Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 10°C

“JADID” GAZETASINING YANGI SONIDA: ✏️Usmon NOSIR: BOĞIM ✏️Iqbol MIRZO: KELAJAK UÇUN MAS’ULIYAT ✏️Gulçehra UMAROVA: ASRNI BÖYLAGAN ADIB ✏️Komil SINDOROV: “JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“ ✏️E’zozxon KARIMOVA: MILLIY YUKSALIŞ SARI ✏️Orif ODILOV: ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA ✏️Nusratullo JUMAXÖJA: TADQIQOT-ROMAN ✏️Abbos ŞOYIMOV: XALQARO MEDIAFORUM ✏️Zikrilla MUHAMMAD: ANQARADA ADABIYOT BAYRAMI ✏️Ikrom BÖRIBOYEV: KEÇA VA BUGUN ✏️Muhayyo RUSTAMOVA: OG‘RIQ NUQTA ✏️Abdulhamid MUXTOROV: UYLAR SOYASIDA QOLAYOTGAN SAVOLLAR ✏️Jasmina ISROIL: SYUKURO MANABE – IQLIMŞUNOSLIK “OB-HAVOSI”NI ÖZGARTIRGAN NOBELÇI ✏️Rustambek ŞAMSUTDINOV: QONLI JILD ✏️Alişer SANDIBOYEV: SAMARQAND NEÇA YOŞDA? ✏️Nigina ISKANDAROVA: “KITOB, MENING DÖSTIMSAN” ✏️Jamoliddin BADALOV: “OLTIN QALAM” UMMON ORTIDA

TAVSIYA QILAMIZ


27.09.2024 | 12:59

img717

TURKIY MEROS VA TURIZM

MADANIY MEROS – TURIZM KO‘ZGUSIDA

Turkiy dunyo mushtarak tarixiy ildiz­lar, til an’analari va madaniy qad­riyatlari bilan bog‘langan ko‘plab davlat va xalqlarni birlashtirgan noyob geosiyo­siy mintaqadir. Bu mintaqaga kirgan mamlakatlar milliy o‘ziga xosligi va tarixiy o‘z taqdirini belgilashda muhim rol o‘ynaydigan boy madaniy merosga ega. Turkiy dunyo­ning ­global aha­miyati uning Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi geosiyosiy mavqeyi, shuningdek, Mar­ka­ziy Osiyo, Kavkaz va Sharqiy Yevropada barqarorlik va hamkorlikni ta’minlashdagi roli tufayli ortib bormoq­da.

Iqtisodiy taraqqiyot va xalqaro dip­lomatiyaning muhim vositasi bo‘lgan turizm turkiy dunyo mamlakatlarida tobora muhim rol o‘ynamoqda. Global­lashuv va madaniy-tarixiy yo‘nalish­larga qiziqish kuchayayotgan bir sha­roitda turkiy davlatlar o‘zining no­yob madaniy merosi asosida turizm sohasi­ni rivojlantirishga intilmoqda. Bu nafaqat iqtisodiyotni rag‘batlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va sarmoya jalb etish, balki xalqlar o‘rtasidagi madaniy aloqalarni mustahkamlash imkonini ham vujudga keltirmoqda. Turizm sohasidagi o‘zaro hamkorlik xalqaro madaniyatlararo almashinuvni rivojlantirishning muhim omiliga aylanmoqda.

Madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish muhim jihatdir. Chunki turizm oqimlaridan tarixiy obidalar va an’ana­larni targ‘ib qilish, shuningdek, madaniy xilma-xillikni saqlash uchun foydalanish mumkin. Shu nuqtayi nazardan, turizm turkiy davlatlar o‘rtasidagi aloqalarni mus­tahkamlashga yordam beruvchi madaniy diplomatiyaning samarali vositasiga aylanishi mumkin.

Turkiy xalqlar O‘rta Osiyodan Kichik ­Osiyo, Sharqiy Yevropa va Sibirgacha bo‘lgan hududlarda istiqomat qiluvchi ulkan etnik va madaniy guruhdir. Ularning kelib chiqishi qadimgi turkiyzabon qabilalarga borib taqaladi, ildizlari O‘rta Osiyo dashtlari bilan bog‘liq. VI asrda hozirgi Qozog‘iston va Mo‘g‘uliston hududida ilk Turk xoqonligi davlati tashkil topdi va bu turkiy o‘zlik­ni shakllantirishda muhim bosqich bo‘ldi. Ushbu davlatning qulashi va qabilalar­ning ­keyingi ko‘chishi turkiyzabon aholining keng hududlarga tarqalishiga olib keldi. Bu esa ularning madaniy tabaqalanishiga hissa qo‘shdi. Biroq ularni birlashtiruvchi bir qator umumiy elementlar hozirgi kungacha saqlanib qoldi.

Turkiy qabilalar yuqori harakatchanlikka ega edi. Ular turli xalqlar bilan faol aloqada bo‘lib, madaniy elementlarning o‘zaro kirib borishiga sezilarli hissa qo‘shgan, lekin ayni paytda an’anaviy turkiy urf-odatlar va e’tiqodlarning barqarorligini saqlab qolgan. 

Turkiy xalqlarning til ildizlari mushtarakligi ulardagi o‘ziga xoslik shakl­lanishiga xizmat qilgan. Oltoy tillari oilasiga kiruvchi turkiy tillar hozirgi kungacha turli xalqlar o‘rtasida o‘zaro tushunarlilikni saqlab kelmoqda. Turkiy tillarning umumiy leksik va grammatik asosi yagona etnomadaniy makonga mansublik­ni anglashni qo‘llab-quvvatlovchi madaniy ko‘p­rik bo‘lib xizmat qiladi.

Qardosh xalqlarning madaniy merosi mahalliy an’analar va qo‘shni sivilizatsiya­lar ta’sirini o‘zida aks ettiruvchi me’moriy yodgorliklar hamda tarixiy obidalarga boy. Mamlakatimizning qadimiy shaharlarida joylashgan obidalar, xususan, Samarqanddagi Registon ansambli, Amir Temur maqbarasi, Shohi Zinda me’moriy majmuasi, Bibixonim jome masjidi, Ulug‘bek rasadxonasi, Bu­xoro va Xivadagi o‘nlab me’moriy inshootlarni ana shunday yodgorliklarga misol qilib kelti­rish mumkin. Qozog‘istondagi Xo‘ja Ahmad Yassaviy maqbarasi turkiy me’moriy meros­ning eng yirik obyektlaridan biri hisoblanadi. XIV asrda sohibqiron Amir Temur buyrug‘i bilan qurilgan bu maqbara Markaziy Osiyodagi eng muhim diniy va madaniy markazlardan biriga aylandi. U nafaqat islom me’morchiligi yodgorligi, balki turkiy xalqlar­ning an’analari va madaniy qadriyatlarini ham o‘zida aks ettiradi.

Buyuk ipak yo‘li bo‘yida joylashgan Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Termiz kabi qadimiy shaharlar ham turkiy xalqlar­ning madaniy va savdo hayotida muhim o‘rin tutgan. Bu shaharlar Sharq va Gʻarb o‘rtasida tovar, g‘oya va bilim almashinuvining asosiy markazlari bo‘lib, turklar o‘rtasida mada­niyat va ilm-fan rivojiga xizmat qilgan. Mad­rasa, masjid va karvonsaroy kabi me’moriy yodgorliklar turkiy va islom madaniyati unsurlarining sintezini ifodalaydi. Turizmda madaniy meros segmentidan foydalanishning ahamiyati va xususiyati shundaki, unda ruhiy-ma’naviy rekreatsiyaning o‘rni yuqori bo‘ladi. Bu jihatdan u ziyorat turizmi yo‘na­lishiga ancha ­yaqindir.

Turkiy xalqlar madaniy merosining nomoddiy jihatlariga folklor, musiqa, hunarmandchilik va an’analar kiradi. Bunga ­yorqin misol sifatida turkiy qabilalarning o‘z mustaqilligi uchun kurashi bilan bog‘liq tari­xiy voqealar tasvirlangan o‘zbek xalqining “Alpomish”, qirg‘iz xalqining “Manas” dostonini keltirish mumkin. Turkiylarning musiqa an’analari ham e’tiborga loyiqdir. Chunonchi, azaldan xalq musiqasida keng qo‘llanilgan qo‘biz, do‘mbira kabi an’anaviy cholg‘u asbob­larining ko‘pchiligi hozirgi kungacha yetib kelgan.

Bu xalqlarning moddiy madaniyatida hunarmandchilik muhim o‘rin tutadi. Ajdodlari­miz o‘z hayotining ajralmas qismi bo‘lgan jun, teri va metalldan turli mahsulotlar yasaydi. Mashhur turkiy gilam va kashtalar boy bezak an’analarini namoyish etadi.

Barcha turkiy xalqlarning madaniy merosi­ni bir qator umumiy xususiyatlar birlashtiradi. Jumladan, me’morchilik sohasida atrof-muhit bilan bog‘liqlikni aks ettiruvchi tabiiy materiallardan foydalanish, ko‘ch­ma­nchi­lar hayoti va tabiat hodisalari bilan bog‘liq ramziylik ustunlik qiladi. Turkiy xalqlarning an’anaviy gas­tronomiyasida go‘sht va sut mahsulotlariga asoslangan taomlar anchagina. 

Turkiy xalqlarda qadimdan yangi yil sifatida nishonlab kelingan Navro‘z kabi milliy bayram ham umumiy madaniy an’analarni o‘zida ifodalaydi. Tabiatning yangilanishi ramzi bo‘lgan bu ayyom aksariyat turkiy xalqlar uchun muhim voqea hisoblanadi.

Biroq geografik joylashuv va tarixiy ta’sirlar tufayli mintaqaviy farqlar ham mavjud. Masalan, Markaziy Osiyoda yashaydigan turkiy xalqlarga fors va xitoy madaniyati sezilarli darajada ta’sir qilgan bo‘lsa, Onado‘lidagi turkiylar yunon, Vizantiya va arab sivilizatsiyalari bilan aloqada bo‘lgan.

Demak, turkiy madaniy meros – qardosh xalqlarni umumiy madaniy unsurlar, til va tarix orqali birlashtiruvchi, shu bilan birga, har bir millatning o‘ziga xos xususiyatlarini saqlaydigan boy va ko‘p qatlamli an’anadir. Ushbu merosni asrab-avaylash madaniy turizmni rivojlantirish va turkiy dunyo mamlakatlari o‘rtasida xalqaro hamkorlikni mustahkamlashning asosiy omili hisoblanadi.

MADANIY MEROS VA TURKIY DAVLATLAR TASHKILOTI

Turkiya, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Ozar­bayjon va boshqa turkiy mamlakatlar iqtisodiyotida turizm muhim o‘rin tutadi. Boy madaniy-tarixiy merosga, noyob tabiiy resurs­larga ega bu davlatlar turizmga o‘z iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va xalqaro hamkorlikni mustahkamlashning muhim tarmog‘i sifatida qaraydi.

Turkiya turizm industriyasini rivojlantirishda turkiy davlatlar orasida yetakchi o‘rinni egallaydi. Mamlakat har yili so‘lim kurortlari, tarixiy obidalari va madaniy tadbirlari tufayli millionlab sayyohlarni o‘ziga jalb qiladi. Turizm sohasi ushbu mamlakat yalpi ichki mahsulotining salmoqli qismini tashkil etadi hamda chet el sarmoyasi va yangi ish o‘rinlari yaratish manbayi hisoblanadi. Nihoyatda boy tarixiy merosga ega bo‘lgan O‘zbekiston madaniy-tarixiy turizmni faol rivojlan­ti­rib, xorijlik sayyohlarni qadimiy va navqiron shaharlariga jalb qilmoqda. Qozog‘iston va Ozarbayjon ham ekoturizm va madaniy turizm­ni rivojlantirishga, mavjud tabiiy va tarixiy resurslari orqali sayyohlar oqimini ko‘paytirishga e’tibor qaratmoqda.

Bu mamlakatlarda turizm sohasining rivoj­lanish dinamikasi davlat dasturlari va tashabbuslari bilan qo‘llab-quvvatlanayotgan barqaror o‘sishni ko‘rsatmoqda. Infratuzilmaga investitsiyalar kiritish, xalqaro marketing kampaniyalari va transportdan foydalanish imkoniyatini yaxshilash ushbu davlatlarda erishi­layotgan muvaffaqiyatlarning asosiy omillari hisoblanadi. Turk dunyosi mamlakatlarida sayyohlik yo‘nalishlarini kengaytirish, xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Bu esa ko‘proq sayyohlarni jalb etish va iqtisodiyotni mus­tahkamlashga xizmat qilmoqda.

Madaniy turizm turkiy mamlakatlarning turizm strategiyasida markaziy o‘rinni egallaydi. Tarixiy-madaniy yo‘nalishlar, etnografik va ekologik turizm xalqaro sayyohlarni jalb qilishning muhim yo‘nalishlari hisoblanadi. Qadimiy Buyuk Ipak yo‘li bo‘yida joylashgan Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston va minta­qa­ning boshqa davlatlarida turizm sohasini rivojlantirish uchun noyob imkoniyatlar mavjud. Mazkur hududda bugungi kungacha saqlanib qolgan qadimiy shaharlar, madaniy yodgorliklar va hunarmandchilik an’analari dunyo sayyohlarida katta qiziqish uyg‘otmoq­da.

Ko‘chmanchi xalqlar yashaydigan hudud­larda ham etnografik turizm rivojlanmoq­da. Xorijlik mehmonlar u yerlarda turkiy xalqlarning turmush tarzi, hunarmandchiligi va urf-odatlari bilan yaqindan tani­shishlari mumkin. Qozog‘iston va boshqa mamlakatlar noyob tabiiy landshaftlarga asoslangan ekoturizmni qo‘llab-quvvatlash orqali say­yoh­larga o‘zlarining milliy bog‘lari, tog‘ tizmalari va dashtlari orqali turli yo‘na­lish­larini taklif etmoq­da.

Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida ilgari surilayotgan bir qator xalqaro dastur va tashab­buslar madaniy turizmni jahon miqyosida rivojlantirishga yordam beradi. Qo‘shma loyi­ha­lar umumiy sayyohlik yo‘nalishlarni yaratish, Navro‘z kabi milliy bayramlarni ommalashti­rish, turkiy xalqlarning madaniy merosini xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga mo‘ljallangan madaniy festivallar tashkil etish­ni o‘z ichi­ga oladi. Bunday festivallarga yaqqol misol sifatida, YUNESKOning Nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan etnik sport turlari bo‘yicha xalqaro sport musobaqalarini keltirish mumkin. 

Turizm, ayniqsa, transport infratuzilmasini rivojlantirish va yangi ish o‘rinlarini yaratish orqali turkiy dunyo mamlakatlari iqtisodiy integratsiyasiga hissa qo‘shadi. Aeroportlar, temir yo‘llar va avtomobil yo‘llariga sarmoya kiritish mamlakatlar o‘rtasidagi transport aloqalarini yaxshilash­ga yordam beradi. Turistlarning sayohatini osonlashtiradi va ularning oqimini oshiradi. Masalan, Turkiya, Qozog‘iston va O‘zbe­kis­ton o‘rtasidagi havo aloqalarining ­yaxshilangani so‘nggi yillarda sayyohlar soni­ning o‘sishiga yordam berdi.

Ekoturizm va etnografik turizm rivoj­lanayot­gan yirik shaharlarda ham, qishloq joylarida ham sezilarli miqdorda ish o‘rinlari paydo bo‘ladi. Mehmonxona infratuzilmasi, restoran va sayyohlik xizmatlari­ning rivoj­lanishi mahalliy iqtisodiyotning yuksalishiga xizmat qilmoqda va aholi turmush darajasi­ni oshirmoqda. Bundan tashqari, say­yoh­lik loyihalarga xorijiy investorlarni jalb etish infratuzilmani modernizatsiya qilishga ham sabab bo‘lmoqda.

Turizm sohasida transchegaraviy hamkor­likning kuchayishi turkiy dunyo mamlakatlari o‘rtasidagi xalqaro aloqalarni mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Umumiy sayyohlik yo‘nalishlarini yaratish, qo‘shma loyi­ha­larni ilgari surish va turizm sohasida tajriba almashish mamlakatlar o‘rtasidagi iqtisodiy va madaniy hamkorlikni yaxshilashi mumkin. Bu jarayonning muhim elementi sifatida xalqaro sayyohlik forumlari va konferensiyalari tashkil etilib, ularda sohani rivojlantirish istiqbollari, uning jahon miq­yosida raqobatbardoshligini oshirish yo‘llari muhokama qilinadi.

Shunday qilib, turizm nafaqat turkiy dunyo mamlakatlari iqtisodiyotiga hissa qo‘sh­moqda, balki dunyodagi boshqa davlatlar o‘rtasidagi madaniy aloqalarni mus­tahkamlash va hamkorlikni rivojlantirishda ham muhim vosita bo‘lmoqda. Turizm indus­triyasini rivojlantirish bilan qo‘llab-quvvatlangan madaniy meros qardosh xalqlar o‘rtasida muloqot, fikr almashish va o‘zaro tushunish platformasini yaratishga xizmat qilmoqda.

Turkiy dunyo mamlakatlari o‘rtasida turizm sohasida hamkorlikni rivojlantirishga xizmat qiluvchi asosiy mexanizmlardan biri bu – Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) hisoblanadi. Turkiy mamlakatlar o‘rtasidagi iqtisodiy, madaniy va siyosiy aloqalarni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan ushbu tuzilma turizm orqali madaniy hamkor­likni kuchaytirishga qaratilgan loyihalarni faol ravishda ilgari suradi. Madaniy turizm­ni kuchaytirishga qaratilgan dasturlarni ishlab chiqish TDT faoliyatining muhim qismi bo‘lib, tashkilotga a’zo davlatlar shu orqali xalqaro maydonda umumiy madaniy va tari­xiy qad­riyatlar targ‘ibotida hamkorlik qiladi.

TDT doirasidagi qo‘shma dasturlar turkiy dunyoning tarixiy va madaniy yodgorliklari­ni qamrab olgan umumiy turistik yo‘na­lishlarni yaratishga qaratilgan. Buyuk Ipak yo‘li bo‘ylab Samarqand, Buxoro, Sheki va Kayseriy kabi muhim tarixiy shaharlarni o‘z ichiga olgan yo‘nalishlar bunga yorqin misoldir. Ushbu marshrutlar nafaqat sayyoh­larni jalb qilish, balki TDTga a’zo mamlakatlar o‘rtasidagi madaniy hamkorlikni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Madaniy almashuvlar doirasida turkiy xalqlarning an’anaviy hunarmandchiligi, musiqasi, folklor va gastrono­miya­sini namoyish etish, mushtarak merosni targ‘ib qilish va xalqlar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkam­lash­ga qaratilgan festivallar mun­tazam o‘tkazib kelinmoqda.

Turkiy mamlakatlarning asosiy obidalari va tarixiy joylarini qamrab oluvchi qo‘shma sayyohlik marshrutlarini yaratish istiqbolli yo‘nalishlardan biridir. Bunday yo‘nalishlar madaniy merosni asrab-avaylash bilan birga sayyohlar va infratuzilmaga sarmoya kiritish orqali mamlakatlar o‘rtasidagi iq­tiso­diy aloqalarni ham mus­tahkamlaydi. Birgina misol: Markaziy Osiyo, Turkiya va Ozarbayjonning tarixiy shaharlarini o‘z ichi­ga olgan “Buyuk Ipak yo‘li” loyihasi transchegaraviy turizm­ni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

Xalqaro festivallar, madaniy almashinuv va ko‘rgazmalar kabi qo‘shma turizm tadbirlari o‘zaro hamjihatlik va madaniy aloqalarni mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bundan tashqari, turizm turkiy xalqlarning tili va madaniy xususiyatlarini keng ommaga targ‘ib etishda ham muhim rol o‘ynaydi. Mintaqaning tarixi, tili va madaniyatini o‘rganishni o‘z ichiga olgan turizm dasturlari noyob madaniy an’analarni saqlashga yordam beradi. Bunday dasturlar turkiy dunyo an’analari va merosi bilan chuqur tani­shishga qaratilgan madaniy turizmni rivoj­lantirishga xizmat qiladi.

Quyida Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo mamlakatlardagi mashhur sayyohlik yo‘na­lish­lar e’tiboringizga havola etiladi:

Darhaqiqat, turkiy dunyoda turizm nafaqat iqtisodiy, balki madaniy vazifani ham bajarib, xalqaro hamkorlikni rivoj­lantirish va mamlakatlar o‘rtasidagi madaniy aloqalarni mustahkamlashga hissa qo‘shmoqda. Infra­tuzilma va madaniy loyihalar sohasidagi qo‘shma tashabbuslar nafaqat sayyohlar oqimini oshirish, balki turkiy madaniy merosni jahon miqyosida targ‘ib qilishning muhim elementi bo‘lib xizmat qilmoqda.

INFRATUZILMA VA LOGISTIKA – YUTUQLAR OMILI

Turkiy mamlakatlarda turizmni rivoj­lantirish yo‘lidagi asosiy to‘siqlardan biri zamonaviy infratuzilmaning hali yetarli darajada rivojlanmagani bilan bog‘liq. Qulay turizm rivojlangan mehmonxonalar tarmog‘i, yo‘llar, jamoat transporti va turistik obyektlarni talab qiladi. Biroq mintaqaning bir qator davlatlarida bu borada jiddiy kamchiliklar mavjud. Masalan, Markaziy Osiyoning muhim madaniy va tabiiy obidalar joylashgan ayrim hududlarida sayyohlar zamonaviy mehmonxonalar yetish­masligi, shu­ningdek, tarixiy obidalar va qo‘riqxonalar­dan foydala­nish imkoniyatining pastligi kabi muammolarga duch kelishmoq­da. Bu esa mintaqaning xorijlik sayyohlar uchun jozibadorligiga soya solishi mumkin. Ayniqsa, Yevropa yoki Osiyo­dagi mashhur sayyohlik markazlari yo‘na­lishlar bilan raqobatda bu hol yaqqol bilinadi.

Bundan tashqari, logistika va transportning qulayligi muammosi ham mavjud. Turk dunyosining ko‘plab shaharlari o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri havo aloqalarining yo‘qligi turistlarning sayohatini qiyinlashtiradi. Masalan, turkiy mamlakatlarning ayrim poytaxtlari o‘rtasida sayohat qilish uchun turistlar uchinchi davlatlarga pul o‘tkazishi kerak. Bu esa sayohatning vaqti va tannar­xi­ni oshiradi. Cheklangan poyezd va avtobus yo‘nalishlari ham mintaqa ichida sayohatni qiyinlashtiradi.

Viza rejimlari ham turistlar oqimining o‘sishi­ga to‘siq bo‘lib qolmoqda. Turk dunyosi davlatlari so‘nggi yillarda viza rasmiyatchiligi­ni soddalashtirish choralarini ko‘rgan bo‘lsa-da, viza talablari ko‘plab sayyohlar uchun kutilmagan muammolarni keltirib chiqarmoqda. Masalan, butun mintaqa bo‘ylab sayohat qilish uchun yagona viza rejimining yo‘qligi birato‘la bir nechta mamlakatlarga tashrif buyurishni istagan sayyohlar uchun jozibadorlikni pasaytiradi.

RAQOBATGA TAYYORMIZMI?

Boshqa turistik yo‘nalishlar bilan jiddiy raqobatga e’tibor qaratish turkiy davlatlar uchun muhim masaladir. Yevropa va Janubi-Sharqiy Osiyo kabi dunyoning ko‘plab mintaqalari har yili millionlab sayyohlarni jalb etib, jahon turizm bozorida o‘z o‘rnini egallagan. Bu hududlar yaxshi rivojlangan infratuzil­maga, barqaror transport tizimlariga va faol marketing kompaniyalariga ega. Ayni jihatlar ularni turistlar uchun ancha jozibador qiladi.

Turkiy davlatlar o‘zini xalqaro bozorda targ‘ib qilishda qiyinchiliklarga duch kelmoq­da. Chunki ularning aksariyati say­yohlik yo‘nalishi sifatida tan olinadigan brendga ega emas. Masalan, Qozog‘iston yoki O‘zbe­kis­ton kabi Markaziy Osiyo davlatlari, garchi tarixiy va madaniy merosga boy bo‘lsa-da, xalqaro sayyohlar uchun Fransiya, Italiya yoki Tailand kabi mashhur sayyohlik markaz­lariga qaraganda kamroq tanish. Natijada turkiy dunyoning ko‘plab davlatlari rivojlangan turizm bozorlari bilan emas, balki Afrika yoki Lotin Amerikasidagi yangi yo‘nalishlar bilan raqobatlashishga majbur bo‘lmoqda.

MADANIY MEROSNI SAQLASH

Turkiy davlatlar oldidagi eng jiddiy muammolardan biri turizmning o‘sib borayotgani sharoitida ularning madaniy merosini muhofaza qilish va asrab-avaylash bilan bog‘liq. Turizm har qanday mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli iqtisodiy daromad keltirishi mumkin. Lekin ayni paytda madaniy va tabiiy resurslarga bosim ham o‘tkazadi. Ko‘pgina tarixiy obidalar va madaniy meros obyektlari omma­viy turizm­ning salbiy ta’siridan aziyat chekayotgani ham sir emas. 

Muammo shundaki, qadimiy Samarqand, Buxoro kabi shaharlar yoki Xoja Ahmad Yassaviy maqbarasi singari madaniy obidalarni muhofaza qilish va saqlash uchun katta kuch talab etiladi. Yodgorliklarni saqlash va tiklash uchun moliyaviy resurs­larning yetishmasligi, ayniqsa, noqulay iqlim sharoitida va sayyoh­lar oqimi­ning ko‘payishi ularning asta-sekin vayron bo‘lishiga olib keladi.

Bundan tashqari, turkiy dunyo mamlakatlarida ekologik va madaniy jihatlarni hisobga olgan holda barqaror turizmni yaratish zarurati mavjud. Bu, ayniqsa, noyob tabiiy landshaft va ekotizimlarga ega bo‘lgan, ommaviy turizm atrof-muhitning buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan hududlar uchun juda muhimdir. Masalan, Qozog‘iston yoki Qirg‘izistonning tog‘li hududlarida antropogen ta’sirni cheklash choralari ko‘rilmasa, turistlar soni­ning ko‘payishi mintaqa ekologiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Turizmning barqaror rivojlanishi infratuzil­mani rivojlantirish hamda tabiiy va madaniy obyektlarni muhofaza qilishni o‘z ichiga olgan kompleks yondashuvni talab qiladi. Shu nuqtayi nazardan turizm sohasini rivoj­lantirish va bu merosni kelajak avlodlar uchun asrab-avaylash o‘rtasidagi muvozanatni saqlashga qaratilgan milliy dasturlar va xalqaro tashabbuslarni qo‘llash muhim ahamiyatga ega.

Xulosa qilib aytganda, turkiy mamlakatlarda turizmni rivojlantirishda bir qator yechimini kutayotgan masalalar borligidan ko‘z yumib bo‘lmaydi. Ushbu muammolarni hal qilish kompleks yondashuvni, jumladan, infratuzilmaga faol sarmoya kiri­tishni, xalqaro rag‘batlantirishni va turizmni barqaror rivoj­lantirish choralarini ko‘rishni talab qiladi.

Nurislom TO‘XLIYEV,
O‘zFA akademigi,
O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi professori

“Jadid” gazetasining 2024-yil 27-sentyabrdagi 40-sonida


ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA

Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]

16.11.2026 | 14:34

img86

“BIR ÇORAK ET”

Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]

12.11.2026 | 14:31

img601

NON VA OŞ ŞAHRI

Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk  degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]

12.11.2026 | 09:27

img600