Go‘zal Turkiston
0:00
/
Toshkent
temperature icon 11°C

“JADID” GAZETASINING YANGI SONIDA: ✏️Usmon NOSIR: BOĞIM ✏️Iqbol MIRZO: KELAJAK UÇUN MAS’ULIYAT ✏️Gulçehra UMAROVA: ASRNI BÖYLAGAN ADIB ✏️Komil SINDOROV: “JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“ ✏️E’zozxon KARIMOVA: MILLIY YUKSALIŞ SARI ✏️Orif ODILOV: ÖZBEK-QOZOQ MADANIY HAMKORLIGI MUSTAHKAMLANMOQDA ✏️Nusratullo JUMAXÖJA: TADQIQOT-ROMAN ✏️Abbos ŞOYIMOV: XALQARO MEDIAFORUM ✏️Zikrilla MUHAMMAD: ANQARADA ADABIYOT BAYRAMI ✏️Ikrom BÖRIBOYEV: KEÇA VA BUGUN ✏️Muhayyo RUSTAMOVA: OG‘RIQ NUQTA ✏️Abdulhamid MUXTOROV: UYLAR SOYASIDA QOLAYOTGAN SAVOLLAR ✏️Jasmina ISROIL: SYUKURO MANABE – IQLIMŞUNOSLIK “OB-HAVOSI”NI ÖZGARTIRGAN NOBELÇI ✏️Rustambek ŞAMSUTDINOV: QONLI JILD ✏️Alişer SANDIBOYEV: SAMARQAND NEÇA YOŞDA? ✏️Nigina ISKANDAROVA: “KITOB, MENING DÖSTIMSAN” ✏️Jamoliddin BADALOV: “OLTIN QALAM” UMMON ORTIDA

TAVSIYA QILAMIZ


12.08.2026 | 12:31

img2255

XIDEKI SIRAKAVA – QOLIPLARGA SIG‘MAGAN TAFAKKUR

Hayot yo‘li

U 1936-yil 20-avgustda Yaponiyada, harbiy shifokor oilasida tug‘ildi. 1961-yilda Tokio texnologiya institutini kimyoviy muhandislik mutaxassisligi bo‘yicha tamomladi. 1966-yilda doktorlik darajasini olgach, ilmiy faoliyatini kimyoviy resurslar laboratoriyasida assistent sifatida boshladi. 1976-yilda AQSHning Pensilvaniya universitetiga taklif etildi. Bu yerda amerikalik olimlar Alan Makdiarmid va Alan Xiger bilan hamkorlik qildi. Uch olimning birgalikdagi tadqiqotlari zamonaviy materialshunoslik tarixidagi eng muhim kashfiyotlardan biriga aylandi.

Kashfiyotning mazmuni

Uzoq yillar davomida olimlar plastmassa va polimerlar elektr tokini o‘tkazmaydi, degan qarashga amal qilib kelgan. Polimerlar asosan izolyator sifatida qo‘llanilar va ulardan tok o‘tkazuvchi material sifatida foydalanish mumkin emas, deb hisoblanardi.

Xideki Sirakava esa bu tasavvurni o‘zgartirdi. U laboratoriyada yaltiroq kumushsimon poliasetilenni sintez qilishga muvaffaq bo‘ldi. Keyinchalik Alan Makdiarmid va Alan Xiger  birgalikda ushbu polimerga yod bug‘lari ta’sir ettirilganda, uning elektr o‘tkazuvchanligi yuz million marta ortishi mumkinligini aniqladilar.

1977-yilda e’lon qilingan ushbu natija kimyo va fizika fanlarida haqiqiy inqilob bo‘ldi. Ilk bor polimerlar ham metall kabi elektr tokini o‘tkazishi mumkinligi isbotlandi. Bu kashfiyot elektr o‘tkazuvchi plastmassalarni yaratishga yo‘l ochdi.

Bugun ushbu materiallar organik elektronika, quyosh batareyalari, OLED displeylar, sensorlar, akkumulyatorlar, tibbiy qurilmalar va turli elektron texnologiyalarda keng qo‘llanmoqda. Elektr o‘tkazuvchi polimerlar zamonaviy elektronika sanoatining muhim tarkibiy qismiga aylandi.

E’tirof

Katta ilmiy yutuqdan keyin ham Xideki Sirakava tadqiqotlarini davom ettirdi. 1979-yilda Sukuba universitetida dotsent, 1982-yilda esa professor lavozimiga tayinlandi. Keyinchalik universitetning ilmiy-texnika sohasini boshqarib, ko‘plab yosh olimlarni tarbiyaladi.

U elektr o‘tkazuvchi polimerlarning yangi turlarini yaratish, ularning xususiyatlarini takomillashtirish hamda sanoatda qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha tadqiqotlar olib bordi. Uning ishlari organik elektronika va nanotexnologiyalarning rivojiga katta hissa qo‘shdi.

2000-yilda Xideki Sirakava Alan Xiger va Alan Makdiarmid bilan birgalikda “Elektr o‘tkazuvchi polimerlarni kashf etish va rivojlantirish” sohasidagi xizmatlari uchun kimyo bo‘yicha Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi. U bundan tashqari Yaponiyaning eng yuksak davlat mukofotlaridan biri bo‘lgan Madaniyat ordeni bilan ham taqdirlangan.

 Jasmina ISROIL tayyorladi.

“Jadid” gazetasining 2026-yil 7-avgustdagi 32-sonida


KEÇA VA BUGUN

YAQIN ÖTMIŞDAN “ERTAK”LAR Yangi Özbekistonda amalga oşirilayotgan islohotlar, ayniqsa, inson qadrini e’zozlaşga qaratilgan ezgu va oliyjanob işlar hammaning tilida, dilida. Kuni keça ham şunday böldi – bir davrada bugungi özgariş va yangilanişlar xususida söz ketdi. Har kuni bir yangilik, har kuni bir yengillik bölayotgani suhbat mavzusiga aylandi. Gurungda yoş döstlarimiz ham bor edi. Biz börttirmay, […]

17.11.2026 | 16:01

img111

TADQIQOT-ROMAN

“Yaldo keçasi” asarini tadqiqot-roman sifatida baholaş mumkin. Çunki bu asar juda katta badiiy xomaşyoni qamrab olgan. Romanga asos bölgan material şu qadar keng qamrovliki, uni qamrab oliş va bemalol yayrab badiiy asar yozişni tasavvur qiliş qiyin. Ana şu çek-çegarasiz materialni ipidan ignasigaça diqqat-e’tibor bilan örganib çiqiş, saralaş, muhimlarini nomuhimlaridan ajratiş, har birini badiiy asar matniga […]

17.11.2026 | 12:37

img103

“JAVOHIR SINDOROVNING BOBOSI BÖLIB TANILDIM“

Özbekistonda xizmat körsatgan yoşlar murabbiysi, yuridik fanlar doktori, yozuvçi Komil SINDOROV bilan suhbat – Assalomu alaykum, ustoz. Sizni ham bobo, ham Özbekiston şaxmat federatsiyasi rais örinbosari sifatida Javohir Sindorovning Sent Luis (AQŞ) şaxmat klubida bölib ötgan “Clutç Çess: Çampions Şowdown 2026” xalqaro turnirdagi ğalabasi bilan muborakbod etamiz! – Rahmat! Jahon çempionligi bahslari oldidan sönggi muhim […]

16.11.2026 | 16:15

img327