18.04.2024 | 18:59
302
NASAFIYNING BOQIY NAFASI

Insonlar borki, nasabi shariflari zikr etilganda vaqt to‘xtaydi go‘yo. Ular asrlardan asrlarga o‘tib yashayveradilar. Xuddi Xizr alayhissalomning mangu tirikligi haqidagi afsonalar kabi… Xalq esa ular bosgan tuproqni-da e’zozlaydi, tabarruk qadamjolarga aylantiradi, ehtirom ila u joylarni ziyorat qiladi. Qarshidan o‘n yetti kilometr uzoqlikdagi Qovchin qishlog‘ida Abul Muin Nasafiy ziyoratgohi bor. 1027-1114-yillarda yashab o‘tgan Abul Muin Nasafiy ulug‘ islom olimi imom Moturidiyning izdoshi o‘laroq, uning aqidalariga ters oqimlarga qarshi o‘zining asosli ilmiy mulohazalari bilan kurasha olgan kalom ilmining yetuklaridan biridir. Ziyoratgoh ana shunday ilm-u irfon jonkuyari sharafiga nomlangan. Xalqimiz asrlar davomida e’zozlab kelgan ushbu muqaddas qadamjo ham sobiq tuzum davrida o‘g‘itxonaga aylantirilib, oyoqosti qilindi. 2017-yilda Prezidentimiz tashabbusi bilan mazkur ziyoratgohda juda katta qurilish va obodonchilik ishlari boshlab yuborildi. Shu tariqa majmua butunlay yangicha qiyofa kasb etib, dunyo jamoatchiligining e’tiborini ham qozondi.
XI-XII asrlarga oid ziyoratgoh to‘liq ta’mirlandi. Majmua maydonidagi 1234-yilda bunyod etilgan ko‘hna masjidga qo‘shimcha tarzda sharqona uslubda 250 kishilik yangi sajdagoh qad ko‘tardi. Shuningdek, alloma maqbarasi ta’mirlandi, ajdodlar qoldirgan ma’naviy merosni ixlos bilan o‘rganish istagida bo‘lganlar uchun aqida maktabi va kutubxona, osori-atiqalar vositasida yosh avlod tasavvurini boyitish maqsadida ma’rifiy muzey ham bunyod etildi. Muzeyda ulug‘ olimning noyob asarlari, uning shogirdlari haqida ma’lumotlar hamda asriy qo‘lyozma-kitoblar, shuningdek, Nasaf tarixiga oid qo‘llanmalar saqlanadi. Ko‘rgazmadagi qadimiy manbalardan o‘z davrida madrasa talabalariga tahsil berishda foydalanilgan. Aytishlaricha, bu nodir qo‘lyozmalar bolsheviklardan asrash uchun sigir terisiga o‘ralib, majmua devori orasiga yashirilgan. Ular 1968-yilda yog‘ingarchilik oqibatida devor yemirilishi tufayli topib olinadi. Ular orasida XVII-XVIII asrlarga oid ikki dona Qur’oni karim kitobi, to‘rtta diniy adabiyot va “Fath” surasi chiroyli shaklda tikilgan mato parchasi ham bor. Samarqand ipak qog‘oziga nasta’liq yozuvida tushirilgan mahobatli Kalomullohning bir nusxasi ayni paytda mazkur ziyoratgohning muzeyida, ikkinchisi esa Shahrisabzda saqlanmoqda. – Muzeyimizda elektronlashtirilgan kompakt monitorlar ham o‘rnatilgan, – deydi Abul Muin Nasafiy tarixiy majmuasini boshqarish va obodonlashtirish direksiyasi rahbari Muzaffar Bozorov. – Unda Nasafiy va uning maslakdoshlari hamda majmua ziyoratiga kelgan taniqli shaxslarning bildirgan fikrlari asosida tayyorlangan videoroliklarni tomosha qilish mumkin. Ayniqsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan kutubxona tashkil etilgani nur ustiga nur bo‘ldi. Biz kutubxona javonlarini diniy-ma’rifiy va zamonaviy adabiyotlar bilan boyitdik. Xorijiy ziyoratchilar kelishini hisobga olib, turk, arab va ingliz tillarida ham kitoblar olganmiz. Yana tahsil uchun darsxona, moʻjazgina majlislar zali ham bor. Bugungi kunda ziyoratchilar soni yil sayin ortib boryapti. Darhaqiqat, bu yerga ruhiy xotirjamlik istab keluvchilar ko‘p. Buyuk ajdodlarning boqiy merosi har bir vatandoshda faxr-u iftixor hissini yuksaltirib, shu muqaddas tuproqqa sadoqat tuyg‘usini shakllantirishi shubhasiz. Qashqadaryo viloyati mudofaa ishlari boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari Faxriddin Husayinovning aytishicha, harbiy xizmatchilarning oilalari bilan Abul Muin Nasafiy ziyoratgohiga kelib-ketishlariga zarur sharoit yaratib berilgan. Ya’ni, ularning qat’iy tartibdagi ish faoliyatidan kelib chiqqan holda, ayollari va farzandlari uchun maxsus avtobuslar tashkil etilgan. Ha, bu yerga ziyoratga kelgan odamning bahri-dili ochilishi tabiiy. Majmua hududiga olti yuzdan oshiq manzarali daraxt ko‘rk berib turibdi. Shakldor ko‘kalam maydonchalarda anvoyi gullar barq urib yotibdi. Ziyoratga kelganlar uchun gid xizmati ham yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, Faxriddin Qurbonov va Eldorbek Jumaniyozovning aytishicha, yoshi 300 dan 700 yilgacha taxmin qilinadigan qadimiy tut daraxtlaridan tortib, chuqurligi o‘n uch metrlik toshqudug‘-u, qizlar madrasasi hisoblangan “duxtarxona” ziyoratchilarning e’tiborini tortadi. – Odamlar majmua haqida har xil rivoyatlar to‘qishgan, – deydi Eldorbek Jumaniyozov. – Ehtimol, bu to‘qimalar Abul Muin Nasafiyning nomi va u kishi mangu orom topgan joy tarixdan o‘chib ketmasligi uchun yaratilgandir. Axir, har ishda bir hikmat bor-da. Qadimiy tutlar haqidagi afsonada bir kishi tutni kesmoqchi bo‘lsa, tut olov olib, odam kuyib o‘lgani aytiladi. Tutlar esa zamonlar osha yashayotgani da’vo qilinib, xilma-xil naqllar to‘qilgan. Majmuada qadimiylik va zamonaviylikning uyg‘un sasi bor. Ziyoratgohning orqa tarafida o‘ttiz gektarlik katta qabriston ham bo‘lib, undan topilgan o‘nta qabrtosh majmua tarkibida qoldirilgan. Ularning har biridagi qadimiy arabiy bitiklar hozirgi yozuvga o‘girilib, qabrtoshlar devoriga muhrlangan. Bundan tashqari, qabristonda temuriylar davriga oid yana 400 ga yaqin qabrtosh saqlangan. Ziyoratgohga kirish yo‘lagi bo‘ylab esa moturidiya ta’limotining eng ulug‘ targ‘ibotchisi hisoblangan Abul Muin Nasafiy kitoblarining muhtasham ramziy ishlanmalari o‘rnatilgan. Xalqimiz barokatli bir ishni boshlashdan oldin marhum ajdodlari ruhiga bag‘ishlab tilovat qiladi, tiriklaridan duo olishga oshiqadi. Chunki rizolik bor joyda xayr bor. Davlatimiz rahbarining azizlar mangu qo‘nim topgan ziyoratgohlarga e’tibori ham ana shunday xayrlarga vositadir aslida. Zero, bu ezgu amallarda tarbiya, ta’lim va ibrat mujassam.
Muhayyo PIRNAFASOVA
“Jadid” gazetasi 2024-yil 5-aprel 15-son
ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA
Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]
16.11.2026 | 14:34
83
“BIR ÇORAK ET”
Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]
12.11.2026 | 14:31
598
NON VA OŞ ŞAHRI
Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]
12.11.2026 | 09:27
596



