21.11.2024 | 15:14
806
“KAMPIRNING DARDI GʻO‘ZADA”MI YO?..
Ochig‘i, bu maqolning ma’nosiga unchalik tushunmaganman. Nega kampirning dardi g‘o‘zada bo‘lishi kerak? Yaqinda O‘zbekiston xalq artisti Gavhar Zokirova bilan safarda yurganimizda shu maqol haqida gap ketdi. Opa: “Eshitganim bor. “Kampirning dardi g‘o‘zada” emas, g‘ozada. Abdulla Qodiriy ham g‘oza so‘zini ishlatgan ekan” deb qoldi.

Shundan keyin ichimga g‘uluv tushdi. Uyga kelib, o‘zim ko‘p qaraydigan – “Ma’nolar maxzani” kitobini varaqladim. Unda bu maqolga berilgan sharhda shunday joyi bor: “Chol: E Xudo, tilla to‘la ko‘za ber”, deydi. Kampir: “E Xudo, savat to‘la g‘o‘za ber”, deydi. Ilgari aksariyat kampirlar kunlarini g‘o‘za(ko‘sak) chuvish, charx yigirish bilan o‘tkazardilar. Mazkur maqolni: “Har kim o‘zi yaxshi ko‘radigan, o‘z tirikligini ta’minlaydigan, o‘ziga ermak, huzur-halovat baxsh etadigan narsalar haqida o‘ylaydi, o‘shanga erishish harakatida bo‘ladi” degan ma’noda qo‘llaydilar”. Bir qarashda bu sharh to‘g‘riga o‘xshaydi. Lekin…
Men bu kitobdan so‘ng “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”dan g‘oza so‘zini izladim va quyidagi sharhni o‘qidim: GʻOZA. (f. Ayollar yuziga suradigan qizillik, elik). esk. Yuzga suradigan qizil rangli pardoz buyumi, elik. Kampirning dardi g‘ozada. Har kim o‘z tashvishi, o‘z istagi, maqsadi haqida o‘ylaydi yoki qayg‘uradi, degan ma’noda ishlatilgan matal.
Mana bu boshqa gap. Bu yerda maqol va matallarimizga xos kinoya bor, tilimizga mos kesatish bor, milliy qarashlarimizga yarasha mantiq bor, muhimi badiiyat bor. Menimcha, chol-u kampir aytishuvida ham cholning tilla to‘la ko‘za so‘rashi bor gap. Lekin kampir savat to‘la g‘o‘zamas, savat to‘la g‘oza so‘ragan bo‘lsa kerak.
Alisher Navoiy ham g‘oza so‘zini upa-elik ma’nosida ishlatgan ekan:
Yasadi beqiyos-u andoza,
Sabzadin vo‘sma, loladin g‘oza. (“Sab’ayi sayyor” dostonidan.)
Eshqobil SHUKUR
“Jadid” gazetasining 2024-yil 15-noyabrdagi 47-sonida
ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA
Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]
16.11.2026 | 14:34
93
“BIR ÇORAK ET”
Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]
12.11.2026 | 14:31
605
NON VA OŞ ŞAHRI
Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]
12.11.2026 | 09:27
603


