Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 10°C

“JADID” GAZETASINING YANGI SONIDA: ✏️Usmon NOSIR: BOĞIM ✏️Iqbol MIRZO: KELAJAK UÇUN MAS’ULIYAT ✏️Gulçehra UMAROVA: ASRNI BÖYLAGAN ADIB ✏️Komil SINDOROV: “JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“ ✏️E’zozxon KARIMOVA: MILLIY YUKSALIŞ SARI ✏️Orif ODILOV: ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA ✏️Nusratullo JUMAXÖJA: TADQIQOT-ROMAN ✏️Abbos ŞOYIMOV: XALQARO MEDIAFORUM ✏️Zikrilla MUHAMMAD: ANQARADA ADABIYOT BAYRAMI ✏️Ikrom BÖRIBOYEV: KEÇA VA BUGUN ✏️Muhayyo RUSTAMOVA: OG‘RIQ NUQTA ✏️Abdulhamid MUXTOROV: UYLAR SOYASIDA QOLAYOTGAN SAVOLLAR ✏️Jasmina ISROIL: SYUKURO MANABE – IQLIMŞUNOSLIK “OB-HAVOSI”NI ÖZGARTIRGAN NOBELÇI ✏️Rustambek ŞAMSUTDINOV: QONLI JILD ✏️Alişer SANDIBOYEV: SAMARQAND NEÇA YOŞDA? ✏️Nigina ISKANDAROVA: “KITOB, MENING DÖSTIMSAN” ✏️Jamoliddin BADALOV: “OLTIN QALAM” UMMON ORTIDA

TAVSIYA QILAMIZ


10.05.2024 | 22:21

img676

XALQ TAQDIRINI ANGLASH

Esimda, 1981-yil­ning 17-18-mart kunlari sobiq Ittifoqning o‘nlab mashhur adiblari “Sharq mash’ali” deb nom olgan Toshkentga yig‘ilib, badiiy adabiyot targ‘iboti bo‘yicha ulkan anjuman o‘tkazishdi. Anjumanda Sarvar Azimov, Rimma Kazakova, Nazir Safarov, Lev Oshanin, Turob To‘la, Vladimir Karpov, Rahmat Fayziy va boshqalar so‘zga chiqdi. Mashvaratda eng qisqa va lo‘nda gapirganlardan biri atoqli qoraqalpoq adibi, ardoqli ustozimiz To‘lepbergen Qaipbergenov bo‘ldi.

Adib anjuman kun tartibiga “O‘z onasini sevmagan, unga loqayd bo‘lgan, uni ko‘z qorachig‘idek asray olmagan insonni inson, yozuvchini yozuvchi deb bo‘ladimi?!” degan keskin savolni qo‘ydi. O‘sha chog‘lari “Sharq yulduzi” jurnalida ­uning “Ko‘z qorachig‘i” romani bosilayotgan edi. Ko‘z qorachig‘i deganda adib ona sayyoramizni, ona O‘zbekistonimizni, ona Oroli­mizni nazarda tutgan edi. “Inson umrining ma’nosi, – deydi adib “Qoraqalpoqnoma” roman-essesida, – mudom o‘z-o‘ziga hisob berishi va o‘z-o‘zini tergab yurishidan iborat. Ana shundagina odam kechmish-kechirmishlariga teranroq nazar tashlaydi. O‘z taqdiriga chuqur nazar tashlash esa, xalq taqdirini teranroq anglash demakdir. Axir, har bir odam – xalq tarixini o‘zida muayyan darajada aks ettiruvchi ko‘zgudir!”

To‘lepbergen og‘a ko‘plab unvonlar, mukofotlar sohibi bo‘ldi. Atoqli ustozlarimizdan Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Said Ahmad, Ozod Sharafiddinovdan keyin 2003-yili “O‘zbe­kis­ton Qahramoni” unvoni bilan taqdirlandi. U 1967-yili Berdaq nomidagi Qoraqalpog‘iston, 1971-yili Hamza nomidagi O‘zbekiston davlat mukofotlariga ham sazovor bo‘ldi. Ustozim “Men – o‘z xalqim­ning sodiq navkariman!” deyishni yaxshi ko‘rardi. Sakson bir yillik sermazmun umrining qaymog‘ini ana shu ulug‘ va jabrdiyda xalq xizmatiga baxsh etdi, butun hayoti davomida badiiy ijod bilan shug‘ullandi. Asrlar osha sahro mashaqqatlarini boshdan kechirgan, turli talon-u to‘fonlarga duch kelgan matonatli xalqning “Qoraqalpoq dostoni” nomli solnoma-trilogiya­sini yaratdi. Trilogiya uchun sobiq Ittifoq davlat mukofoti bilan taqdirlandi. Ustoz bilan zamon­dosh bo‘lgan adiblardan Chingiz Aytmatov “Alvido, Gulsari” qissasi, Zulfiya opa “Kamalak” she’riy turkumi, Nabi Hazriy “Dengiz cho‘qqilardan boshlanadi” she’riy to‘plami, Abdijamil Nurpeisov “Qon va ter” trilogiyasi, Fozil Iskandar “Chegemlik Sandro” romani uchun ana shu nufuzli siylovga musharraf bo‘lgan edilar.
To‘lepbergen og‘a o‘z zamonasining zabardast adiblari bilan do‘st-u birodar edi. 1998-yilning 4-noyabrida “Правда Востока” gazetasida atoqli qirg‘iz adibi Chingiz Aytmatovning To‘lepbergen og‘aga yo‘llagan samimiy maktubi e’lon qilindi. U shunday boshlanardi: “Qadr­li birodarim! Har xil sabablarga ko‘ra se­ning “Qoraqalpoq dostoni”ngni bafurja o‘qib chiqishga hech vaqt topolmasdim. Nihoyat, kechagina kitobingni oxirigacha huzur qilib o‘qidim. Rostini aytsam, ke­yingi yillarda, ayniqsa, o‘zim ishlayotgan paytlarim taqdiri azal ato etgan umrning har bir daqiqasini avaylab-asrashga, hatto mutolaadan ham o‘zimni tiyishga harakat qilayotirman. Nazarimda, o‘zing ham xuddi shunday tashvishda yurgan bo‘lsang kerak. Bizning yoshimizga yetgan odamlar (yanglishmasam, kelasi yili sen ham 70 yoshga to‘lasan) ko‘proq ish qilishni istaydi. Shunga qaramasdan, sening “yostiqdek” trilogiyangni o‘qib chiqdim. O‘qiganda ham nihoyatda qiziqib, ochiqchasiga aytadigan bo‘lsam, huzur qilib o‘qidim…”

O‘z navbatida, ustoz To‘lepbergen Qaip­bergenov ham 1999-yilning 25-­martida Chingiz Ayt­matov tavalludi­ning 70 yilligi munosabati bilan YUNESKO tomonidan Parij shahrida o‘tkazilgan anjumanda qadrdon do‘sti haqida shunday ajoyib so‘zlarni aytgan edi: “Barchamiz suyub tilga oladigan Chingiz Aytmatovning ijodiy faoliyatiga bag‘ishlab YUNESKO shafeligida jahonning ko‘p mamlakatlari vakillari ishtirokida tashkil etilgan bugungi xalqaro anjuman, me­ning nazarimda, insoniyat tamadduni­ning bir-biriga yaqinlashishida, dunyoni Sharq va Gʻarb deb bo‘lishga odatlanib qolgan ko‘nikmalarga barham berishga qaratilgan sobit qadamlardan biri bo‘lishi aniq. Chingiz Aytmatovning ijodiy faoliyati yangi ming yillik bo‘sag‘asida ana shunday birdamlikning natijali hamda yaqqol tarzda ro‘yobga chiqqaniga yorqin misol bo‘la oladi…”
To‘lepbergen og‘a atoqli shoir Abdulla Oripov bilan ham yaqin birodar edi. Ko‘p yillar davomida men bu ikki mashhur so‘z zargarlarining gohi sokin, gohi qay­noq bahslariga guvoh bo‘lganman. Ular bir-birini juda qadr­lar edilar. 2000-yil­ning 9-sentyabrida Nukusda To‘lepbergen og‘a tavalludining 70 yilligini nishon­ladik. Abdulla Oripov o‘sha kezlarda mas’ul lavozimda ishlayotgan Ahmadjon Meliboyev bilan birga uchib keldi. Berdaq nomidagi musiqali drama teatrida so‘zga chiqqan Abdulla aka: “Mabodo jahon xalqlarining ramziy namoyishi o‘t­k­a­ziladigan bo‘lsa, qoraqalpoq xalqi vakillari qatorida Kunxo‘ja, Ajiniyoz, Berdaq bobolarimizdan keyin, albatta, Ibroyim og‘a bilan To‘lepbergen og‘a ikkovi shaxdam qadam tashlab o‘tgan bo‘lar edi!”, deb lutf etdi. Tantanadan keyin katerda Amudaryo bo‘ylab suzganimizda ham adib sha’niga yaxshi gaplarni aytdilar.
Men 16 yil davomida Abdulla aka bilan juda ko‘p safarlarda, Zomin va Aqchako‘l anjumanlarida, qo‘shni hududlarda birga yurdim. Har gal u kishi mendan: “Ikki oqsoqol qalay? Ulardan xabar ol­ding­mi?” deb so‘rar, ustoz ular haqidagi xush­xabarlardan xursand bo‘lar edi. Qahramon adiblarimiz Said Ahmad, Ozod Sharafiddinov, Erkin Vohidov, Ibro­him Gʻafurov va O‘zbekiston xalq yozuv­chisi O‘tkir Hoshimov ham hamisha qoraqalpoq elining ikki buyuk so‘z san’atkorini so‘rab-surishtirishar, salom aytishar edi. To‘lepbergen og‘am o‘nlab o‘zbek shoirlari, adiblari, olimlarini siylar edi. Sobiq Ittifoqning mashhur adiblari ora­sida To‘lepbergen og‘aning ustoz­lari, do‘stlari bisyor edi. Ayniqsa, atoqli rus shoiri, masal janri ustasi, ko‘p yillik Ros­siya yozuvchilar uyushmasining raisi vazifasida ishlagan Sergey Mixalkov bilan nihoyatda qadrdon edi. 2004-yilda ustoz­ning “U dunyoga, otamga xatlar” qissasi Moskvada chop etilishi va Mi­xail Sholo­xov nomidagi xalqaro adabiy muko­fot­ga sazovor bo‘lishida Sergey Mixalkov­ning hissasi borligidan xabardormiz. To‘lepbergen Qaipbergenov zabar­dast romannavis, atoqli dramaturg, jamoat arbobi bo‘lish barobarida beqiyos publitsist ham edi. 1984-yili harbiy xizmatni o‘tayotgan chog‘imda “Правда” gazetasida u kishining “Река должна впадат в море” (“Daryo dengizga quyi­lishi kerak”) maqolasini o‘qidim. Keyinroq, 1985-yilning kuzida o‘sha ga­ze­tada To‘lepbergen og‘aning o‘nlab qarovsiz qolgan insonlarga o‘z qo‘li bilan uy qurib bergan qoraqalpog‘istonlik zahmatkash va fidoyi muallim Allaniyoz O‘teniyozov to‘g‘risidagi “Лик доброти” (“Ezgulik jamoli”) sarlavhali maqolasi ham e’lon qilindi. Uni o‘qigan Kuba davlati rahbari Fidel Kastro va o‘nlab mashhur olim­lar, san’atkorlar Allaniyoz muallimga xat yozdilar. Istiqloldan keyin adib ham, Allaniyoz og‘a ham “O‘zbekiston Qahramoni” degan yuksak unvonga sazovor bo‘lishdi. Ha, ustozimiz chin ma’noda qahramon edi. Buni 1989-yilning 30-may kuni adibning Kremlning hashamatli saroyida turib Sovet mamlakati rahbari­ning yuziga aytgan qalampirday achchiq gaplarini “oynai jahon” orqali eshitgan millionlab insonlar yaxshi biladi. Tavallud sanasiga shu kunlarda 95 yil to‘lgan To‘lepbergen ustoz oqil inson edi. U kishi ham xuddi Gabriel Garsia Markes, Rasul Hamzatov, Muxtor Avezov, Chingiz Aytmatov, Gʻafur Gʻulomdek butun sayyoraga daxldor adib edi. Shunday bo‘lib qolaveradi!

Yangiboy QO‘CHQOROV,

O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi

 “Jadid” gazetasi 2024-yil 10-may 20-son


ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA

Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]

16.11.2026 | 14:34

img88

“BIR ÇORAK ET”

Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]

12.11.2026 | 14:31

img601

NON VA OŞ ŞAHRI

Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk  degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]

12.11.2026 | 09:27

img600