KUTUBXONA
Muallif: admin
“VAZN”I O‘ZGARGAN “VAZMIN”
O‘zbek tilida tovushlarning bir-biriga ta’sir ko‘rsatishi ko‘p kuzatiladi. Ayrim hollarda yonma-yon kelgan tovushlar moslashadi. “Yigitcha” so‘zini “yigichcha”, “uch so‘mni” “usso‘m” deymiz. Ayrim so‘zlarda esa ketma-ket kelgan, joylashuvi talaffuzimizga noqulay bo‘lgan tovushlarni darrov o‘zimizga moslashtiramiz: “qulf” (aslida qufl), “teskari” (aslida tersaki), “kift” (aslida kitf), “yomg‘ir” (aslida yog‘mur) va hokazo… “Vazmin” so‘zi peshonasiga ham shunday taqdir “yozilgan”. […]
21.01.2025 | 17:40
362
TUPROQ – TIRIK JON
Xalqimiz yerga birni berib, o‘nni kutishga odatlangan. Saxovatli ona zamin tirik jonga rizq ulashish uchun o‘zining bor kuch-quvvatini sarflaydi. Biz uning ne’matlaridan bahramand bo‘lamiz-u, lekin ko‘pincha yerni quvvatlantirish, ya’ni tuproq tarkibini mineral va mahalliy o‘g‘itlar bilan boyitish zarurligini unutib qo‘yamiz. Aslida, eng bebaho boyligimiz bo‘lgan yerni sevish, uni ko‘z qorachig‘idek asrab-avaylash har bir insonning burchi. […]
21.01.2025 | 14:29
744
Asosiy
TEATR: U HOZIR HAM IBRATXONAMI?
Inson va jamiyat hayotida, xalqning ma’naviy dunyosini, ong-u tafakkurini yuksaltirishda teatr san’atining o‘rni va ahamiyati beqiyosdir.Shavkat MIRZIYOYEV Xabaringiz bor, “Jadid” gazetasining avvalgi sonlaridan birida “Hamma o‘qiyapti. O‘qing!” sarlavhali maqola e’lon qilingan edi. Kitob va kitobxonlik tahliliga bag‘ishlangan mazkur material ko‘pchilik yurtdoshlarimiz, ziyolilarimiz orasida qizg‘in munozara va munosabat uyg‘otganidan ruhlangan holda, mavzuga uzviy bog‘liq yana bir […]
21.01.2025 | 12:07
2808
2025-yil ochilishi kutilayotgan diqqatga sazovor o‘n muzey
Joriy yil sun’iy intellekt, G‘arbiy Afrika san’ati, barbekyu va boshqa sohalarga bag‘ishlangan yangi muassasalar tashrif buyuruvchilarni qabul qilishni rejalashtirmoqda. Milliy shon-sharaf muzeyi; Texas, AQSH Amerikaning Arlington sohilida shon-sharaf kuni munosabati bilan katta ochilish marosimi o‘tkaziladigan muzey eng zamonaviy inshoot bo‘lib, unda «Shon-sharaf» medali bilan taqdirlanganlar va ularning ilhombaxsh hayotiy kechinmalari namoyish etiladi. Jasorat uchun eng […]
21.01.2025 | 11:01
503
BEHBUDIY BERGAN SABOQLAR
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yaqinda qabul qilingan “Turkiston jadidlik harakatining asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxo‘ja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi qarorida tarix va taraqqiyot masalalariga e’tibor qaratilgani bejiz emas. Chunki Behbudiy adabiy merosida bu masalalar jiddiy muhokama qilingan. Aslida Mahmudxo‘ja Behbudiy degan tabarruk nom tilga olinganida beixtiyor tarix tiriladi. […]
21.01.2025 | 09:17
5077
“SHUHRAT” GAZETASI
“Taraqqiy” va “Xurshid” hukumat tomonidan to‘xtatilgandan so‘ng taniqli ziyoli Abdulla Avloniy “Shuhrat” nomida gazeta chiqarishga ruxsat oldi. Uning birinchi soni 1907-yilning 1-dekabrida dunyo yuzini ko‘rdi. 8 soni to‘rt sahifa, 9-, 10-sonlari olti sahifali bo‘lib chiqqan. Adadi 1000 nusxa atrofida bo‘lgan. O‘ninchi sonidan so‘ng bu gazeta hukumat tomonidan yopilgan. Gazetaning yopilishiga uning tahririyatida tatarlarning ishlagani ham […]
20.01.2025 | 18:20
2080
Aleksey Dudarevning “Chiqindixona” pyesasidan iqtiboslar
Mazkur asar qadriyatlar, jamiyat muammolari va insoniylikni belgilaydigan omillar haqidagi mulohazalarni ilgari suradi. Ey, Xudoning qarg‘ish urgan bandalari-i!.. Turingla-a-ar!.. Qavminglar rahnamosi keldi, yuvuqsizla-a-ar!.. Qiyomat-qoyim yaqinlashyapti, senlar yotibsanlar… Ey, dunyoning tashvishlari, dunyoning tashvishlari… Bandalari shu qadar qabihlashib, shu qadar ilonning yog‘ini yalaganki, ularning hiyla-nayranglarini eslab qolishga ilohning ham aqli qisqalik qiladi! Beozorliging chin dildanmas, indamasliging tilsizlikdanmas, […]
20.01.2025 | 17:02
673
MUHOJIRLARNING NASHRI AFKORI
XX asr boshlarida Turkistonda kechgan murakkab vaziyat, voqea-hodisalarning asl mohiyatini xalqqa yetkazishda hamda anglatishda milliy matbuotning o‘rni va roli beqiyos ahamiyatga ega bo‘lganligi ma’lum. Matbuot – ana shunday murakkab davrda, qaramlik holatiga tushib qolgan Turkiston zaminida ziyolilar uchun milliy haq-huquq talab qilinadigan, xalqning arz-u dodini mustamlakachi siyosiy elitaga yetkazadigan minbar vazifasini o‘tadi. Garchi, gazeta-jurnallarning adadi […]
20.01.2025 | 13:17
456
OTALAR YOQQAN MAYOQ
Qatag‘on haqida gap ketganida xalqimizning yetuk shaxslari boshiga tushgan mudhish fojialar ko‘z oldimizda gavdalanadi. Olim-u fozillarimizni, arboblarimizni ayni kuchga to‘lgan davrida qilmagan aybi, yo‘q gunohi uchun so‘roq-tazyiq qildilar, turmalarga tiqdilar, otib o‘ldirdilar. Biz ana shunday ziyolilardan biri – Abduqodir Shakuriy qo‘lida ilm o‘rganib, Po‘lat Soliyev kabi iste’dodli tarixchi olimga shogird tushgan samarqandlik Abdusalom Akromov haqida […]
20.01.2025 | 11:22
556
20-yanvar kuni tavallud topganlar
Xurshid Davron – O‘zbekiston xalq shoiriTurg‘un Alimatov – O‘zbekiston xalq artisti
20.01.2025 | 09:37
7927
Zulfiqor Musoqov filmlari
19-yanvar – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, taniqli kinorejissyor va ssenariynavis Zulfiqor Musoqov tavallud topgan kun. Zulfiqor Musoqov filmlarini onlayn tomosha qiling: «ABDULLAJON» «KICHKINA TABIB» «OY OSTIDAGI HOVLI» «QOVUN» «NOVDA» «BERLIN-OQQO’RG’ON» «OSMONDAGI BOLALAR» «OSMONDAGI BOLALAR-2» «OSMONDAGI BOLALAR-3» «VATAN» «QO’RG’OSHIN» «XAZONREZGI» «DADAM BETOB» «KALISH» «BOMBA» «YARATGANGA SHUKUR» «OYIJON» «KASALLIK TARIXI» «HAYRAT»
19.01.2025 | 14:48
2046
BUNCHALAR SHIRINSAN, EY, ACHCHIQ HAYOT! (HIKOYA)
“Oloy malikasi” — Qurbonjon dodxoh 1865-yildan to 1880-yilgacha Pomirda bir sarkarda sifatida xalqni oʻz atrofiga toʻplab, qoʻlida yalang qilich bilan fon Kaufmanga qarshi kurashdi. U shu darajada jasoratli bir xotin ediki, oʻgʻli Qamchibek Kaufman tomonidan asir qilinib, dorga osilayotganda, dor tagiga kelib, oʻgʻliga xitoban: — Xayr, oʻgʻlim, ota-bobolaring ham dushman qoʻlida halok boʻldi. Shahid oʻlmoq […]
19.01.2025 | 13:06
630
Asosiy
BIZNI KEMIRGUVCHI ILLATLAR
Bizni kemirguvchi illatlar deganda, zaxmu maraznimi gumon etarsiz? Yoinki, sil, silariya va maxavliknimi dersiz? Yo‘q, andan ham yamonroq va andan ham jonxarosh, bevoya, xonavayron va g‘arib etguvchi bir dard, biz – turkistoniylarni shahri va qishloqi yoyinki yarim madaniy, yarim vahshiy sinflarimizg‘acha istilo etib, butun tirikligimizg‘a sorilgon va bizni inqirozg‘a va tahlikag‘a va jahannamg‘a yumalataturgon to‘y, […]
19.01.2025 | 11:29
657
Mahmudxoʻja Behbudiy tavallud topgan kun
Mahmudxoʻja Behbudiy 1875-yilning 19-yanvarida Samarqand yaqinidagi Baxshitepa qishlogʻida dunyoga kelgan. Dastlab Samarqand madrasasida, soʻng Buxoroda tahsil olgan. Anʼanaviy tahsil, soʻng esa oʻz ustida qunt va sabot bilan ishlash orqali u shariatning yuksak maqomlari – qozi, mufti darajasigacha koʻtariladi. 1899–1900-yillarda Behbudiy buxorolik doʻsti Hoji Baqo bilan haj safariga chiqadi. Behbudiy safar chogʻida koʻp ajobiy hodisalarga guvoh […]
19.01.2025 | 10:49
1406
Nukusda “Biz suv o‘tlari edik” nomli zamonaviy san’at ko‘rgazmasi bo‘lib o‘tadi
13-fevraldan 13-martga qadar Nukus shahridagi I.V.Savitskiy nomidagi Qoraqalpog‘iston san’at muzeyida “Biz suv o‘tlari bo‘lganmiz” nomli zamonaviy san’at ko‘rgazmasi bo‘lib o‘tadi. “Biz suv o‘tlari edik” ko‘rgazmasi bir zamonlar tabiatning bir bo‘lagi bo‘lgan hamda hozirda san’at, xotira va madaniy meros sifatida saqlanib qolgan narsalar to‘g‘risida hikoya qiluvchi o‘tmish bilan bugungi kun o‘rtasidagi aloqani aks ettiruvchi loyiha hisoblanadi. […]
17.01.2025 | 17:20
424
TRILLER
Kino va adabiyot janri hisoblangan trillerning maqsadi tomoshabin yoki o‘quvchida vahima, qo‘rquv yoki hayajon tuyg‘ularini uyg‘otishdan iborat. Mazkur atama inglizcha «thrill» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «hayajon», «o‘tkir hissiyotlar» degan ma’nolarni anglatadi. «Triller» atamasi 1880-yillarda paydo bo‘lgan. Shundan so‘ng, keskin syujetli detektiv romanlar shunday nomlana boshlangan. Trillerlar klassik detektivlardan syujet tuzilishi bilan farqlanadi. Detektivlarda voqealar yechim […]
17.01.2025 | 16:19
575
XITOYLIK NODIRANING BEG‘UBOR ORZULARI
Bugungi kunda dunyoda ellik millionga yaqin kishi o‘zbek tilida so‘zlashmoqda. Chet elliklarning O‘zbekistonga kelib, ona tilimizni o‘rganayotgani yurtimizning dunyodagi mavqeyi tobora yuksalib borayotganidan dalolat. Xitoylik Bay Yang xonim ayni paytda poytaxtimizda yashab, o‘zbek tilini o‘rganib, ilmiy izlanishlar olib bormoqda. – Bu yerda, O‘zbekistonda do‘stlarim meni Nodira deb chaqirishadi, – deydi Bay Yang. – Bugungi kunda […]
17.01.2025 | 15:12
453
Taqvimdagi oy nomlari nima ma’no anglatishini bilasizmi?
Vaqtni turli usullar bilan belgilaymiz. Oy deb ataladigan o‘lchov birligi ming yillardan beri qo‘llanib kelinmoqda. Oy nomlarini kundalik hayotimizda tez-tez ishlatamiz, lekin ularning ma’nosi nima va qayerdan kelib chiqqan? Keling, buni ko‘rib chiqamiz. Oylarni nima uchun shunday ataymiz deb hech o‘ylab ko‘rganmisiz? Madaniyatning ko‘p jihatlari kabi, oy nomlari ham turli manbalardan kelib chiqqan, ammo ularning […]
17.01.2025 | 14:01
3185
OG‘IZDAGI O‘RA
Xalq og‘zaki ijodida “uvuz eti uv bo‘lib” degan ibora “uvuz eti zahar bo‘lib” degan ma’noda keladi. Chunki bu jumlada uv so‘zi “zahar”, uviz so‘zi esa “og‘izning ikki cheti” mazmunini bildiradi. Men bu iborani dastlab “uvuz suti uv bo‘lib” degan ma’noda tushungan edim. Chunki yangi tug‘gan sigirning birinchi kunda sog‘ib olingan xom suti uvuz suti deyilgan. […]
17.01.2025 | 10:26
458
Asosiy
BOLA BAXSHI TUG‘MA CHAPAQAY BO‘LGANMI?
“Xivada bir yosh baxshi chiqibmish, ko‘rsangiz hayron qolasiz, o‘zinnan dutori ullimish. Shundin zo‘r ovozi bormishki, eshitganlar “tasdiq” aytamishlar”. 1908-yilning ayni bahorida Xiva shahrida shunday gap tarqaldi. Qurbonnazar baxshini eshitganlar uni zo‘r berib maqtashsa, eshitmagan, ko‘rmaganlar bir ko‘rishga ishtiyoqmand edi. Bu gap Xiva xoni Muhammad Rahimxon Soniy – Feruz qulog‘iga yetadi. Feruzxon ham adabiyot va san’at […]
17.01.2025 | 09:17
1210
BIR TO‘Y TA’RIFINDA
To‘y-u tomosha derlar, to‘yi tomosha bo‘ldi,Dumbasin ko‘tarolmay qo‘yi tomosha bo‘ldi. Kuyov bengal shamidek, xitoyfonusdek kelin,Ko‘z tegmasin, bo‘ylari bo‘yga yarasha bo‘ldi. “Limuzin”, “Ford”, “Mers”… o‘ttiz chog‘li moshin keldi-yov,Kam deb chiqmadi kelin. Andak xarxasha bo‘ldi. Sher keldi, Yulduz keldi va sun’iy yulduzchalar,Mumtozga estrada qo‘shilib “kasha” bo‘ldi. Kecha “deport” bo‘b qaytgan usta O‘ktam sochgan pulOtarchining boshiga tomdan tarasha […]
16.01.2025 | 17:40
473