Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 12°C

“JADID” GAZETASINING YANGI SONIDA: ✏️Usmon NOSIR: BOĞIM ✏️Iqbol MIRZO: KELAJAK UÇUN MAS’ULIYAT ✏️Gulçehra UMAROVA: ASRNI BÖYLAGAN ADIB ✏️Komil SINDOROV: “JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“ ✏️E’zozxon KARIMOVA: MILLIY YUKSALIŞ SARI ✏️Orif ODILOV: ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA ✏️Nusratullo JUMAXÖJA: TADQIQOT-ROMAN ✏️Abbos ŞOYIMOV: XALQARO MEDIAFORUM ✏️Zikrilla MUHAMMAD: ANQARADA ADABIYOT BAYRAMI ✏️Ikrom BÖRIBOYEV: KEÇA VA BUGUN ✏️Muhayyo RUSTAMOVA: OG‘RIQ NUQTA ✏️Abdulhamid MUXTOROV: UYLAR SOYASIDA QOLAYOTGAN SAVOLLAR ✏️Jasmina ISROIL: SYUKURO MANABE – IQLIMŞUNOSLIK “OB-HAVOSI”NI ÖZGARTIRGAN NOBELÇI ✏️Rustambek ŞAMSUTDINOV: QONLI JILD ✏️Alişer SANDIBOYEV: SAMARQAND NEÇA YOŞDA? ✏️Nigina ISKANDAROVA: “KITOB, MENING DÖSTIMSAN” ✏️Jamoliddin BADALOV: “OLTIN QALAM” UMMON ORTIDA

TAVSIYA QILAMIZ


20.04.2026 | 16:38

img1900

ROJER PENROUZ – QORA TUYNUK SIRLARINI OYDINLASHTIRGAN NOBELCHI

Fizika bo‘yicha 2020-yilgi Nobel mukofoti ikkiga bo‘lindi. Uning yarmi Rojer Penrouzga “qora tuynuklarning paydo bo‘lishi umumiy nisbiylik nazariyasining ishonchli bashorati ekanligini kashf etgani uchun”, qolgan yarmi esa Reynxard Genzel va Andrea Gezga “galaktikamiz markazida supermassiv ixcham obyektni kashf etgani uchun” berildi.

Faoliyati

Qora tuynuk – bu juda katta massaga ega bo‘lgan favqulodda zich kosmik obyekt bo‘lib, uning gravitatsiya kuchi shu darajada kuchliki, hatto yorug‘lik ham undan chiqib keta olmaydi. Shu sababli qora tuynuklar to‘g‘ridan to‘g‘ri kuzatilmaydi, balki uning atrof-muhitga ko‘rsatgan ta’siri orqali o‘rganiladi.

1964-yilda Rojer Penrouz qora tuynuklarni o‘rganishda yangi bosqichni boshlab bergan matematik yondashuvlarni ishlab chiqdi. U fazoviy vaqtning geometrik tuzilishini tahlil qilish orqali Eynshteyn nazariyasi doirasida qora tuynuklarning paydo bo‘lishi tasodifiy emas, balki koinot evolyutsiyasining tabiiy va muqarrar natijasi ekanligini ilmiy asoslab berdi.

KASHFIYOTLARI

Penrouzning eng muhim yutuqlaridan biri singulyarlik teoremalarini ishlab chiqqanidir.

Ushbu nazariyaga ko‘ra, muayyan fizik shartlar bajarilganda, gravitatsiya ta’sirida modda cheksiz zich holatga – singulyarlikkacha siqiladi. Bu esa fazo va vaqt tushunchalari o‘zining odatiy ma’nosini yo‘qotadigan chegaraviy holat hisoblanadi. Qora tuynuk markazida joylashgan singulyarlik bu hozirgi fizika qonunlari amal qilmaydigan hududdir. Bu yerda gravitatsiya cheksiz kuchayadi, vaqt va masofa tushunchalarini klassik fizika doirasida izohlab bo‘lmaydi. Shu sababli singulyarliklar zamonaviy nazariy fizikaning eng murakkab va yechilmagan muammolaridan biri sifatida qaraladi.

FAN RIVOJIGA TA’SIRI

Olimning tadqiqotlari nafaqat nazariy fizika, balki kosmologiya – koinotning kelib chiqishi va rivojlanishini o‘rganuvchi fan sohasiga ham katta ta’sir ko‘rsatdi. Uning ishlari qora tuynuklar tabiatini tushunish, gravitatsion kollaps jarayonlarini tahlil qilish va fazoviy vaqt strukturasini o‘rganishda fundamental ahamiyat kasb etdi. Shuningdek, Penrouz tomonidan ishlab chiqilgan nazariy modellar keyinchalik gravitatsion to‘lqinlar, qora tuynuklar to‘qnashuvi va koinotning global tuzilishini tadqiq qilishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qildi.

XULOSA

Rojer Penrouzning ilmiy faoliyati qora tuynuklar nazariyasi va kosmologiya rivojida yangi bosqichni boshlab berdi. Uning singulyarlik teoremalari va fazoviy vaqt geometriyasiga oid tadqiqotlari koinot tuzilishi haqidagi tasavvurlarimizni tubdan o‘zgartirdi. Shu bilan birga, uning ishlari zamonaviy fizikaning eng dolzarb muammolarini hal qilish yo‘lida muhim ilmiy asos bo‘lib, kelgusi tadqiqotlar uchun mustahkam zamin yaratmoqda.

Jasmina ISROIL tayyorladi.

“Jadid” gazetasining 2026-yil 10-apreldagi 15-sonida


KEÇA VA BUGUN

YAQIN ÖTMIŞDAN “ERTAK”LAR Yangi Özbekistonda amalga oşirilayotgan islohotlar, ayniqsa, inson qadrini e’zozlaşga qaratilgan ezgu va oliyjanob işlar hammaning tilida, dilida. Kuni keça ham şunday böldi – bir davrada bugungi özgariş va yangilanişlar xususida söz ketdi. Har kuni bir yangilik, har kuni bir yengillik bölayotgani suhbat mavzusiga aylandi. Gurungda yoş döstlarimiz ham bor edi. Biz börttirmay, […]

17.11.2026 | 16:01

img101

TADQIQOT-ROMAN

“Yaldo keçasi” asarini tadqiqot-roman sifatida baholaş mumkin. Çunki bu asar juda katta badiiy xomaşyoni qamrab olgan. Romanga asos bölgan material şu qadar keng qamrovliki, uni qamrab oliş va bemalol yayrab badiiy asar yozişni tasavvur qiliş qiyin. Ana şu çek-çegarasiz materialni ipidan ignasigaça diqqat-e’tibor bilan örganib çiqiş, saralaş, muhimlarini nomuhimlaridan ajratiş, har birini badiiy asar matniga […]

17.11.2026 | 12:37

img99

“JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“

Özbekistonda xizmat körsatgan yoşlar murabbiysi, yuridik fanlar doktori, yozuvçi Komil SINDOROV bilan suhbat – Assalomu alaykum, ustoz. Sizni ham bobo, ham Özbekiston şaxmat federatsiyasi rais örinbosari sifatida Javohir Sindorovning Sent Luis (AQŞ) şaxmat klubida bölib ötgan “Clutç Çess: Çampions Şowdown 2026” xalqaro turnirdagi ğalabasi bilan muborakbod etamiz! – Rahmat! Jahon çempionligi bahslari oldidan sönggi muhim […]

16.11.2026 | 16:15

img325