Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 10°C

“JADID” GAZETASINING YANGI SONIDA: ✏️Usmon NOSIR: BOĞIM ✏️Iqbol MIRZO: KELAJAK UÇUN MAS’ULIYAT ✏️Gulçehra UMAROVA: ASRNI BÖYLAGAN ADIB ✏️Komil SINDOROV: “JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“ ✏️E’zozxon KARIMOVA: MILLIY YUKSALIŞ SARI ✏️Orif ODILOV: ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA ✏️Nusratullo JUMAXÖJA: TADQIQOT-ROMAN ✏️Abbos ŞOYIMOV: XALQARO MEDIAFORUM ✏️Zikrilla MUHAMMAD: ANQARADA ADABIYOT BAYRAMI ✏️Ikrom BÖRIBOYEV: KEÇA VA BUGUN ✏️Muhayyo RUSTAMOVA: OG‘RIQ NUQTA ✏️Abdulhamid MUXTOROV: UYLAR SOYASIDA QOLAYOTGAN SAVOLLAR ✏️Jasmina ISROIL: SYUKURO MANABE – IQLIMŞUNOSLIK “OB-HAVOSI”NI ÖZGARTIRGAN NOBELÇI ✏️Rustambek ŞAMSUTDINOV: QONLI JILD ✏️Alişer SANDIBOYEV: SAMARQAND NEÇA YOŞDA? ✏️Nigina ISKANDAROVA: “KITOB, MENING DÖSTIMSAN” ✏️Jamoliddin BADALOV: “OLTIN QALAM” UMMON ORTIDA

TAVSIYA QILAMIZ


19.06.2024 | 10:27

img361

“O‘ZBEKISTONLIK. STUDENTS’’ KALTAKNING IKKINCHI UCHI

Keyingi yillarda O‘zbekis­ton axborot makonida ko‘plab erkin va mustaqil ommaviy axborot vositalari paydo bo‘ldi. Jamiyatda o‘z fikri va so‘ziga, ko‘p sonli auditoriyasiga ega bosma va elektron nashrlar safi tobora kengaymoqda. So‘z erkinligini ta’minlash, axborot makonini erkinlashtirish yo‘lidagi islohotlar davlat va xalq o‘rtasidagi birdamlikni, o‘zaro ishonchni mustahkamlashga xizmat qilayotgani ayni haqiqat.

Media makonni kengaytirish, axborot resurs­lari sonini ko‘paytirish yo‘lida amalga oshirilgan ishlar natijasida ilgari sanoqligina bo‘lgan, bori ham asosan “filtrlangan” ma’lumotlarni berishga xizmat qilgan OAVlar o‘rnini bugun son-sanoqsiz axborot kanallari egallagan. Xususan, “YouTube” video­hosting platformasi o‘zining keng imkoniyatlari bilan mamlakatimizda yoshlar va kattalar orasida ham birday ommalashgan. Undagi yangi bilimlar berishga ixtisoslashgan turli kontentlar, ta’lim loyihalari yoshlar uchun keng imkoniyatlar eshigini ochmoqda.
Muhimi, “YouTube”da xususiy kontent yara­tuv­chilar bilan bir qatorda ko‘p hollarda davlat tashkilotlari, nodavlat-notijorat tashkilotlar ham foydali loyihalarni yo‘lga qo‘ymoqda. Xususan, Yoshlar ishlari agentligi tashabbusi bilan boshlangan “O‘zbekistonlik” loyihasi mamlakatimiz yoshlari uchun haqiqiy topilma bo‘ldi, desak adashmagan bo‘lamiz. Loyiha doirasida tayyorlangan ko‘rsatuvlarda taqdir taqozosi bilan xorijiy mamlakatlarda yashab, katta muvaffaqiyatlarga erishayotgan yurtdoshlarimiz hamda dunyo­ning nufuzli ta’lim dargohlarida tahsil olayot­gan tirish­qoq o‘zbek yoshlari hayoti to‘g‘risida hikoya qilinadi. Mazkur loyiha yurtimizdan yeti­shib chiqqan iqtidorlar bugun dunyoning manaman degan kompaniyalarida, ilm markazlarida faoliyat ko‘rsatayotgani, bu yurtning farzandlari faqat qora mehnat bilan shug‘ullanuvchi ishchilardangina iborat emasligi hamda dunyoni o‘zgartirishga qodir vatandoshlarimiz bisyor ekan­ligini keng ommaga namoyish qilishdek ezgu maqsadni ko‘zlagani bilan ham ahamiyatlidir.
So‘nggi paytlarda loyiha doirasida xorijda tahsil olayotgan o‘zbek talabalari hayotiga bag‘ishlab yaratilgan “O‘zbekistonlik. Students” turkumidagi video-hikoyalar yoshlarimiz ora­sida keng ommalashib, ishtiyoq bilan ko‘rilmoqda. Shu payt­ga qadar 5 ta qismi ommaga taqdim etilgan mazkur ko‘rsatuvlarda Buyuk Britaniya va AQShda ta’lim olayotgan umidli yoshlarimizning bosib o‘tgan hayot yo‘li, xorijda o‘qishning afzalliklari va boshqa turli jihatlar haqida so‘z boradi. Jahonning nufuzli universitetlarida ta’lim grantlari orqali o‘qiyotgan talaba yoshlarimiz hayotini o‘sib kelayotgan yosh avlodga namuna qilib ko‘rsatishdan, avvalo, ularga kelgusida kuchli motivatsiya bag‘ishlashdek ezgu maqsad ko‘zlangani shubhasiz. Biroq ko‘rsatuvlarni tomosha qi­lish jarayonida kishida ayrim e’tiroz va mulohazalar ham paydo bo‘ladiki, quyida shular xususida to‘xtalib o‘tmoqchimiz.
“O‘zbekistonlik. Students”ning bosh­­­lov­­chilari Husnora Shodiyeva va Timur Alixonov bugun ijtimoiy tarmoq­larda o‘zlarining ijobiy kontentlari bilan yoshlar orasida ancha mashhur. Timur va Husnora kabi hara­katchan “infl­yuyenser” (jami­yatga ta’sir o‘tka­zuv­chi)lar­ning ko‘rsa­tuv­ni olib borishi unga qiziqishni yanada oshirishi tabiiy. Biroq ularning xatti-harakatlarida jiddiy kamchiliklar kuzatiladi. Jumladan, bosh­­lovchilar ko‘rsatuv davomida savol­larni to‘g‘ri qo‘­yishda, o‘zlarini tutish­da xatolarga yo‘l qo‘yish­moqda. Xorijiy universitetlar haqida ma’lumot be­rishda ortiqcha his-hayajonga be­rilish, o‘zlari­ning shaxsiy fikrlariga ko‘p urg‘u berish, suhbatdoshining gapini tez-tez bo‘lib qo‘yish, ayniqsa, ba’zan o‘rinsiz ra­vishda O‘zbekiston haqida salbiy fikrlarni o‘rtaga tashlash kabi holatlar buning yaqqol misolidir.
Ijtimoiy tarmoqqa joylangan video-­lavhalar ostidagi izohlarni ko‘z­dan kechirganda, aksariyat tomoshabinlar ham aynan boshlovchilarning chiqishi­dan norozi bo‘layotganiga guvoh bo‘lish mumkin. Bunga sabablar yetarlicha topiladi. Chindan ham, boshlovchining og‘ir-vazmin, har bir so‘zini fikr tarozisiga solib ifoda etish qobiliyati loyi­haning yanada rivojlanishiga yordam beradi. Ijtimoiy tarmoqlarda har qancha mashhur bo‘lmasin, professional ko‘nikmalari yetarlicha shakllanib ulgurmagan blogerlarning bunday muhim ko‘rsa­tuv­larda boshlovchilik qilishi unchalik o‘zini oqlamagan.
Timur Alixonovning ilk lavhada­yoq Sharqiy London universiteti tala­basi Azizbek Ahmadjonovga “Nima uchun O‘zbekistonda qolmagansiz?”, “O‘zbekiston ta’limida sizga yoqmagan 3 ta narsa nima?” kabi “kutilmagan” savollar berishi mantiqan o‘zini oqlamagan. Ko‘rsatuv boshidanoq mamlakatimiz haqida salbiy fikrlar uyg‘otuvchi bunday beo‘xshov savollarning berilishi tomoshabinda ham haqli savollar uyg‘otadi. Maqsad xorijdagi yoshla­ri­mizning yutuqlarini ko‘rsatishmi yoki mamlakatimizni muammolar girdobida o‘ralashib yotgan qoloq davlat sifatida taqdim etishmi?..
Shuningdek, Londonning Nortum­b­riya universitetida ta’lim olayotgan Olimjon Gʻulomov bilan Buyuk Britaniya ta’limi haqida suhbatlashish ko‘zda tutilgan bo‘lsa-da, biroq aso­siy e’tibor mamlakatimiz oliy ta’lim tizimidagi kamchilik va muammolarga qaratilgandek tuyuladi kishiga. Olim­jon Gʻulomovning O‘zbekistondagi o‘qishi davomida universitetda fanlarni ustozlar bilan kelishib yopgani, oliy ta’limda korrupsiya illati haddan tashqari chuqur ildiz otgani, Vatanda qolgan tengdoshlari o‘z orzulari­ga to‘la erisholmayotgani, davlat xizmati tizimi ularning hafsalasini pir qilib, ambi­tsiya­larini butkul o‘ldirgani haqidagi fikrlari kishida og‘ir taassurotlar uyg‘otadi. O‘ylashimcha, loyi­ha qanchalik ezgu maqsadni ko‘z­lasa-da, bu kabi holatlar foydalanuvchilar orasida Vatanimiz haqida salbiy fikrlarni ko‘paytirishdan boshqasiga xizmat qilmaydi.
Bunday lavhalarni kuzata turib, dastur boshlovchilari va ularning aksariyat suhbatdoshlari yurtimiz oliy ta’lim tizimini xorijiy davlatlarniki bilan taqqoslashda asosan bir­yoq­lama, salbiy yondashuv yo‘lidan borayotganidan afsuslanasiz. Bu kabi fikrlar ancha yuzaki va umumiy maz­mun­ga ega. Chuqur tahlil ko‘zga tash­lanmaydi.
Ba’zi hollarda O‘zbekistondagi oliy ta’lim muassasalari korrupsiyaga botgan, ustozlar esa noprofessional, o‘z ishiga sidqidildan yondashmaydigan insonlar sifatida talqin qilinadi. Jumladan, Londonning Brunel universitetida ta’lim olayotgan Gʻayrat Yusupovning O‘zbekistonda ustoz­lar chin dildan dars bermasligi haqidagi fikrlari ko‘plab ustoz-peda­goglarimizning haqli noroziligiga sa­­bab bo‘lgan. Buni video-lavha ostida qoldirilgan izohlarda ham ko‘rish mumkin. Mana, bir misol: “Gʻayratjon o‘g‘lim, o‘ylab gapiring, sizning boshqa yurtga borib olib O‘zbekistondagi ustozlarni chin dildan dars be­rish-bermasliklari xaqida gapirishga haqqingiz yo‘q!.. O‘zbekistonning ta’limi ort­da bo‘lsa ham, ustozlari ortda emas! Essizgina”.
Bu mavzuda gapirganda “kaltakning ikkinchi uchi”ni ham unutmaslik lozim. Xo‘sh, bu kabi “haqqoniy tanqidlar” o‘zga davlatlarda O‘zbekistondagi ta’lim tizimi haqida qanday tasavvurlarni shakllantirishga xizmat qiladi? Albatta, bu sohada hali kamchiliklarimiz bor. Buni hech kim yashirayotgani ham yo‘q. Muhimi, ana shu kamchiliklarni bartaraf etish ustida jiddiy amaliy ishlar olib borilmoqda. Adolat yuzasidan aytganda, keyingi besh-olti yil ichida oliy ta’lim sohasida ilgari tasavvur ham qilib bo‘lmaydigan o‘zgarishlar yuz bermadimi? Birgina test sinovlari tizimida adolat o‘rnatilishi millionlab yoshlar va ota-onalarning o‘qishga, umuman, hayotga munosabatini kes­­kin o‘zgartirib yubormadimi?
Ustozlarni noprofessional deb malomat qilish ham o‘rinsiz. Hech kimga sir emas, oliy o‘quv yurtlarining professor-o‘qituvchilari ham uzoq yillar davomida e’tibordan chetda qolib, zahmatli mehnatlari evaziga yetarli qadr topmay, amal-taqal ­yashab keldi. Biroq endi “peshanasiga oftob tekkach”, ularning ishga, kasbiga munosabati keskin o‘zgargan. Ustoz va murabbiylar ham o‘z ustida jiddiy izlana bosh­ladi.   
Umuman, O‘zbekiston ta’limi ha­qi­da gapirganda “kechagi gap bugunga to‘g‘ri kelmaydi”. Chunki ho­zirgi islohotlar jarayonida sohadagi ko‘plab kamchilik va muammolar tez­korlik bilan hal qilinmoqda. 
“O‘zbekistonlik. Students”ning talabalar haqidagi 5 ta lavhasida chet el oliy ta’lim tizimida o‘qish yoshla­ri­miz uchun eng maqbul yo‘l sifatida tilga olinadi. Bunday yondashuv oliy ta’lim olish istagida bo‘lgan yoshlarimiz oldida “Vatanda qolib o‘qigan afzalmi yoki yagona najot – xorijda ta’lim olishdami” degan o‘tkir dilemma paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Buning oqibatida yoshlar orasida yurtimizdagi oliy ta’limga qiziqish darajasi pasayib, xorijda o‘qish ishtiyoqi kuchayadi.
Ma’lumki, chet elda o‘qish uchun kattagina mablag‘ talab qilinadi. Xo‘sh, iqtisodiy sharoiti o‘rtacha va undan past bo‘lgan oilalar far­zand­lari­ni xorijda o‘qitish uchun pulni qayer­dan topadi? O‘zbekis­ton oliy ta’lim muassasalariga nisba­tan bunday bir tomonlama, salbiy yondashuv­dan voz kechish kerak. Zero, bugun uchun bor-budini so­tib, qarz ko‘tarib bo‘lsa-da, farzandini xorij­ga o‘qishga yuborish oqibatida jiddiy moliyaviy qi­yinchiliklar girdobiga tushib qola­yot­gan oilalarni ham ko‘p ko‘r­yap­miz.
Shuni ham aytish kerakki, loyiha sonlarini tomosha qilgach, tomoshabinda, ayniqsa, yoshlarda xorijiy davlatga ketishga, shaxsiy hayotini faqat chet mamlakat bilan bog‘liq holda qurishga kuchli ishtiyoq paydo bo‘lishi shubhasiz. Ko‘rsa­tuv­lar ezgu maqsadda tayyorla­nayot­gan bo‘lsa-da, undagi lavhalar go‘yoki “jannatdan daraklar”ni yodga soladi. Xorijga katta tavakkal bilan borgan o‘zbek farzandi oxir-oqibat hamma havas qiladigan muvaffaqiyatli insonga aylanadi, baxtga eri­shish formulasi haqida ma’ruzalar o‘qiydi. Qaddini ursin. Bunga e’tirozimiz yo‘q. Lekin ularning yutuqlarini vosita qilib, hadeb milliy ta’limimizni kamsitaverish ham yaramaydi.
Biz bu bilan sohani tanqid qilish kerakmas, demoqchi emasmiz. Aksincha, hozirgi islohotlar jarayonida xolis tanqidning ahamiyati katta. Faqat bu o‘rinda tanqid bilan quruq malomatning chegarasini aniqlab olish lozim. Bizning aytayotgan so‘zi­miz o‘zga davlatlarda O‘zbe­kis­­ton ta’limi haqida qanday tasavvur uyg‘otishi xususida ham o‘ylab ko‘rishimiz zarur. Chet elda oliy ta’lim olishning eng maqbul yo‘l sifatida ko‘rsatilishi mamlakatimiz oliy ta’lim tizimining nufuziga ham soya solib, yoshlar orasida obro‘sizlanishiga sabab bo‘lishi hech gap emas.
Xorijiy mamlakatlar hayotini davomiy ravishda rang-barang, yorqin bo‘yoqlarda ko‘rsatib, ularni ideal turmush sifatida taqdim qilish ham yaxshi natijalarga olib kelmasligi aniq. Hayot past-baland­liklardan ibo­rat bo‘lgani kabi xorijda o‘qishning ham o‘ziga yarasha mashaqqatlari, kamchiliklari yetarli ekanidan ko‘z yumib bo‘lmaydi. Har joyning o‘z tosh-u tarozisi bor, axir. O‘zga ellarda to‘la-to‘kis baxtga erishish orzusi doim ham ushalavermaydi.
Bu haqda gapirganda Buyuk Britaniyada tahsil olayotgan talabalarga bag‘ishlangan ko‘rsatuvlarning biriga Aziz Azimov ism-sharifli foydalanuvchining qoldirgan izohi diqqatni tortadi: “Mening o‘g‘lim Kembrijda magistraturada o‘qiydi. Birlashgan Qirollikka o‘zim bir necha bor ish bilan borganman. Qo‘shma Qirollikda yashashning ko‘plab kamchiliklari bor, ularni ham ko‘rsatishga harakat qiling. Qiziq tomoni shundaki, o‘zbeklar bilan birga Hindiston, Po­kis­ton, qashshoq Yaqin Sharq mam­la­kat­laridan talabalar ko‘p bo‘l­gan bir paytda MDHning bosh­qa mamlakatlaridan talabalar soni juda ham kam. Xulosalar o‘zingizdan”.
Shunday ekan, ko‘rsatuv ijodkor­lari chet el ta’limini bilib-bilmay eng maqbul yo‘l sifatida ko‘rsatish, ko‘k­larga ko‘tarib maqtashga oid yondashuvni qayta ko‘rib chiqishi kerak. Zero, bunday videolarni yaxshi niyat bilan tomosha qilgan yoshlarda ertaga “tezroq chetga surish” istagi emas, aksincha, o‘zining kindik qoni tomgan Vatanini hurmat qilish va uni rivojlantirishga hissa qo‘shish istagi alanga olsin.
Xulosa qilib aytganda, “O‘zbekistonlik. Students” loyihasi ezgu g‘oya­ni – mamlakatimizda kamol topgan iqtidor egalarining olis yurtlarda katta yutuqlarga erishayotgani, ular ko‘p ishlarga qodir ekanini yoshlari­miz orasida targ‘ib etishni maqsad qilgan. Bu juda yaxshi, albatta. Ammo ana shu xayrli tashab­busni amalga oshirish borasidagi kamchiliklar kishini tashvishga soladi. Bunday nuqsonlar bartaraf etilsa, ushbu loyiha yanada mazmunli, ishon­chli va qiziqarli bo‘lishi mumkin. Bu­ning uchun, avvalo, ko‘rsatuvning g‘oyaviy konsepsiyasini qayta ko‘rib chiqish kerak. Davlat mab­lag‘lari hisobiga suratga olingan ko‘rsatuv davlat siyo­satiga, uning manfaatlari­ga xizmat qilishi, eng muhimi, uning g‘oya va maqsadlariga zid bo‘lmasligi shart. Chet eldagi hayotni ertak­lardagi Susambil o‘lkasidek taqdim qilishdan tiyilgan ma’qul.
Niyatimiz shuki, xorijda oliy ta’lim olib, zarur bilimlarni yurtimiz rivoji yo‘lida safarbar etishga bel bog‘lagan yoshlarimizning hayotini yori­tish mamlakatimiz oliy ta’lim tizimini rivojlantirish yo‘lida amalga oshirila­yot­gan ishlardan ko‘z yumish, ularni shubha ostiga olish evaziga amalga oshirilmasin. Zero, barchamiz shu yurtning farzandlarimiz, hammamiz­ning Vatanimiz yagona – O‘zbekis­ton! ­Uning kamchiliklari ham, yutuqlari ham o‘zimizniki. Ana shu kamchiliklarni dunyoga ovoza qilmasdan, ularni bartaraf etish uchun barchamiz birgalikda harakat qilishimiz shart.
Olim DAVLATOV, Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti direktori,
Avazbek SHERMATOV, kichik ilmiy xodim
“Jadid” gazetasi 2024-yil 14-iyun 25-son


ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA

Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]

16.11.2026 | 14:34

img86

“BIR ÇORAK ET”

Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]

12.11.2026 | 14:31

img601

NON VA OŞ ŞAHRI

Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk  degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]

12.11.2026 | 09:27

img599