10.11.2026 | 12:18
286
IMKONIYATMI, TAHDID?
Bugun sun’iy intellekt imkoniyatlari kengaygani sari jamiyatimiz axborot muhitida yangi tahdidlar ham yuzaga kelmoqda. Soxta xabarlar, dipfeyk video va ovozlar, manipulyativ axborot oqimlari insonlarni çalğitişi, jamoatçilik işonçiga va yoşlarning dunyoqaraşiga salbiy ta’sir körsatişi mumkin. Bunday şaroitda milliy qadriyatlarimiz va tarixiy haqiqatni asraş, axborotga tanqidiy yondaşişni şakllantiriş hamda xavf-xatarlarni öz vaqtida anglaş ma’naviy-ma’rifiy faoliyatning muhim vazifasiga aylanmoqda. Şu bois, biz sun’iy intellektdan faqat işni yengillaştiriş uçun emas, balki jamiyatdagi axborot jarayonlarini çuqurroq tahlil qiliş va samarali ma’rifiy yeçimlar işlab çiqiş uçun ham foydalanişga intilmoqdamiz.

Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etişni iş jarayonlarini tahlil qiliş va xodimlarning amaliy ehtiyojlarini aniqlaşdan boşladik. Asosiy maqsad – insonni texnologiya bilan almaştiriş emas, balki takroriy vazifalarni yengillaştiriş, axborot bilan işlaş tezligini oşiriş hamda mutaxassislarga tahlil, ijod va jamoatçilik bilan muloqot uçun köproq imkoniyat yaratiş edi. Şu asosda xodimlarni öqitiş, sun’iy intellektdan kundalik işda foydalaniş, oçiq axborot maydonini tahlil qiliş va ma’rifiy kontentning yangi şakllarini işlab çiqiş böyiça işlar boşlandi.
Dastlabki amaliy natijalar
Markaz xodimlari uçun taşkil etilgan amaliy maşğulotlarda sun’iy intellektga töğri sörov beriş, hujjat va ma’ruzalarning dastlabki loyihalarini tayyorlaş, katta matndan asosiy fikrni ajratiş, manbalarni soliştiriş va ma’lumotlarni tizimlaştiriş könikmalariga ustuvor ahamiyat berilmoqda. Öquvlar faqat texnologiyani taniştiriş bilan çeklanmaydi: xodimlar natijani mustaqil tekşiriş, şaxsga doir va xizmat ma’lumotlarini himoya qiliş, oçiq platformalarga maxfiy axborotni kiritmaslik talablarini ham örganmoqda. Keyingi bosqiçda mazkur tajribani hududiy tuzilmalarga bosqiçma-bosqiç tatbiq etiş közda tutilgan.
Ayrim kundalik vazifalarda sun’iy intellektdan yordamçi vosita sifatida foydalaniş sinovdan ötkazilmoqda. Jumladan, tahliliy ma’lumotning dastlabki tuzilmasini tayyorlaş, köp sahifali materiallarni qisqaça umumlaştiriş, tadbirlar uçun ğoya va ssenariylar işlab çiqiş hamda axborot mavzularini guruhlaş kabi jarayonlarda uning imkoniyatlari örganilmoqda. Biroq sun’iy intellekt tayyorlagan matn yakuniy qaror yoki tayyor mahsulot hisoblanmaydi: faktlar, uslub va mazmun mutaxassis tomonidan, albatta, qayta körib çiqiladi.
Asosiy tamoyil aniq
Faoliyatimizning muhim yönalişlaridan biri – ijtimoiy tarmoqlar va boşqa oçiq manbalardagi axborot oqimini tahlil qilişga möljallangan platforma ustidagi işlardir. Unda dolzarb mavzularni aniqlaş, axborot faolligining keskin özgarişini kuzatiş, yolğon va manipulyativ xabarlar tarqalişining ehtimoliy belgilarini ekspertlarga öz vaqtida körsatiş nazarda tutilmoqda. Texnik yeçim bilan bir qatorda, oddiy jamoatçilik muhokamasini zararli axborot ta’siridan ajratişga yordam beradigan tahlil metodologiyasi ham şakllantirilmoqda.
Maqsad alohida fuqarolarning şaxsiy qaraşlarini kuzatiş emas, balki oçiq axborot maydonidagi umumiy tendensiyalarni anglaş va ularga öz vaqtida ma’rifiy javob tayyorlaşdir. Algoritm ehtimoliy signalni körsatişi mumkin, biroq vaziyatni kontekstda baholaş va xulosa çiqariş mas’uliyati inson zimmasida qoladi. Şu yondaşuv hududlardagi ijtimoiy-ma’naviy holatni ma’lumotlar asosida tahlil qiliş va xaritalaş işlari uçun ham asos bölib xizmat qiladi.
Milliy merosning yangiça taqdimoti
Yana bir amaliy yönaliş – buyuk ajdodlarimiz va tarixiy şaxslarning sun’iy intellekt asosidagi raqamli obrazlarini yaratiş, ular iştirokida ma’rifiy videoroliklar tayyorlaş bilan boğliq. Bu usul tarixiy asarlar, arxiv materiallari va allomalar merosini yoşlarga tuşunarli, qisqa hamda ta’sirçan formatda yetkaziş imkonini beradi. Ammo jozibali tasvir tarixiy haqiqatning örnini bosa olmaydi. Şuning uçun manbalar va iqtiboslarni tekşiriş, tarixiy şaxs nomidan aytilmagan fikrni unga nisbat bermaslik hamda raqamli obraz sun’iy yaratilganini oçiq körsatiş muhim mezon hisoblanadi.
Milliy tilning raqamli muhitdagi örni ham bu faoliyatning ajralmas qismidir. Davlatimiz rahbari 2025-yil 21-oktyabrda sun’iy intellekt dasturlari samarali işlaşi uçun ular özbek tilini puxta tuşunişi zarurligini ta’kidladi. Özbek tilidagi köplab adabiyotlar, ilmiy işlar va boşqa materiallar hali töliq raqamlaştirilmagani qayd etilib, Raqamli texnologiyalar vazirligiga “Özbek tili korpusi”ni yaratiş vazifasi qöyildi. Şuningdek, 2026-yil yakuniga qadar katta hajmdagi raqamli ma’lumotlarni jamlaş va qayta işlaşga möljallangan “Data Lake” platformasini işga tuşiriş topşirildi.
Bu taşabbus ma’naviy-ma’rifiy soha uçun ham muhim. Çunki özbek tilidagi işonçli matnlar, ilmiy va tarixiy manbalarning raqamli şaklda köpayişi sun’iy intellekt vositalarida milliy madaniyat, qadriyat va tarixiy merosning töğri aks etişiga zamin yaratadi. Markazda tayyorlanayotgan ma’rifiy materiallar, raqamli avatarlar va tahliliy vositalar uçun ham töğri til, aniq atama va tekşirilgan manba hal qiluvçi ahamiyatga ega. Biz uçun texnologiyaning özbek tilida işlaşi yetarli emas – u milliy ma’no va tarixiy kontekstni ham ehtiyotkorlik bilan yetkazişi lozim.
Texnologiya va mas’uliyat
Hozirgi davrda sun’iy intellekt imkoniyatlari bilan birga, soxta xabarlar, dipfeyk video va ovozlar, şaxsiy ma’lumotlarning oşkor bölişi kabi xavflar ham kuçayib borayotganiga guvohmiz. Şu bois, ma’naviy immunitetni mustahkamlaş bugun media savodxonlik va sun’iy intellekt savodxonligini ham talab etadi: axborot manbaini tekşiriş, sun’iy yaratilgan tasvirni taniş va muhim qarorda texnologiya xulosasiga kör-körona ergaşmaslik zarur. Markaz faoliyatida ham ma’lumotlar maxfiyligi, faktlarning işonçliligi, inson nazorati va tarixiy haqiqatni saqlaş tamoyillari ustuvor bölib qolmoqda.
Bugun biz sun’iy intellektni alohida tajriba emas, balki ma’naviy-ma’rifiy iş uslubini bosqiçma-bosqiç yangilaydigan vosita sifatida körmoqdamiz. Xodimlarning bilim va könikmalarini oşiriş, axborot jarayonlarini erta anglaş va ajdodlar merosini yoşlarga zamonaviy usullarda yetkazişga qaratilgan işlarimiz yagona maqsadga – texnologiya taraqqiyotini inson tafakkuri, milliy qadriyatlar va jamiyat ma’naviyatini yuksaltiriş bilan uyğunlaştirişga xizmat qiladi.
Amirjon MARDONOV,
Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi rahbarining Sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy qiliş böyiça maslahatçisi
“Jadid” gazetasining 2026-yil 6-noyabrdagi 45-sonida
ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA
Özbek va qozoq xalqlari tili, dini va madaniyati bilan bir-biriga çambarças boğlangan ellardir. Ajdodlarimiz ming yillar davomida yonma-yon yaşab, hayotning quvonç va taşvişlarini, yaxşi-yomon kunlarni birgalikda boşdan keçirib, taqdirdoş bölib kelişgan. Bu qardoşlik keyingi yillarda, ayniqsa, mustahkamlanib, yangiça mazmun va ruh bilan boyib bormoqda. Bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev hamda Qozoğiston Respublikasi Prezidenti […]
16.11.2026 | 14:34
61
“BIR ÇORAK ET”
Yaqin-yaqinlargaça xalq tilida, badiiy adabiyotda “Tört qadoq göşt”, “bir çirpit asal”, “ön tanob yer” kabi jumlalar işlatib kelinardi. Hozir esa bular nimani anglatişini deyarli unutib yubordik. Qirq yilça burun “bir aşmuşka çoy”, “tört yumaloq çoy” kabi sözlar savdoda, turmuşda köp işlatilardi. “Aşmuşka” deb eng kiçik çoy qadoği – ellik grammlik, özi kub şaklida bölsa ham, […]
12.11.2026 | 14:31
586
NON VA OŞ ŞAHRI
Yaqinda xorijlik oşnalarni kutib oldim. Uçoq tungi soat uçda qöndi. Ertalab sakkizda “Afrosiyob”da Buxoroga ketişlari kerak. Ölguday çarçaşgan, ramaqijon ahvolda. Özbekona taomilga köra, qönoqlar öziga kelsin deb palovxona sari boşladim. Uç xil oş çaqirdim. Non-çoy, aççiq-çuçuk degandek… Qiziği keyin boşlandi. Mehmonlar piyolaning çetiga ikki marta lab tekkizib, ajablanişdi: – I-ya, qardoş, çoyga şakar solinganmi?– Ha-da! […]
12.11.2026 | 09:27
583



