KUTUBXONA
Muallif: admin
XATARLI XURUJLAR: UNING OLDINI OLISH UCHUN NIMA QILMOQ KERAK?
Masala qanchalik jiddiy? Xolis e’tirof etish lozimki, bugunga kelib geosiyosatda din omili va ommaviy axborot vositalaridan foydalanish borasida qo‘shtirnoq ichida ilgarilab ketgan noxolis kuchlar faolligi kundan kunga ko‘proq kuzatilmoqda. Jamiyatlarni radikallashtirishda axborot omili, xususan, ijtimoiy tarmoqlar o‘ta samarali rol o‘ynayotgani esa sog‘lom fikrli har qanday kishini tashvishlantiradi. Bu hodisaning asosiy jihatlaridan quyidagilarni alohida aytib o‘tish […]
19.08.2025 | 09:07
777
OLIMLAR TARJIMONLARGA TIRGAK BO‘LSIN
O‘zbek tarjimachiligida asosiy e’tibor badiiy asarlarni chet tillardan ona tilimizga o‘girishga qaratilgan. Bu borada bizda asrlar bo‘yi yig‘ilgan boy meros va tajriba bor. Shunga qaramay, ayrim tarjimalarda hamon xato va kamchiliklar uchrab turibdi. “Yo‘qdan ko‘ra bor-ku”, qabilida bunday holatlardan ko‘z yumadigan vaqtlar o‘tdi. Bugungi o‘quvchi jahon adabiyotini asliyatda o‘qiydigan salohiyatga ega. Demak, ularda taqqoslash imkoniyati […]
18.08.2025 | 16:31
702
EL G‘AMXO‘RI
Hazrat Alisher Navoiy “Podshoh odil va haq niyatli bo‘lsa, mamlakat obod bo‘ladi, gullab-yashnaydi”, deb yozadi. Yana qadimgi hikmatlarda naql qilinadiki, “Yurtboshining qadami yetgan joyga Tangrining rahmati yog‘iladi”. Bu so‘zlarning hayotiy haqiqatini Qoraqalpog‘iston misolida ko‘rib turibmiz. So‘nggi yillarda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning g‘arbiy sarhadlarimizga qilayotgan har bir tashrifi biz uchun qator yangilik va imkoniyatlar eshigini ochmoqda. Tashrif […]
18.08.2025 | 09:35
607
ABDURAUF FITRATNING “HIND SAYYOHINING QISSASI” ASARIDAN IQTIBOSLAR
“Hind sayyohi…”ni mutolaa qilar ekanmiz, Fitratning yurt taqdiri uchun qanchalik qaygʻurishi, iztirobga tushishini ravshan koʻrib boramiz. Buxoro amirligi oʻsha paytda hozirgi Qarshi, Gʻuzor, Shahrisabz, hatto Hisor togʻlarigacha boʻlgan hududda hukmronlik qilar edi. Ana shunday keng sarhadlarda maʼrifat va sogʻliqni saqlash, ilm-fanning taraqqiyotdan ortda qolishi sababini mullalar, mufti va amirlarning keng maʼnodagi ilm-fandan uzoqligi, mansab-u boylikka […]
16.08.2025 | 18:28
1825
MEHNATNING NONI TOTLI
Saodat SHERMATOVA,“Toshshahartransxizmat” AJ 8-avtobus saroyi elektrobus haydovchisi: – Ayol kishi birovning qo‘liga qarab yo osmondan chalpak yog‘ishini kutib o‘tirmasligi kerak. Sog‘ligi joyidami, kuch-quvvati bormi, harakatda bo‘lsin: institutda o‘qisin, ishlasin, hunar o‘rgansin. Xoh aqliy, xoh jismoniy mehnat odamni toblar ekan. “O‘tirgan – bo‘yra” deb bejiz aytishmagan. Ellik yoshga kirdim. Shu paytgacha birovdan ta’ma qilmadim. Afsus, sharoit […]
15.08.2025 | 16:48
795
QO‘SH TASHLAGAN CHO‘PONMI YO MEHMON?
Agar fahmi kaltaroq mehmon mezbonnikida besh-olti kun qolib ketsa, unga nisbatan xalq “bu mehmon falonchining uyiga besh kundan beri qo‘sh tashlagan” degan gapni qo‘llaydi. Xo‘sh, qo‘sh tashladi iborasi nimani anglatadi-yu, qo‘sh so‘zi qanday ma’noga ega? Biz qo‘sh so‘zini ikki xil ma’noda, “juft, qo‘sha” va “qo‘shish” ma’nolarida tushunamiz. Masalan: Er-u xotin qo‘sh ho‘kiz yoki Qo‘shgani bilan […]
15.08.2025 | 15:17
910
Asosiy
“KETDINGMU SEN MENI TASHLAB…”
Cho‘lponning ilk ijodiy mashqlari “Sadoyi Farg‘ona” va “Sadoyi Turkiston” gazetalarida bosilgan. Shu tariqa u el og‘ziga tushdi, shoir sifatida tanildi. Turkiston Muxtoriyatining e’lon qilinganidan ruhlanib istiqlol kuychisiga aylandi. Sovet hukumati tomonidan Qo‘qon, umuman, Farg‘ona vodiysi qonga botirilganida cheksiz qayg‘uga botdi. Cho‘lpon 1919-yildan Toshkentda qo‘nim topdi. Bu yerda Fayzulla Xo‘jayev, Fitrat bilan tanishdi. Aslida, shoir Fitrat […]
15.08.2025 | 12:06
1371
TOJMAHALGA BORSAM MEN AGAR…
Dunyoning yangi yetti moʻjizasidan biri – Tojmahal haqida ko‘p o‘qigandim va eshitgandim. Boburiy humdor Akbarshohning nabirasi Shoh Jahon tomonidan sevimli malikasi Mumtoz Mahalga atab qurilgan ko‘zlarni qamashtiruvchi mahobatli dahma salkam besh asrdan buyon muhabbat ramzi bo‘lib kelyapti. Bo‘lganda ham, benazir, ulkan muhabbat ramzi! Hindistonda boburiylar sulolasi tomonidan bunyod etilgan me’morchilik obidalari ko‘p – Qizil qal’a, […]
14.08.2025 | 15:06
556
Asosiy
ARMONLI YILLAR SADOSI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Siyosiy qatag‘on qurboni bo‘lgan yurtdoshlarimiz hayoti va faoliyatini o‘rganish, targ‘ib etish hamda ularning xotirasini abadiylashtirish borasidagi ishlarni kengaytirish to‘g‘risida”gi 2024-yil 19-iyuldagi qarorida qayd etilishicha, 1937–1953-yillarda mustabid sovet tuzumi tomonidan yuz mingdan ziyod xalqimiz vakillari qatag‘on qilingan. Ularning 13 ming nafari otib tashlangan. Minglab kishilar nohaq quloq qilingan, surgunga jo‘natilgan. Ular […]
14.08.2025 | 12:28
773
NAVOIYNING O‘LMAS ZAFARNOMASI
Buyuk millatlar dunyo sahnasida o‘z ma’naviyati, qalb sadosi, tarixiy merosi va jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan ulkan hissasi bilan tanilib kelgan. Ular qalbida esa bir necha avlodlar uchun yelkadosh, ruhiy kamolot sari yetakchi bo‘lgan shaxslar tirik ma’naviyat timsoliga aylanadi. Shu ma’noda, o‘zbek xalqi uchun Alisher Navoiy nainki o‘tmishning buyuk shoiri yoki mutafakkiri, balki ma’naviyat, adolat va yuksak […]
14.08.2025 | 10:02
622
“UCH OY QOVUNIM…” MATALI O‘ZGARGANIGA O‘N YILLARDAN OSHDI
Qadim zamonlardagi Xorazm ahlining tirikchiligini aniq-tiniq aks ettiradigan matalni eshitganmisiz: “Uch oy qovunim, uch oy sovunim. Uch oy qovog‘im, uch oy chavog‘im”. “Qovun”, “qovoq” – tushunarli. Lekin “sovun” va “chavoq” nima degani? Amudaryo har ikki sohilda yashovchi kishilarga faqat suvi bilan emas, turli baliqlari bilan ham tiriklik manbai bo‘lgan. “Chavoq” – bu baliq. “Sovun” deganda […]
13.08.2025 | 16:50
608
“JONON” BO‘LAMAN DEB…
Kecha bir ukamiz shunday deb qoldi: – Opa, hozir 17-18 yoshida turmushga chiqayotgan qizlarning ko‘pchiligi ajrashib ketyapti. Tug‘ruqqa tayyorlash bo‘limida yotgan yosh juvonlardan aksarining boshi ochiq. Bu degani tinch-omon, to‘kin-sochin zamonda qanchadan qancha go‘dak tug‘ilmasidan otasidan ajralib qolyapti. Shu qizlarga nima ekan, balog‘atga yetgan zahoti oila qurib?! O‘qimaysanmi institutlarga kirib, til o‘rganib olmaysanmi… Bu gaplarni […]
13.08.2025 | 15:43
925
HAQ SO‘ZGA SADOQAT
Usmon Azim katta adabiyotga o‘tgan asrning 70-yillarida yoniq ovoz bilan kirib kelgan, ilk she’rlaridanoq o‘z kuchiga ishongan kurashchan shoir sifatida o‘zini namoyon etgan edi. She’rlariga ko‘chgan jasorat, isyonkor ruh, haqparastlik, vatanparvarlik va millatparvarlik hamda erkka tashnalik shoir shaxsiga, uning asarlariga muxlislarda katta ishonch uyg‘otdi. Davr ziyolilar, ayniqsa, ijodkorlardan xalq va millat taqdiri uchun kurashishni har […]
13.08.2025 | 11:22
457
BOSHQA METALLARNI OLTINGA AYLANTIRISH MUMKINMI?
O‘rta asrlar Yevropasida obro‘ va boylik orttirishga intilgan badavlat odamlar oddiy metallarni oltinga aylantirish uchun behuda urinishgan. Bugungi kunda xrizopeya deb ataladigan bu jarayon ko‘pincha alkimyogarlarning xomxayoli sifatida inkor etiladi. Biroq metallarni oltinga aylantirish mumkinligini ko‘rsatadigan ilmiy asoslar bormi? Aslida, bunday asoslar mavjud, ammo dalillar shuni ko‘rsatadiki, bunday tajribadan deyarli foydali bo‘lmaydi. Metallarni oltinga aylantirish […]
12.08.2025 | 16:42
849
UMID HUJAYRASI
Qulog‘iga chig‘anoq qo‘yib, dengiz tovushini tingladim, deydi ba’zilar. Ammo aslida u dengiz tovushini emas, vujudi bo‘ylab harakatlanayotgan o‘z qonining ovozini eshitayotgan bo‘ladi. Qon tanadagi ko‘plab funksiyalarni bajaradigan suyuq to‘qima bo‘lib, mayda-yirik tomirlar orqali barcha a’zolar qatori quloqlargacha ham yetib boradi. U qon aylanish sistemasi bo‘ylab kislorod tashiydi va to‘qimalarda yashovchanlikni ta’minlaydi. Biz qon ovozini chig‘anoqsiz […]
12.08.2025 | 15:05
401
ERIX MARIYA REMARKNING “UCH OG‘AYNI” ROMANIDAN IQTIBOSLAR
Gʻarbda “Yoʻqotilgan avlod” deb atalgan adabiyotning yirik vakili hisoblanmish Remarkning “Uch ogʻayni” asarida urush dahshatlari, Ikkinchi jahon urushi yillari va undan keyingi davrdagi hayotni, fashizmning mudhish qiyofasi, maʼnaviy ezilgan, oʻzini jamiyatdan begonalashgan deb his qiluvchi kishilar qismati aks etgan. Hech narsani yuragingga yaqin olma. Yaqin olsang, o‘sha narsani asrab qolmoqchi bo‘lasan. Bu dunyoda hech narsani […]
12.08.2025 | 12:30
863
Asosiy
BEHBUDIYNING MA’NAVIY MEZONLARI
XX asr boshlarida Turkistonda vujudga kelib, maorif va matbuot orqali yoyila boshlagan ma’rifatparvarlik g‘oyasining yirik namoyandalaridan biri Mahmudxo‘ja Behbudiy edi. U ma’rifat targ‘iboti yo‘lida yangi usuldagi maktablar ochdi va dars taqsimotida dunyoviy fanlar ulushini oshirdi. Yangi usulda o‘qitish uchun bir qator darsliklar yaratdi va chop ettirdi. Shu bilan birga “Risolayi asbobi savod”, “Risolayi jug‘rofiyai umroniy”, […]
12.08.2025 | 11:13
941
OLIY TA’LIM ISLOHOTLARI: TANLOV IMKONIYATI KENGAYMOQDA
Dunyoning eng nufuzli oliygohlari asosan nodavlat shaklda faoliyat yuritgani holda, yurtimizda xususiy universitetlar haqidagi tasavvur keyingi o‘n yillikda shakllandi. Albatta, buning turli sabablari, omillari bor. Ammo 2017-yildan sohaga davlat-xususiy sheriklik tamoyili kirib kelgach, ta’limda sifat va samaradorlik, raqobat keskin oshganini ham tan olish kerak. Ma’lumotlarga ko‘ra, 2016-yilda respublikamiz bo‘ylab 75 ta oliy ta’lim muassasasi faoliyat […]
12.08.2025 | 09:06
750
KO‘NGIL – XAZINA, KO‘NGIL – BALO
“Ko‘ngil – Tangrining taxti”, deb yozadi Yunus Emro. Bu “taxt” adabiyotning abadiy mavzusi bo‘lib kelmoqda. O‘zbekiston xalq yozuvchisi Erkin A’zam asarlarida ko‘ngil motivi o‘zgacha ahamiyat kasb etadi. Bir qaraganda, jaydari, qo‘rs ko‘ringan qahramonlarning go‘zal ko‘nglini, ajib hislarini qalamga oladi adib. Qahramonlar tasvirini chizishda adib shaxsiyatidagi ko‘ngilchanlik, ta’sirchanlik bo‘rtib turadi va bu o‘quvchida hamdardlik hissini uyg‘otadi. […]
11.08.2025 | 15:35
498
DO‘STLIK VA HAMKORLIK IFODASI
Yakuniga yetayotgan haftaning qaynoq voqealaridan biri, shubhasiz, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMTning Dengizga chiqish imkoni bo‘lmagan rivojlanayotgan mamlakatlar bo‘yicha uchinchi konferensiyasida ishtirok etishi va u kishiga Turkmanistonning “Hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shgan hissasi uchun” ordeni topshirilishi bo‘ldi. Bir davlat rahbarining boshqa davlat rahbarini taqdirlashi zamirida o‘zaro hurmat va do‘stlikni ifoda etish, hamkasbiga hurmatini izhor qilishdan ko‘ra […]
11.08.2025 | 09:16
614
“TAVON” VA “TOVON”: ETIMOLOGIK “QARINDOSH”MI YOKI SHAKLDOSH?
Munda men, anda notavon ko‘nglum,Munda men zor-u anda qon ko‘nglum. Ushbu bayt Alisher Navoiy “Xamsa”sining “Sab’ai sayyor” dostonidan keltirildi. Navoiy asarlari tilining izohli lug‘atiga ko‘ra, notavon – zaif, quvvatsiz, qudratsiz, ojiz ma’nolariga ega. Notavonlik, notavono shaklida ham keladi. Navoiy “Saddi Iskandariy”da shunday yozadi: Bu ishga keraktur tavono kishiEmas men kibi notavono kishi. Tavono notavonning ziddi […]
08.08.2025 | 09:15
1072