид­лари, хусусан, гиёҳвандлик моддалари­нинг айла­ниши, оммавий қирғин қуролларининг тарқа­лишига қарши кураш, шунингдек, Марказий Осиё ва Афғонистонда тинчлик ва барқарорликни мустаҳкамлаш соҳаларида ўзаро фаол ҳамкорликка алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Икки давлат муносабатларида сифат жиҳатидан янги ва ўзаро манфаатли алоқаларни йўл­га қўйишга асос бўлган ҳужжат 2002 йили имзоланган Стратегик шерикчилик ва ҳамкорликнинг асослари тўғрисидаги Дек­ла­­ратсия ҳисобланади. Икки томонлама ҳамкорликни узвийлаштириш, қайд этилган келишувларни ўз вақтида бажариш мақсадида кенг қамровли “Йўл харитаси” ҳам амалга оширилмоқда. Ўтган қисқа давр ичида турли даражадаги делегациялар алмашилди. Давлат раҳбарлари 2017 йил май ойида Ар-Риёд шаҳрида ва сентябрда Ню-Ёркда учрашдилар. 2018 йил 16 май куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Оқ уйда Америка Қўшма Штатлари Президенти томонидан кутиб олинди. Оқ уйдаги учрашув чоғида қабул қилинган “Ўзбекистон ва Америка Қўшма Штатлари: стратегик шериклик янги даврининг бошланиши” номли Қўшма баёнот ҳақиқатан ҳам ўз номланиши ва мазмун-моҳияти билан жуда кўп нарсани англатади. Ҳар иккала томоннинг узоқ келажакка мўлжалланган интилишларини тасдиқлайди.
Шавкат Мирзиёев ва Доналд Трампнинг шу йил сентябрь ойида Ню-Ёрк шаҳрида бўлиб ўтган музокаралари Ўзбекистон ва АҚШ муносабатларини барқарор даражага олиб чиқди. Ўзбекистон Президентининг ташқи сиёсат бўйича маслаҳатчиси Абдулазиз Комилов таъкидлаганидек, мамла­катлар ўртасидаги муносабатлар икки шартли босқичдан ўтган. 2017 йилгача ҳамкорлик “етарлича барқарор бўлмаган”, асосан, хавфсизлик ва Афғонистон масалалари билан чекланган эди. Савдо-иқтисодий ёки инвестиция соҳасидаги ҳамкорликка келсак, афсуски, бу борада сезиларли натижаларга эриша олмаганмиз. Президентимизнинг 2018 йилда Вашингтонга амалга оширган расмий ташрифи стратегик шерикликнинг янги даврини бошлаб берди. Бу босқич ҳамкорлигимизнинг деярли барча соҳаларини қамраб олган кенг миқёсдаги кун тартибини шакллантириш билан тафсифланади.
Бугун Америкадаги нуфузли сиёсий доира ва бизнес вакиллари мамлакатларимиз ўртасида ҳамкорликнинг янги босқичи бошланганини эътироф этмоқда. Сўнгги йилларда икки мам­лакатнинг ўзаро савдо ҳажми икки баравар ошди. Америкалик сайёҳларнинг Ўзбе­кис­тон­­га оқими 50 фоизга кўпайди. АҚШ Конг­рессида “Ўзбекистон бўйича кокус” – рес­публика­нинг норасмий дўстлари гуруҳи тузилди. Тош­кентда кенг қамровли, жумладан, маркетинг ва тадбиркорлик, компю­тер фан­лари, медиа индустрияси, соғлиқни сақлаш бошқаруви каби академик дастурларни ўз ичига олган Вебстер университетининг филиали очилди.
АҚШнинг Ўзбекистондаги элчиси Жонатан Ҳеник шу лавозимга киришишдан олдин АҚШ Сенатида сўзлаган нутқида айтганидек, Ўзбекистон – Марказий Осиёнинг юраги ва АҚШнинг кучли шериги. Ҳеник Тошкент билан ҳамкорликнинг таъсирини бутун минтақа, шунингдек, Евросиё, ҳатто Ҳинд ва Тинч океанлари ҳудудлари мамлакатлари билан ҳам боғлайди.
Шавкат Мирзиёев Марказий Осиё мамлакатлари ва АҚШ етакчиларининг “C5+1” форматидаги саммитида иштирок этди. Мазкур формат минтақавий ҳамкорлик ва хавфсизликни таъминлашда алоҳида аҳамият­га эга. Президентимизнинг ташаббуслари билан минтақавий ҳамкорлик сўнгги йилларда янги босқичга кўтарилганини барча­миз яхши биламиз. Саммит доирасида Афғо­нистондаги вазиятни барқарорлаш­тириш, терроризм ва экстремизмга қарши кураш, чегара хавфсизлигини мустаҳкамлаш, сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва минта­қавий иқтисодий интеграцияни чуқур­лаштириш каби масалалар муҳокама қилинди.
Ўзбекистон бу жараёнларда минтақадаги барча давлатлар манфаатига хизмат қиладиган конструктив мулоқотни илгари сурмоқда. Саммит Ўзбекистон ва АҚШ ўртасидаги икки томонлама стратегик шерикликни чуқур­лаштиради, айни пайтда Марказий Осиё минтақасидаги ҳамкорлик ва барқарорликни таъминлашда ҳам салмоқли қадам бўлади. 
“5+1” деб аталувчи кўп томонлама учра­шувлар формати Марказий Осиёнинг бешта давлати (“5”) ва халқаро ҳамкор (“1”)ни назарда тутади. Мазкур формат давлат раҳбарлари, ташқи ишлар вазирлари ва эксперт­лар даражасида ташкил этиладиган учрашув ҳамда форумлар доирасида мунтазам муло­қот қилиш учун дипломатик платформа вазифасини ўтайди. 2015 йилнинг ноябрь ойида Самарқандда АҚШ ташаббуси билан йўлга қўйилган “C5+1” ҳамкорлик форма­тида Марказий Осиё давлатларининг ташқи ишлар вазирлари ва АҚШ давлат котиби иштирок этиб келган. Кейинги йиллар давомида яна бир нечта учрашувлар ўтказилган. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2023 йил 19 сентябр куни Марказий Осиё мамлакатлари ва АҚШ етакчиларининг “C5+1” форматидаги биринчи саммитида ишти­рок этган. 
Бу платформа орқали АҚШ ўзининг минтақага нисбатан сиёсатини тушунтиради, Марказий Осиё ҳукуматлари позициялари ва қизиқишлари билан танишади, ўзаро фикр алмашилади. Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғи­зистон, Тожикистон ва Туркманистон раҳбариятлари бу форматни қадрлайди, унга “самарали давра” деб қарайди. Йилига камида икки бор ўтказиладиган йиғинлар минтақа ва Вашингтонни бир-бирига яқинлаштириб, ўзаро ишончни оширяпти.
2021 йилдан бери “C5+1” мулоқоти янада жадаллашмоқда. Иқтисодий ҳамкорликни кенгай­тиришга талаб юқори, атроф-муҳит билан боғлиқ муаммоларга қарши биргаликда чора кўриш истаги кучли. Платформа 2022 йилдан ўз котибиятига ҳам эга бўлиб, унинг вазифаси ҳукуматлараро самарали алоқани таъминлаш, йиғинларни ўз вақтида ташкил этиш ва мақсадлар амалга ошиши учун қилинаётган ҳаракатларни сарҳисоб қилиб боришдан иборат.
АҚШ Марказий Осиёда 1990 йиллардан бери мустақиллик ва суверенитетга урғу бериб, бу республикаларни қувватлаб келмоқда. Билл Клинтон, Жорж Буш, Барак Обама, Жозеф Байден ва Доналд Трамп каби барча президентлар даврида бу ёндашув ўзгармади. АҚШ дипломатларининг фикрича, бу давлатлар анча оёққа туриб олди, улар катта йўлни босиб ўтди, мустақил ва ўз тизимларига эга бўлди. Бугун минтақа ўзгариб бормоқда. Бу ташқи дунёни ҳам шунга яраша ҳаракат қилишга ундайди. Масалан, Америка билан ҳамкорлик Ўзбекистон ва қўшниларимизни глобал молия бозорига, инновацион фирмалар, илм-фан, технология, муҳандислик ва математика бобида гигант ишлар кетаётган майдонга олиб чиқади. Ўзбекистон ва минтақанинг бошқа давлатлари Америка билан шу жиҳатлари учун ҳам яқиндан ишлашни хоҳлайди. Негаки, бугунги замонавий дунёда кончилик, нефть ва газга таяниб яшаш билан иқтисодни ривожлантириш қийин. Ҳамма ҳам бу борада муваффақият қозонган эмас. Табиий бойлигига таянган айрим давлатлар бой, айримлари эса қашшоқ. Инсон капиталига сармоя йўллаш ҳақида кўпроқ ўйлаш керак. АҚШ илм-фан, технология, таълим бобида самарали ёрдам кўрсата олади.
Америкаликлар назарида, Президент Шавкат Мирзиёев ҳар сафар нутқ сўзлаганда, ундан янада кўпроқ ишлар, каттароқ қа­дамлар кутилмоқда. Ўзбекистон халқи ўз раҳбарига ишонмоқда, демак, Америка ҳам шунга қараб ҳаракат қилади. Конгрессда, бошқа ҳукумат органлари ва идораларида Шавкат Мирзиёев ижобий тилга олинади, унинг қарорларига қизиқиш юксак. Шу боис, Марказий Осиё ҳақида гап кетганида, Ўзбекистон муҳокама марказида бўлиши табиий ҳолга айланмоқда.
Трамп маъмурияти давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевга Марказий Осиёдаги динамикани ижобий томонга бурган лидер сифатида қарамоқда. “C5+1” форматидаги диалог маркази, оддий қилиб айтганда, Тошкент бўлиб қолгани ҳам Ўзбекистонга янги вазифа ва масъулият юклайди. Лекин минтақавий ҳамкорлик, бирдамлик фақат иродага боғлиқ эмас. Тузилмавий тўсиқлар ҳали талайгина. Масалан, Ўзбекистон денгизга чиқиш учун икки давлатни кесиб ўтиши керак. Транзит қиммат. География, афсуски, иқтисодий кўрсаткичларга ҳам таъсир қилади. Гап яна мустаҳкам тизимлар барпо этишга, иқтисодий диверсификацияга, минтақани очиш, мамлакатни янада эркин ва очиқ жамиятга айлантиришга бориб тақалади.
Бир томондан, “5+1” формати ҳамкорлик учун қулай дипломатик платформа ҳисобланса, бошқа томондан, “мувозанатлаштирувчи минтақавийлашув” назариясига кўра, кўп қиррали ҳамкорлик ва мулоқот шакллари орқали ташқи сиёсатни амалга ошириш ҳамда ташқи кучларнинг таъсирини мувозанатловчи норасмий воситадир. Шу нуқтайи назардан, ҳозирги геосиёсий вазият ва шароитда Марказий Осий давлатлари учун хорижий шериклар билан ҳамкорликни қўллаб-қувватлаш ғоят муҳим ҳисобланади. Бундан ташқари, ушбу ҳамкорликни чуқурлаштириш Марказий Осиёнинг аҳамиятини ошириб, минтақа манфаатлари йўлида турли масалаларни бартараф этишнинг самарали омили саналади.

“Жадид” газетасининг 2025 йил 7 ноябрдаги 45-сони


ЎЗИ УСТОЗ БЎЛАР УСТОЗ КЎРГАНЛАР

“– Мени танимадингизми, ахир мен фалончи блогерман!– Узр, қайси ном билан қандай мавзуларда блог юритасиз?– Барча мавзуда. Интернетда ҳамма “Ҳаққуш” номи билан билади мени.– Шунақами? Мен билган кўпгина блогерлар аниқ бир йўналиш бўйича фаолият юритади.– Улар менга ўхшаб кўп соҳани тушунмайди-да, шунинг учун биттаси билан чекланади.– Қайси соҳа бўйича мутахассиссиз?– Олий маълумотим йўқ. Мактабни битирганман”. […]

21.01.2026 | 15:59

img830

МАТЕМАТИКА – МУВАФФАҚИЯТ МАНБАИ

Суҳбатдошимиз Ўзбекистон Фанлар академияси ва Бутунжаҳон Фанлар академияси академиги, Давлат мукофоти лауреати Ўткир Розиқов айни пайтда ЎзФА В.И.Романовский номидаги Математика институти директори ўринбосари сифатида фаолият олиб бормоқда. У қарийб қирқ йиллик фаолияти давомида математик анализ, алгебра ва эҳтимоллар назариясининг замонавий усуллари билан физик ва биологик системаларнинг термодинамикаси ва динамикаси назарияларини яратиб, уларни табиий фанларга қўллашда […]

21.01.2026 | 12:50

img823

ОҒАМИЗ ОМОН БЎЛСИНЛАР!

Мен Муродбой Низанов билан илк бор 2004 йилда танишганман… Йўқ, адашдим. Бу инсонни анча аввалроқ, ўспирин чоғларимда истеъдодли ижодкор сифатида таниганман. Мактабда ўқиб юрган пайтларимда адабиётга ҳавасим баланд эди. Қўлимга тушган китоб ва газета-журналларни иштиёқ билан мутолаа қиламан. Колхозда бригадир бўлиб ишлайдиган раҳматли амаким ўзи обуна бўлган “Ёшлик”, “Шарқ юлдузи”, “Муштум” журналларини ўқиб бўлгач, менга […]

21.01.2026 | 09:47

img858