08.04.2025 | 15:21
524
Hozirgi odamlarning neandertallardan qanday farqi bo‘lgan?
Olimlar zamonaviy odam va neandertal yuzlarining rivojlanishida kutilmagan tafovutlarni aniqladi. Yangi tadqiqotlar bizning yuz tuzilishimiz nima uchun kichikroq va nozikroq ekanligini ochib bermoqda. Bu bizning yashab qolishimizni tushunishda muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkinmi?

Zamonaviy odamlar va ularning yo‘q bo‘lib ketgan urug‘doshlari, masalan, neandertallar o‘rtasidagi farqlar yuz tuzilishi jihatidan ko‘pincha yaqqol ko‘zga tashlanadi. So‘nggi tadqiqotlar bizning yuzimiz neandertallarnikidan qanday tarzda boshqacha rivojlangani haqida yangi ma’lumotlar taqdim etdi.
Insonlarning yuzlari uzoq ajdodlarimiz, ayniqsa neandertallarnikidan sezilarli darajada farq qiladi. Zamonaviy odamlar ko‘pincha neandertallar va boshqa ilk odamsimonlarning baquvvat, yirik suyakli yuzlariga nisbatan kichikroq, nozikroq yuz tuzilishi bilan ajralib turadi. Antropologlar uzoq vaqtdan beri bu yaqqol farqning sabablari haqida qiziqib kelishgan.
Yaqinda o‘tkazilgan tadqiqotda olimlar zamonaviy insonlar yuzi, neandertal qoldiqlari va hatto shimpanze skeletlaridagi suyaklarning o‘sish xususiyatlarini taqqosladilar.
Tadqiqotning yetakchi mutaxassislaridan biri, Maks Plank Evolyutsion antropologiya institutidan Aleksandra Shux shunday tushuntirdi: ”Bizning kashfiyotlarimiz shuni ko‘rsatadiki, rivojlanishdagi o‘zgarish – ayniqsa, o‘sishning so‘nggi bosqichlarida – yuzlarning kichrayishiga olib kelgan. Neandertallar va shimpanzelarga qaraganda, insonlarda yuzning o‘sishi ancha erta, o‘smirlik davrida to‘xtaydi, natijada voyaga yetgan inson yuzi kichikroq bo‘ladi”.
Ushbu kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, neandertallar va boshqa dastlabki gominlarning yuz o‘sishi voyaga yetguncha davom etgan bo‘lsa-da, zamonaviy odamlarda bu jarayon o‘smirlik davrida sezilarli darajada sekinlashadi. Bu o‘zgarish natijasida ajdodlarimiznikiga qaraganda kichikroq va ixchamroq yuz shakllangan.
Tadqiqotga shimpanzelar haqidagi ma’lumotlar ham kiritilgan bo‘lib, bu primatlarning yuz rivojlanishi haqida keng tasavvur beradi. Shimpanzelar odamlar bilan ko‘p jismoniy xususiyatlarni o‘zaro taqqoslansa-da, ularning yuz tuzilishi zamonaviy odamlarnikidan farq qiladi.
Ushbu qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatdiki, odamlarda yuz o‘sishining o‘ziga xos xususiyati mavjud. Bu xususiyat, ehtimol, energiyani tejash va chaynash kabi muhim funksiyalarni ta’minlash uchun evolyutsiya jarayonida rivojlangan.
Tadqiqotchilar inson va neandertallar o‘rtasidagi asosiy farqlardan biri suyaklarning o‘sish muddatida ekanligini aniqladilar.
Earth.com saytidan keltirilgan iqtibosga ko‘ra: “Yirik yuzli turlarda bu suyak faoliyati uzoqroq vaqt davomida kuchliroq bo‘lib, qalinroq va bo‘rtib chiqqan xususiyatlarning shakllanishini tezlashtiradi”. Masalan, neandertallarda yuzning uzoqroq o‘sishi ularning jag‘lari va o‘rta yuz qismining yanada baquvvat, oldinga bo‘rtib chiqishiga imkon bergan.
Neandertallardagi bu kengaytirilgan o‘sish davri kuchli jag‘ning shakllanishiga yordam bergan, bu esa ularning turmush tarzi va ovqatlanishi uchun foydali bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Biroq zamonaviy odamlarda yuqori jag‘ning o‘sishi ertaroq to‘xtaydi, shu sababli u oldinga chiqib turmaydi.
“JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“
Özbekistonda xizmat körsatgan yoşlar murabbiysi, yuridik fanlar doktori, yozuvçi Komil SINDOROV bilan suhbat – Assalomu alaykum, ustoz. Sizni ham bobo, ham Özbekiston şaxmat federatsiyasi rais örinbosari sifatida Javohir Sindorovning Sent Luis (AQŞ) şaxmat klubida bölib ötgan “Clutç Çess: Çampions Şowdown 2026” xalqaro turnirdagi ğalabasi bilan muborakbod etamiz! – Rahmat! Jahon çempionligi bahslari oldidan sönggi muhim […]
16.11.2026 | 16:15
82
MILLIY YUKSALIŞ SARI
Joriy yilning 10-14-noyabr kunlari Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahrida mustaqil Özbekiston tarixida ilk marotaba “Özbekiston ziyolilari kengaşi”ning hududiy yiğilişlari bölib ötmoqda. Mazkur muloqotlar dunyoda yuz berayotgan madaniy, siyosiy va texnologik özgarişlar, şuningdek, qadriyatlar transformatsiyasi şaroitida milliy özlikni saqlaş, Uçinçi Renessans poydevorini barpo etiş, Yangi Özbekistonni quriş va Milliy yuksaliş davri sari dadil qadam taşlaş […]
16.11.2026 | 09:00
132
KELAJAK UCHUN MAS’ULIYAT
O‘tib borayotgan hafta O‘zbekiston hayotida ijtimoiy soha, sanoat taraqqiyoti va xalqaro ekologik hamkorlik bilan bog‘liq muhim voqealarga boy bo‘ldi. Tibbiyot va farmatsevtika xodimlari kuni munosabati bilan yo‘llangan tabrik, elektrotexnika sanoati vakillari bilan muloqot, Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi doirasidagi loyihalar hamda Prezident Shavkat Mirziyoyevning COP31 tadbirlaridagi ishtiroki mamlakat taraqqiyotining o‘zaro bog‘liq ustuvor yo‘nalishlarini namoyon etdi. Bosh […]
13.11.2026 | 14:43
324



