18.04.2024 | 18:52
378
O‘G‘IL (hikoya)
Bu yog‘i voha bekliklarining bepoyon yerlarida, bu yog‘i tojig-u turkman tomonlarda dong‘i chiqqan polvon – Davla gazar kuz odoqlarida Tagto‘qay qishlog‘ida bo‘layotgan katta kurashga yetib kelib, maydon oraladi. El yelkasi yer iskamagan botirini gurillab olqishladi. Rangi o‘ngigan beqasam to‘nli yosh-yalang bo‘z yigitlar, yamoq urilgan qalin jelakli o‘rtacha polvonlar tog‘kelbatli Davlani ko‘rib, asta-asta davradan chetlay boshlashdi. Maydon haybatidan ot hurkadigan zo‘rlarga qoldi. Yirik polvonlar ham yiqitib-yiqilib bo‘lgandan so‘ng, bakovul katta toboqni[1] mehmonkeldi[2]ga qo‘shib Davla gazarning nomiga bag‘ishladi. Talabgor topilmagach, oqsoqollar qo‘yarda-qo‘ymay Sherobod bekligining dongdor pahlavoni, Qoraqoplon laqabli, tovonidan o‘t chaqnagan Abdusattor polvonni maydonga tortqilab, duo berib yubordilar. Bu kurashga yuragi betlamay tursa-da, Abdusattor elning duosiga qarshi borolmadi, noiloj Boysun bekligining zo‘riga qarshi maydonga chiqdi. El tusmollaganday kurash uzoqqa cho‘zilmadi.
Davla gazar Abdusattor polvonni yelkasidan oshirib urgandan so‘ng yo‘lbars yurish qilib davrani bir aylandi. Bakovul “mag‘lub polvonning origa talabgor bormi”, deb hayqirdi. Shunda o‘n uch yashar o‘spirin davraga o‘ynab otilib chiqib, maydon o‘rtasiga cho‘nqayib o‘tirdi. Hali suyagi qotmagan, ko‘zlari katta-katta, bug‘doyrang yuzi tip-tiniq, qoshlari qalin, qora to‘nli bo‘zgina bolani ko‘rgan odamlar hayron qarashdi. Ko‘zi kurashlarda pishgan, yoshi oltmishni qoralagan, suyakdor bakovul unga qirg‘iy qarash qilib:
– Ha, qulunim, sen nimaga chiqding? Jo‘jaxo‘rozlarning gali o‘tdi. Hozir katta polvonlar olishadi, – deb qo‘lini silkib, chetlash degan ishorani berdi.
– Men otamning origa chiqdim, Davla bilan olishaman, – dedi bola tap tortmay. Polvon otasining mag‘lubiyati bu o‘spirinning yuragini o‘ynatib tashlagan edi.
– Hay-hay-hay, – deb qichqirdi bakovul. – Polvonjon, shoshmang, shoshmang. Hali sizga vaqt bor. O‘zingizning teng-to‘shingiz bilan tirashing. Davla polvon sizdan kamida ikki muchal katta.
Bola o‘rnidan qo‘zg‘almay, or talab turaverdi, so‘ng bakovul moshkichiri mo‘ylovini silab, maydon chetiga qarab qichqirdi:
– Hov, Abdusattor polvon, kichik bo‘ringizdi qaytaring, men bunday notanti kurashga duo berolmayman. Davla polvon qayda-yu, bu qayda? Hali go‘dak-ku bu.
Ko‘rpaday choponiga o‘ranib o‘tirgan Abdusattor polvon o‘g‘liga:
– Shamsiddin, davradan chiq, esing bormi o‘zi! – deb siyosat qildi.
Bola o‘rnidan qo‘zg‘almadi. Yana balandroq ovozda “Men Davla bilan olishaman”, deb baqirdi.
Katta davrani gir o‘rab turgan tumonat odam guvillab ovoz berdi. Bu tomoshaga chetdan ayiqday bepisand qarab turgan Davla gazar lorsillab o‘rtaga chiqdi-da, qoshigacha tushib turgan sur telpagini manglayiga ko‘tarib, bakovulga to‘ng‘illadi:
– Otasining origa chiqibdimi, qaytarmang, bakovul bobo. Shuncha gerrayyaptimi, mayli, men bilan olishsin. Kuchiga ishonayotgandirki, maydonga otilib chiqyapti.
Odamlar norozi ohangda jo‘r bo‘lib, “eee”ladi. Ko‘pni ko‘rgan gapchinoz bakovul ham nima qilarini bilmay qolib, yordamchilari bilan maslahatga bosh qo‘shdi. Bir paslik qo‘l silkishlar-u barmoq nuqishlardan so‘ng bakovul maydon kindigiga qaytdi va hukmona ohangda:
– Ey xaloyiq, – deya o‘ng qo‘lining ko‘rsatkich barmog‘ini osmonga nuqib gumburladi: – Abdusattor polvonning uli Shamsiddin polvon otasining orini talab qilib, Davla polvonni maydonga chaqirdi. Udumlarimizga ko‘ra, or uchun chiqqanni ortga qaytarmaydilar. Shunga ikki polvonga duo beramiz. Bu ikki polvonning o‘rtasida bir toyi, bir chori qo‘yi bor. Haqqingni halollab olasan, polvonjonlar! Omin! Omin!
Hamma gurillab duo berdi. Lekin odamlar orasida past-baland gap qo‘zg‘alib qoldi. Birov: “Davla bu bolani bir qissa, suyaklarini qisirlatib sindirib yuboradi-ku”, desa, yana birov: “Qani ko‘rsin-chi, lekin g‘ayratiga qoyil, o‘t ekan, olov ekan”, der, boshqa birov: “Bakovulning kallasi joyidami, teng-tengi bilan chiqishi kerak-da”, deb ta’na qilardi.
Birozdan so‘ng Shamsiddin polvon kiyimlarini kiyib, yana davraga otilib chiqdi. Tiramohning so‘nik quyoshi ostida maydon aylanayotgan, tanida g‘ayrat chaqnagan bu o‘spiringa qalin oq jelak va uzun guldor belbog‘ juda yarashgandi. Undan keyin chiqqan Davla gazar salobat bilan gursillab davrani bir aylandi. Uning arslon yurishini ko‘rgan el “Mening tengim shumi?” degan iddaoni tuyganday bo‘ldi.
Kurash boshlandi. Polvonlar birinchi qo‘l olishlarida bir-birlarining ko‘zlariga qaraydilar. Shunday paytda Davla gazar yosh Shamsiddinning ko‘zlarida chaqmoqni ko‘rdi va birdan nimanidir anglaganday kulimsirab qo‘ydi. Shamsiddin bu kulimsirashni mazax deb tushundi, ichidagi achchig‘ining rangi yuziga urdi.
Polvonlar yoqa olishganlarida o‘spirin Shamsiddin yurtning eng katta polvoni, kimsan Davlaning po‘lat boldirlariga zarb bilan qoqma3 berdi. Katta polvon tizzaladi. Odamlar yana jo‘r bo‘lishib “o‘o‘o‘” deb shamolday ovoz berdi.
Davla tezda o‘rnidan turib, o‘ng qo‘li bilan raqibining so‘l qo‘lidan ilib oldi-da, birdan to‘xtadi va tumonatga qarab hayqirdi:
– O‘o‘, el-u xalq! Otasining orini ko‘targan shu bolaga duo beringlar. Nasib etsa, bu bola yurtning katta polvoni bo‘ladi. Shamsiddin polvon otasi Abdusattor polvonning orini oldi. Men yiqildim.
Davla gazar taslim ishorasini berib, ikki qo‘lini boshidan baland ko‘tardi. El duoga qo‘l ochdi.
Davla gazarning o‘zi ataylab tizzalaganmi yo kichik bo‘ri rostdan shunday kuchga ega bo‘lganmi, bunisini bilmadik, lekin o‘sha kuni Shamsiddin otasining orini olgani chin.
1. Katta toboq – eng katta sovrin.
2. Mehmonkeldi – to‘y egasining yaqin qarindoshlari tomonidan qo‘yiladigan sovrin.
3. Qoqma – tepish, chil berish, kurashdagi usul.
Eshqobil SHUKUR
“Jadid” gazetasi 2024-yil 5-aprel 15-son
ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA
Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]
16.11.2026 | 14:34
79
“BIR ÇORAK ET”
Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]
12.11.2026 | 14:31
595
NON VA OŞ ŞAHRI
Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]
12.11.2026 | 09:27
593




