KUTUBXONA
Bo'lim: Maqolalar
SIRLAR-U SEHRLAR O‘RTADI MENI
Rivoyat 1 Payg‘ambar iltijo etdi: – Ey, Egam! Bu dam bandalaring kechmishi og‘ir! Sillamiz quridi qurg‘oqchilikdan – Rahmatingni to‘kkin! Ayt, yog‘sin yomg‘ir! Qavmimga qaragin – bari pokdomon! Tangrim, o‘tmay qoldi ammo kunlari. Tangrim, odamlarni qiynadi yomon – Nonga zor bo‘lishning cheksiz munglari! Dunyoda qolmadi bir barg yashillik, Yerdan qad uzmadi bir poya bug‘doy. Naqadar benajot bu tarz asirlik […]
12.04.2024 | 17:36
401
HIMMATI BORNING HURMATI BOR
Kimki qo‘liga mo‘may pul tushsa shaharning qoq markazidan dang‘illama imorat, hashamdor do‘kon yoki shohona oshxonalar qurayotgan bir zamonda karmanalik 74 yoshli Burhon bobo Jo‘rayev butunlay boshqacha yo‘l tutdi. 50 yil davomida tergan-tergilagan 10 mingdan ortiq kitoblarini bir joyga to‘plab, xonadonining bir qismini katta kutubxonaga aylantirdi. Bu ishi bilan Karmanadagi eng katta va saxiy boyga aylandi. Eng […]
12.04.2024 | 16:06
255
SHUNDAY KUTUBXONA, ALBATTA, KERAK
TAHRIRIYATDAN: Gazetamizning ilk sonida e’lon qilingan filologiya fanlari doktori Bahodir Karimovning “Jadid” kutubxonasi bunyod etilsa…” sarlavhali maqolasida bildirilgan takliflar ko‘pchilikda jiddiy qiziqish uyg‘otdi. Jumladan, ustoz Abdulla A’zam o‘z chiqishlarida: “Hurmatli ma’rifatparvarlar, millatparvarlarning vorislari, bu taklifni qo‘llab-quvatlaylik, imkoni bo‘lsa, binosini ham tiklaylik”, deya yurtdoshlarimizni kutubxonani kitoblar bilan boyitishga, qolaversa, yangi kutubxona bunyod etishga chaqirdi. Shu singari […]
12.04.2024 | 16:02
330
IKKI JADID HAQIDA BIR MULOHAZA
Xorazmdagi jadidlik harakati va unga mansub siyosiy harakat – “Yosh xivaliklar”ning namoyandalari orasida Bobooxun Salimov va Bekjon Rahmon boshqa safdoshlaridan ijodkorligi bilan alohida ajralib turadi. Bobooxun Salimov (1873 – 1929) otasi Salimoxun vafotidan so‘ng, 1912 – 1916-yillarda Xiva xoni qozikaloni bo‘lgan. Shuningdek, Polvonniyozhoji Yusupov, Nazir Sholikorov, Xudoybergan Devonov, Sultonqori Jumaniyozov singari “Yosh xivaliklar” harakatining a’zosi, 1920 – 1924-yillarda […]
12.04.2024 | 15:23
925
ТURKISTON BOLALARI
Жадидлик ҳаракати, ўша давр воқеалари ҳақида саҳна асарлари деярли ёзилмаганини назарда тутсак, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, истеъдодли ижодкор Гўзалой Матёқубованинг ушбу мавзуга қўл ургани эътиборга лойиқ. Муаллиф “Туркистон болалари” номли саҳна асарини Жавлон Жовлиевнинг “Қўрқма” романи ҳамда Баҳром Ирзаевнинг “Ўзбек ёшлари ва хорижий таълим” китобидан фойдаланган ҳолда яратган. Песада Туркистонни озод, мустақил кўришни орзу қилган, […]
12.04.2024 | 15:09
667
DUNYONING ENG ULUG‘ IMORATINI QURAYOTGAN INSONLAR
Tahririyatdan: Farzandlarimiz kelajagini o‘ylagan ma’rifatparvar zamondoshlarimiz bor ekan, demak, xalqimiz ma’naviyati yuksalib boraveradi. Prezidentimizning 2023-yil “1-oktabr — O‘qituvchi va murabbiylar kuni” munosabati bilan ustozlarga yo‘llagan tabrigida shunday satrlar bor: “Bugungi kunda mamlakatimizda maktab ta’limini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish umummilliy harakatga aylanib bormoqda. Xususan, navoiylik Abdukarim Saksonov, samarqandlik Quyosh Haqberdiyev, Ilhom Rustamov, buxorolik Oybek Namozov, qashqadaryolik Nurbek […]
12.04.2024 | 15:01
398
HAQIQATGA ELTUVCHI “XOTIRA YO‘LAGI”
Bugun jadidlik harakatining boshlanishi, mazkur harakatning yetuk namoyandalari va ularning izdoshlari hayoti hamda faoliyatiga qiziqish har qachongidan ham ortmoqda. Kuni kecha poytaxtimizdagi Tasviriy san’at galereyasida ochilgan “Xotira yo‘laklari” ko‘rgazmasi ham Turkistondagi jadidlik harakati va uning namoyandalari faoliyatiga bag‘ishlangani bilan nafaqat san’at muxlislarida, balki poytaxt aholisi va mehmonlarida ham katta qiziqish uyg‘otdi. Keng ko‘lamda namoyish etilayotgan […]
12.04.2024 | 14:49
387
INSON QALBI BILAN HAZILLASHMANG SIZ…
Turkshunoslik ilmining asoschisi Mahmud Koshg‘ariy jahon adabiyotining mangu obidasi “Devon-u lug‘otit turk” (“Turkiy so‘zlar lug‘ati”) asarini 1072-yilda yozib bitirgan, ya’ni bugungi til bilan aytganda, ona tilimizning birinchi akademik lug‘ati bundan salkam ming yil avval yaratilgan. Bunday lug‘atlar boshqa xalqlarda, jumladan, ruslarda V.I.Dalning mashhur izohli lug‘ati 1819-yilda yozilgan va 1863—1866-yillarda nashr qilingan. Birinchi ingliz tili lug‘ati esa […]
12.04.2024 | 14:24
632
YORNI DEB O‘LGAN YASHAR
ORZU To Iskandar ko‘zgusiga boqarman – sen ko‘ringaysan, Ko‘zim darchalarin qattiq yoparman – sen ko‘ringaysan, Uzugimni yitirgayman, toparman – sen ko‘ringaysan, Mayli, shodon, mayli, horg‘in ko‘rin menga, ko‘rin, sarvim! Qo‘llarimni yozib har kun gir aylandim – soat bo‘ldim, Gohi yupqa namat bo‘ldim, gohi ming-ming qavat bo‘ldim, Par o‘rinda noz uyqungga botib turgan no‘xat bo‘ldim, Har […]
12.04.2024 | 14:20
343
AY-TI, OLIM BUVA VA BOSHQALAR
Atoqli yozuvchi Abdulla Qahhorning “O‘tmishdan ertaklar” qissasida shunday lavha bor: “Bir kuni dadam shayton aravasini minib Qo‘qonga ketgan edi, kechqurun qaytishda Olim buvaning opasi – saksonlardan oshib qolgan kampirga yo‘liqibdi. Dadam qo‘ng‘iroq chalmay uning yonidan shuv etib o‘tib ketibdi. Uning shabadasidan seskanib ketgan kampir boshini ko‘tarib qarasa, oldinda odamga o‘xshagan bir maxluq oyog‘i yerga tegib-tegmasdan […]
12.04.2024 | 14:14
357
“SIZNING ARMONINGIZ YASHAR QAROG‘DA…”
Ozarbayjon Fanlar akademiyasining bosh ilmiy xodimi, filologiya fanlari doktori, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosiErkin Vohidov, Abdulla Oripov, Rauf Parfi, Cho‘lpon Ergash, Omon Matjon, Jamol Kamol, Ma’ruf Jalil, Muhammad Ali va boshqalarning jadid bobolarimizga va o‘z ijodlarida jadidlar ruhini, jadidona kayfiyatni dadillik bilan davom ettirgan Usmon Nosir, Oybek, Shayxzoda, Mirtemirlar va qatag‘on qilingan boshqa ijodkorlar xotirasiga atalgan […]
12.04.2024 | 13:37
655
Asosiy
GULLARGA KO‘MILGAN OQSHOMLAR
21-ASRGA AYTARIM Zamin bekor aylanmas ekan, Vaqt fazoda fitna tugadi. Yulduzlarning gohi-gohida Yer shariga ko‘zi tegadi. Yo‘q, shunchaki nur sochmas quyosh, Tutqun singil – Oy to‘lmas bekor. Tovonimga kirgan tikanning Yupiterda hisoboti bor. Tili bo‘lsa aytsin dengizlar, Esi bo‘lsa tushunsin odam. Yupanch uchun kelmas kunduzlar, Qo‘rquv uchun tug‘ilmas tun ham. Yo‘q, bekorga aylanmaydi Arz, G‘am, […]
12.04.2024 | 13:29
365
“NOMUS”DAGI NOMUSSIZLIK
Atrofimizdagi olam bizning qarashlarimiz, orzularimiz, intilishlarimiz, xulosalarimizga ta’sir ko‘rsatadi. Bunda, ayniqsa, jamiyatda birga yashayotgan, turli sohada faoliyat yuritayotgan kishilarning qarashlari, tutumlarining ta’siri katta. Keyingi vaqtlarda oynai jahon orqali uzatilayotgan ko‘rsatuvlarning, hatto reklamalarning odamlar ongiga ta’siri qanchalik kuchli bo‘layotganini ko‘rib turibmiz. Bu borada televizion seriallar yetakchi mavqeni egallamoqda. Seriallar ham, albatta, ularga ehtiyojlardan kelib chiqib paydo […]
10.04.2024 | 23:23
445
AYB KIMDA?
“Jadid” gazetasining 2-sonida e’lon qilingan Go‘zal Xalilovaning “Tiniq osmon, yashil makon” maqolasi ko‘pdan beri o‘ylab yurganlarimni qog‘ozga tushirishga turtki berdi. Bilasiz, sayyoramizda Shvetsiya degan davlat bor. Bu davlat ko‘p yillardan buyon dunyodagi eng farovon mamlakatlar o‘ntaligidan joy olib keladi. Ayrim olimlar fikricha, bunga sabab mamlakat aholisining “Lagom”ga muvofiq yashashlari ekan. Shvetsiyaliklarning odob-axloq normalari, turmush tarzini […]
10.04.2024 | 23:13
358
SHAMOL QAYERDAN ESYAPTI?
Xalqimizda “Shamol bo‘lmasa terakning uchi qimirlamaydi”, degan gap bor. Har issiq, har sovuqning ham o‘ziga yarasha sababi bo‘ladi. Keyingi paytlarda tarix axlatxonasidan joy olib bo‘lgan sovet imperiyasini qayta tiklash, bugun xalqaro maydonda katta nufuz va hurmat-ehtiromga sazovor bo‘lib, dunyoga o‘z so‘zini ayta boshlagan, madaniy-ma’naviy jabhada ko‘plarga namuna bo‘layotgan milliy respublikalarni orqaga qaytarish, mash’um ittifoqni tiklash maqsadida […]
10.04.2024 | 23:07
368
HAM QOG‘OZ, HAM VAQT TEJALDI
Gabriel Markesning “Atirgulning tikoni” hikoyasida ikki yoshning samimiy muhabbati fonida jamiyat va uning rasmiyatga qorishgan dunyosiga ko‘zgu tutiladi. Atirgul tikoni sanchilgan barmoqdan qon ketishi oqibatida kelinchak foniy dunyo bilan xayrlashadi. Ammo asardagi “dard” bir jumla bilan xulosalaganimizdek kichik emas. Billi Sanches mahbubasini kasalxonaga joylashtirganidan keyingi atigi uch kunda sodir bo‘lgan voqealar kishini hayron qoldiradi. Ularning […]
10.04.2024 | 23:01
472
AMIRNING AHVOLI TANG EDI
Roppa-rosa 30 yil muqaddam “O‘zbekiston adabiyoti va san’ati” gazetasida “Amir nega Behbudiyga qo‘l bermadi?” sarlavhali badia bosildi. G‘oyatda zukko va nozikta’b kuzatishlar mahsuli bo‘lmish mazkur badia muallifi, atoqli ustoz adib Ibrohim G‘afurov 1917-yil 7-aprel kuni Buxorodagi “Rahimxoniy” mehmonxonasida yuz bergan tarixiy voqea haqida g‘oyatda sinchkovlik ila so‘z yuritadilar. Voqeaning muxtasar tafsiloti tubandagicha: ayni bahor kezlari […]
10.04.2024 | 22:48
350
ECHKUNI OTI ABDUKARIM BO‘LDIMU?
Echkuni oti Mulla Abdukarim bo‘lurg‘a hanuz vaqt bor erdi-ku? Burung‘ilar aning uchun “Ebi bilan kulganni qurboni bo‘l”, degan ekanlar. Emdi hozirgilar burung‘ilarning bu gapini o‘zlariga “Qo‘lingdan kelganini qilib qandingni ur” deb moslab olmadilarmi? Nega muncha asab deysanmi, Abdusattor? E, ko‘rmaysanmi, emdi boshdin oyoq, oyoqdin bosh chiqar fursatg‘a yetganda hadeb dilbuzir ko‘ravermay ma’nili odam bo‘lay deb […]
10.04.2024 | 22:19
332
BU KITOBLARNI O‘QIDINGIZMI?
Abdurra’uf Fitrat in Istanbul. ‘‘Quest for Freedom» (Abdurauf Fitrat Istanbulda. Ozodlikka intilish). Muallif adabiyotshunos olim Zaynabidin Abdirashidov. Kitob 2023-yili Germaniyaning nufuzli “De Gruyter” nashriyotida ingliz tilida nashr etilgan. Sharq musulmon dunyosida keng tarqalgan islohotchilik harakati XX asr boshlariga kelib Turkistonda ham yoyildi. Ushbu harakat jamiyatning turli sohalarida ko‘zga tashlana boshladi. Xususan, taraqqiyparvar jadidlar, ziyolilarning sa’y-harakati […]
10.04.2024 | 22:16
750
“FRANSANI SAODATLI TO‘G‘RI YO‘LGA SOLDILAR…”
Ulkan ijodkorlarga xos xususiyatlardan biri ularning ilk asarlaridayoq teran iste’dodining namoyon bo‘lishidir. Cho‘lpon ana shunday badiiy so‘z san’atkorlari qatorida turadi. Uning dastlabki ijodiy qiziqishlari, she’rlari, maqolalaridayoq mamlakat hayoti va adabiyoti oldidagi dolzarb muammolar, vazifalar aks etdi. Ulardagi badiiy, ilmiy-estetik qadriyatlar, nainki o‘z davri, balki kelgusi zamonlar uchun ham ibrat bo‘lguli darajada ekani bilan ajralib turadi. […]
10.04.2024 | 22:12
444
TO‘Y VA TARBIYA MASALASI
Rossiyada to‘y majlislarida maktab, madrasa va jamiyati xayriyalar foydasiga ionalar jam qilindig‘i har zamon gazetalarda yozilib tursa ham, bizim Xo‘qandda biror rasmiy jamiyatimiz yo‘qlig‘i va foydalik ishlar qilmoq odati bizda hanuzda yo‘qliqdan Xo‘qand to‘ylarida diniy va milliy ishlarga iona qilmoq kabilar aslo yo‘qdir. Binobarin bu to‘y ham shundog‘ qorin yorilgancha yemoqdan iborat bo‘ldi qoldi. Shundog‘ bo‘lsa ham, kerak […]
10.04.2024 | 22:04
349