KUTUBXONA
Muallif: admin
“ARUZ RISOLASI”MI, “MUFASSAL”MI YOKI “MUXTASAR”?
Keyingi yillarda Bobur hayoti va ijodini o‘rganish hamda keng targ‘ib etish borasida yanada samarali ishlar amalga oshirilmoqda. Yurtimiz va dunyo miqyosida qator ilmiy anjuman va konferensiyalar tashkil etilib, boburshunoslikka oid ko‘plab ilmiy masalalar yuzasidan fikr almashilmoqda. Aruz – sharafli ilm Yurtimiz olimlari tomonidan o‘zbek, rus va ingliz tillarida “Bobur ensiklopediyasi”ning to‘ldirilgan uchinchi nashrini tayyorlash borasidagi […]
18.06.2025 | 08:59
1025
Asosiy
ABDULLA QODIRIYNING “MEHROBDAN CHAYON” ROMANIDAN IQTIBOSLAR
“Mehrobdan chayon” – o‘zbek romanchiligi asoschisi Abdulla Qodiriyning ikkinchi yirik asari 1928-yil fevralda yozib tugatilgan. Roman mavzusi XIX asr hodisalari “xon zamonlari” davridagi o‘zboshimchaliklarni ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lsa-da, unda roman yozilgan davr ruhi kuchli singdirilgan. Romanda Anvar bilan Ra’noning sevgi sarguzashti, qalb nazokati shoirona tarannum etilgan. Asarni “Mehrobdan chayon” deb atash, ziyoli ulamolarni qahramon qilib tanlashdan […]
17.06.2025 | 18:00
9717
HUNARSIZ ITNING ISHI
Har bir kuzatuvchi kishi kulgi o‘zi bir mastlik ekanini, har bir mast odamdan g‘aflat o‘tishini ham, mast so‘zlagan paytda bosh og‘ritishini bilishi kerak. Shunday bo‘lganda, kulgiga berilgan kishi na ishdan, na aqldan, na biror uyat keltiradigan ishdan xoli, g‘aflat o‘tkazib o‘tirsa kerak. Shunday g‘aflatni o‘tkazib, o‘lmagan kishining na dunyoda, na oxiratda boshi bir og‘rimay qolmasa […]
17.06.2025 | 16:09
333
INSON QADRI VA JAMIYAT: DIALEKTIK BIRLIK ZARURATI
“Qadr” – arabcha so‘z. U lug‘aviy jihatdan “miqdor”, “o‘lchov”, “daraja”, “martaba”, “taqdir”, “qismat” ma’nolarini anglatadi. 5 jildli “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da bu so‘zning istilohiy ma’nosi mana bunday izohlangan: “1. Jamiyatda, kishilar o‘rtasida tutgan o‘rin, o‘zga(lar) tomonidan bo‘lgan hurmat, e’tibor. 2. Hayotda tutgan o‘rin; ahamiyat, muhimlik holati”. Bu o‘zak asosida tilimizda yana “qadrdon”, “qadrdonlashmoq”, “qadrdonlik”, “qadriyat”, […]
17.06.2025 | 15:29
968
“MEN HAM KO‘PRIK QURAJAKMAN SHE’RDAN YONIB…”
Toshkent – Andijon poyezdida yo‘lga tushdim. Muhtasham temir tulporda odam ham jisman, ham ruhan orom olib ketadi. Ayniqsa, borliqning go‘zal manzaralari ko‘z oldingda jonli gavdalanib tursa, osmonga bo‘ylab turgan ulug‘ tog‘lar bor viqori, bo‘yi basti, salobati bilan ko‘ksingga ko‘chib o‘tadi. Qoyalar oralab borar ekanman, qalbimdagi hislar ikki hissa ortadi. Sababi, bir kun avval qirg‘iz xalqining […]
16.06.2025 | 17:11
444
ULUG‘BEK YULDUZLARI
Bugungi globallashuv va tezkor innovatsiyalar davrida har bir davlatning taraqqiyotini belgilovchi asosiy omil bu – yosh avlodning bilim, tafakkur, tashabbus va mas’uliyat darajasidir. Yoshlarning kuch-g‘ayratiga ishonch bildirish, ularning har bir intilish-harakatlarini rag‘batlantirish lozim. Mamlakatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev tomonidan olib borilayotgan ma’rifiy siyosatda “Bugungi yoshlar – ertangi taraqqiyotning, milliy yuksalishning poydevoridir” tarzidagi ustuvor dasturning amalda qo‘llanilayotgani […]
16.06.2025 | 15:47
331
DUNYO DARVOZASI OCHILDI BIZGA
Gapning sirasini aytadigan bo‘lsak, mana endi mamlakatimiz futboli dunyoning katta sahnasiga chiqdi. Dastlab Timur Kapadze boshchiligidagi yoshlar terma jamoasi jahon olimpiadasida qatnashdi. Islom Ismoilovning 17 yoshgacha bo‘lgan shogirdlari Osiyo chempionatidagi barcha raqiblarini dog‘da qoldirib chempionlikni tantana qildi. Ular finalda bosh hakamning g‘alati qarorlariga qaramasdan raqibi – Saudiya Arabistoni (chempionat mezbonlari) futbolchilarini “ajriq timdalashga majbur” qilishdi. […]
16.06.2025 | 09:08
494
PAULO KOELO: “YOZISH UCHUN JASORAT KERAK”
Braziliyalik yozuvchi Paulo Koelo ko‘plab mashhur romanlar muallifi hisoblanadi. Uning «Alkimyogar», «O‘n bir daqiqa», «Haj safari», «Zohir» kabi kitoblari nashr etilib, dunyoning ko‘plab tillariga tarjima qilingan. – «Alkimyogar» ilk bor 1988-yilda nashr etilgan. 20 yildan keyin yozish uslubida qandaydir o‘zgarishlar bo‘ldimi? – O‘tgan yili «Portobello jodugari» kitobining nashr etilishi haqidagi taassurotimni baham ko‘rib, maqola yozdim. […]
13.06.2025 | 17:28
639
BO‘KADAGI KATTA ILON TARIXI
Toshkent viloyatidagi Bo‘ka tumanini hamma biladi. Xo‘sh, kattagina bir tuman nomini bildirgan bu so‘zning asl ildizi qanday ma’noga ega? Mahmud Koshg‘ariyda bo‘ka so‘zi bykӓ shaklida berilib, “katta uzun ilon” ma’nosida izohlangan. “Devonu lug‘otit turk”da bu so‘z bilan bog‘liq shunday tarix bor: “Maqolda shunday kelgan jӭtti bashlïg‘ jil bÿkӓ – Yetti boshli uzun ilon. Yaboqularning eng […]
13.06.2025 | 15:55
1147
Asosiy
MATONATLI MUALLIM
Xalqimizning sevimli adibi Abdulla Qahhor o‘zining tarjimayi holiga bag‘ishlangan “Ozgina o‘zim haqimda” maqolasida: “Mening adabiyotga maylimni payqagan va bunga e’tibor qilgan kishi ona tili muallimi Muhammadjon Xoliqiy bo‘ldi”, deb yozadi. Bu odam adabiyot muxlisi bo‘lib, “Adib” ijtimoiy va adabiy jurnaliga bosh-qosh edi. Muhammadjon Xoliqiy XX asr boshlarida Turkistonda keng yoyilgan ilg‘or jadidlik harakatining taniqli vakili, […]
13.06.2025 | 12:31
589
“BU NAF’ O‘ZUNGA KO‘PRAKDURUR”
“Xayol oti bilan kezib” (Abdulla Oripov iborasi) uzoq tariximizga yo‘l olsak-da, ulug‘ bobomiz Alisher Navoiy davriga borsak. Ul zoti muborakning ilm istab ro‘yi zamin sayqali qadim Samarqandga otlanganini xayol ko‘zlarimiz bilan kuzatsak. Ana, navqiron Navoiy Taxtaqoracha dovonidan oshib, ikki tomonda osmon bilan bo‘ylashib turgan viqorli tog‘larga, u tog‘lar bag‘ridagi turfa o‘t-o‘lanlarga, dov daraxtlarga mahliyo holda […]
13.06.2025 | 09:08
348
ALJIR AYBSIZ AYOLLAR QAMOQXONASI
O‘tgan asrning 30-yillarida avj olgan keng qamrovli siyosiy ta’qiblar – tarixda “Katta qirg‘in” nomi bilan qolgan davr – nafaqat jamiyatning siyosiy, intellektual va diniy elitasi, balki oddiy fuqarolar, ayniqsa, xotin-qizlar va bolalar taqdirida ham chuqur, qayg‘uli iz qoldirdi. Aksar ayollar asossiz bo‘htonlar iskanjasida “xalq dushmani”, “sotqin”ga chiqarilgan yaqinlari ortidan aybsiz aybdorga aylanib, turli xorlig-u xo‘rliklarga […]
12.06.2025 | 16:53
986
Asosiy
TAFAKKUR HAM KOINOT QADAR CHEKSIZDIR
Hammamiz xayolan bir marta bo‘lsa ham koinotga oid azaliy jumboqqa javob izlaganmiz, shunday emasmi? Eng kamida Oyning narigi tarafi-yu olamning cheksizligini o‘ylab boshimiz qotgan. Bu o‘ylamlarning aksariyati katta ilmiy tahlil bilan beriladigan javobni talab qilsa, ayrimlari haqida taxayyulning tizginini ozod qo‘yib gapirishga to‘g‘ri keladi. Hamkasbimiz Shahriyor Shavkat bilan birga ana shu kabi fazoviy masalalar bo‘yicha […]
12.06.2025 | 12:34
563
DARS BO‘LGAN UMR
O‘zimiz bilgan, tanigan insonlarning qadri haqida ba’zan ular bu dunyoni tark etgandan keyin o‘ylay boshlaymiz. Chindan borning qadri u yo‘qolgandan keyingina his qilinadi… 2021-yilning 28-iyuli. Taniqli olim va murabbiy, ko‘plab jurnalistlarning ustozi Boybo‘ta Do‘stqorayev vafot etgani haqida xabar domla bilan bog‘liq xotiralarimni yana qayta jonlantirgan edi. Auditoriyada ustozning jahon adabiyoti durdonalarini mahorat bilan sharhlagani va […]
12.06.2025 | 09:25
504
SENI YAXSHI KO‘RAMAN…
“Bugun xizmatga kelganimga ellik ikki kun bo‘ldi. Adashmasam, bu yettinchi maktubim. Hisoblab ko‘rsam, senga har hafta bitta maktub bitibman. Sanobar! Bilasanmi, odamda esga olganda yurakni junbishga keltirguvchi ismlar bo‘ladi. Sening isming men uchun sof muhabbat va ulg‘ayishning ikkinchi nomidir. Bilaman, bu gaplarimga ko‘rsatkich barmog‘ing bilan kulgichlaringni ushlagancha kulyapsan. Shunaqa kulganing menga juda yoqadi. Men nimaki […]
11.06.2025 | 17:10
722
YO‘Q, SOG‘AMAS BULAR, SOG‘AMAS…
O‘zi qirq yillik bog‘bonga ma’lum: aynigan mevani tozasi bilan yonma-yon qo‘ysang, qolganlari ham chiriydi. Masal bulkim, chillaki chillakini ko‘rib, chumak urur. Alhosil, tanosil-u bavosil serhosil bo‘ldi. Zotdor itlarga talab ko‘payib, zodagonlar kamaydi. Hay, nima bo‘ldi deysanmi? Balo bo‘ldi, battar bo‘ldi. Kel, seniyam boshingni qotirmasdan atalani bir chekkasidan yalaganday, gapniyam bir boshidan boshlayin. Axir nima qilay, […]
11.06.2025 | 11:24
1131
“YIG‘LAY-YIG‘LAY TUGATDIM OXIR…”
Uchta hikoya bilan bir kitob chiqarish uchun ham yurak kerak. Taniqli adib Xayriddin Sultonning “Osmoni falaklarda” kitobi uchuvchilar hayotidan olingan uch hikoyadan iborat ekan. Bu ijod mahsuli, janriga qaramay, qissa yukini ko‘tarib turibdi. Nazariy tahlilni olimlarga qoldiramiz. Kitob nomining o‘ziyoq odamni entiktiradi, dilgir qiladi, o‘yga toldiradi… Osmoni falaklarda… Oxirgi marta qachon osmonga termildim, cheksizlik, aql […]
11.06.2025 | 09:44
601
OPA
Katta-yu kichik bu insonni “Opa” derdi. Shu bir so‘zda samimiyat, hurmat, e’tirof bor edi. Xorazmda onani “opa” deyishlarini eslatsak, bu atamaning qadri nechog‘li ekanligini anglashimiz oson bo‘ladi. Katta yoshdagi kishilar “qizim” yoki “Shakarjon” deyishar, ammo biror fuqaro u insonga rasman “Shakarjon Yusupovna” tarzida murojaat qilganini eslay olmayman. Bu darajada hurmatga, e’tirofga sazovor bo‘lish hammaga ham […]
10.06.2025 | 16:44
567
TARIX ZALVORINI GARDANGA ORTIB
Tarixiy hujjatlar bilan ishlash jarayonida mislsiz saboq olasiz. Birini o‘qib, dahshatga tushasiz. Boshqa biridan ko‘nglingizga nur kiradi. Har ikki tur hujjat ham haqiqat uchun xizmat qilishi kerak… Gardaniga jadid bobolar tortgan mashaqqatlar, ular qoldirgan boy merosni haqqoniy yoritishdek zalvorli vazifani olgani uchunmi, gavdasi xiyol oldga egilgan bu inson tarix haqida so‘zlar ekan, yuzida allaqanday shiddat […]
10.06.2025 | 11:36
607
Oʻzbekiston Qahramoni, Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Said Ahmad tugʻilgan kun
Saidahmad Husanxoʻjaev 1920-yil 10-iyunda Toshkent shahrida tugʻilgan. Said Ahmad hikoyanavis sifatida tanilgan. Uning “Choʻl burguti”, “Lochin”, “Boʻston”, “Toʻyboshi”, “Jimjitlik”, “Turnalar”, “Hayqiriq”, “Alla”, “Muhabbatning tugʻilishi”, “Qorakoʻz Majnun” singari oʻnlab hikoyalarida sadoqat, mehr, odamgarchilik, ishonch, eʼtiqod singari maʼnaviy qadriyatlar taʼsirchan aks ettirilgan. Uning chalkash insoniy taqdirlar mahorat bilan aks ettirilgan “Qirq besh kun”, “Hijron kunlari” (1964), “Ufq […]
10.06.2025 | 09:38
10564
ERK
(Dostondan parcha) Chingizxon lashkari Urganch qamalida asirlardan jonli qalqon sifatida foydalanadi. Shahar muhofizlari dushmanning ilg‘orida “jonli qalqon” – qo‘l-oyoqlariga tushov urilgan o‘z birodarlarini ko‘rgach, kamondan o‘q uzishni ham, uzmaslikni ham bilmay qolishadi. Shunda asirlar ikkilanmay otaverishni, yog‘iy hiylasiga uchmaslikni so‘raydilar. Oqshom hali yoymagan parda,Ko‘kka zulmat inmagan hali.Nur sirg‘alar hali tog‘lardan,Quyosh butkul so‘nmagan hali.Kapalaklar qobig‘in yorib,Raqs […]
09.06.2025 | 16:54
525