KUTUBXONA
Bo'lim: Maqolalar
Choʻlpon Gʻafur Gʻulomni sheʼr vaznini buzib yozgani uchun tanqid qilgani haqida bilasizmi?
“Biz koʻp shoirlarning sheʼrlarini olib qaraganimizda vazn masalasi chatoqligini koʻramiz. Hatto Gʻafur Gʻulomda ham vazn masalasida chatoqliklar uchraydi. U menga “…”* degan sheʼrini oʻqib berdi. Shunda vaznni qattiq buzaturgan narsalar bor. Men: “Shuni tuzatib chiqing”, – desam, “Bu toʻplamimni berib olay, 1937-yilda chiqaturgan toʻplamimni xatosiz chiqaraman”, – dedi. “Bu boʻlmaydi”, – desam, “Yoʻq, men buni […]
07.10.2024 | 15:32
628
“MILLIY ITTIHOD”CHI MAHMUDXON AHMADXONOV
Xalqimiz ozodligi, haqiqat va adolat yo‘lida o‘z jonini qurbon qilgan millat fidoyilarini nomma-nom aniqlash, ularning hayoti, faoliyati, fojiali taqdiri haqida yurtdoshlarimizga ma’lumot berish faoliyatimiz mazmuniga aylanib ulgurgan. Qismat hikoyasi arxiv hujjatlari qatida o‘z tadqiqotchilarini kutib yotgan qatliom qurbonlari bo‘lgan yurtdoshlarimizdan biri Mahmudxon Ahmadxonovdir. Mahmudxon Ahmadxonov 1896-yilda Qo‘qon shahrida savdogar oilasida tavallud topgan. Ma’lumoti o‘rta, avval […]
07.10.2024 | 14:08
574
KO‘PGA KELGAN BALO yoxud yozuvchi Boris Cheprunov taqdiri
Qattol tuzum davrida yurtimizda mahalliy ziyolilar bilan bir qatorda, o‘zga millatlarga mansub bo‘lgan ko‘plab fidoyi insonlar ham zulm va haqsizlik qurboni bo‘lishgan. Bugungi kunda ularning ham nomlari birin-ketin oqlanib, xotirasi e’zozlanmoqda. O‘z asarlarida yurtimiz tarixini xolis va adolatli tarzda aks ettirish orqali taniqli ijodkorlar va kitobxonlar mehrini qozongan iste’dodli yozuvchi Boris Vasilevich Cheprunov ana shunday […]
07.10.2024 | 11:57
492
KUNCHIQARGA YETAKLAGAN ILM
“Kunchiqar yurt”, “Samuraylar yurti”, “So‘g‘unlar mamlakati” kabi qadim ta’riflarga o‘tgan asr adog‘ida yana bir qator sifatlashlar qo‘shildi: “Nokia”, “Xonda”, “Nissan” … Ayni shu yurt olimlari dunyo taraqqiyotini qisqa davrda bir necha asr ilgarilatib yuborgan eng yuqori texnologiyalarni kashf etishdi. Gap Yaponiya haqida ketayotganini angladingiz. Bir qarashda quruqlikda birorta davlat bilan qo‘shni bo‘lmagan, logistikasi faqat osmon-u suvdan […]
07.10.2024 | 09:29
230
OZOD QALB
Shuhrat domla o‘zbek xalqining zabardast adibi, el sevgan shoiri va dramaturgidir. Shoir asarlari nafis lirizmi, qahramonlar ruhiy olamini yorqin ifodalaganligi, his-tuyg‘ularining samimiyligi bilan o‘quvchilar qalbini rom etgan. Uning asarlari xalqimiz ma’naviyati va ma’rifatining ko‘zgusi sifatida ahamiyatlidir. “Ozod qalb”. Ushbu qissa orqali yozuvchi hibsda bo‘lsa-da kitobxon ko‘z o‘ngida o‘zini mardona tutgan, g‘animlarga bo‘ysunmagan, ozod qalb sohibi […]
07.10.2024 | 09:04
502
“VATAN! BOR QISMATIM SHU BIR SO‘ZDA HAL…”
Vatan va millat hayotining yuksak va jonli tasviri Gʻafur Gʻulom, Oybek, Hamid Olimjon, Shayxzoda, Mirtemir kabi ulug‘ shoirlarimizning she’rlarida ham mavjud. Lekin ustozlaridan farqli ravishda Abdulla Oripov mavzuning qaltis qirralarini cho‘chimasdan, sovet mafkurasining bir yoqlamalikka rioya qilish talablaridan kechib, yangicha yo‘l tutdi. Bu esa haqiqatda she’riyatimizda hali ravshan ko‘rinmagan jasorat edi. Shoir “O‘ylarim” nomli she’rida […]
06.10.2024 | 12:30
774
“O‘QITUVCHILIK KASBLAR ORASIDA ENG ULUGʻIDIR”
Mamlakat ijtimoiy-ma’naviy hayotidagi o‘zgarishlarning, eng avvalo, ta’lim sohasida ko‘zga tashlanayotgani sir emas. O‘qituvchisini qadrlagan millatning kelajak hayoti farovon bo‘ladi. Biz, mo‘ysafid olim va muallimlar yaqin tarix voqeligiga guvohmiz, u davrlar bilan bugungi kun yangiliklarini taqqoslab, Yangi O‘zbekistonda kechayotgan hozirgi kunimizga shukronalar aytamiz. Zero, keyingi yillarda yurtimizda zahmatkash muallimlar, fidoyi murabbiylarning hurmatini joyiga qo‘yish, ularning faoliyatini […]
06.10.2024 | 11:47
2047
Asosiy
SHAHIDLAR XOTIRASI va tarixiy adolatning tiklanishi
Mustabid tuzum tomonidan sobiq ittifoqda, xususan, O‘zbekistonda amalga oshirilgan qatag‘on siyosati shu vaqtgacha insoniyat tarixida sodir etilgan qatliomning eng dahshatlisidir. Millionlab fuqarolarning qirib tashlanishi va turli azob-uqubatlarga giriftor etilishi, mamlakatda qo‘rquv, ta’qib va tazyiq muhitining qaror topishiga sabab bo‘lgan davlat miqyosidagi jinoyatdir. Sovet davridagi ma’muriy buyruqbozlik tizimi manfaatlariga bo‘ysundirilgan tarixni soxtalashtirish, noto‘g‘ri talqin etishga istiqlol […]
04.10.2024 | 17:33
1180
Choʻlpon bolta bilan chopib oʻldirilganmi?
Tarixchi Bahrom Irzayevni aytishicha, 1938-yilning 28-mart kuni Stalin, Molotov, Kagonovich, Voroshilovlar rahbarligida Oʻzbekistondagi siyosiy elitadan 165 kishini qatagʻon qilish haqidagi roʻyxatga qoʻl qoʻyiladi. Mana shu roʻyxat asosida 4-7-oktyabr kunidagi fojialar roʻy berdi. 155 kishi otuvga, 10 kishi mehnat tuzatish lageriga hukm qilinadi. Xudoybergan Devonov, Choʻlpon, Fitrat, Otajon Hoshim, Abdulla Qodiriy, Anqoboy, Akbar Islomov, Isroil Ortiqovlar […]
04.10.2024 | 12:55
1470
LO‘KILLASH yoki TUYAYURISH
Bir oliy o‘quv yurtida magistrlardan imtihon olayotganimda nuqul aravani quruq olib qochadigan yigitga duch keldim. Nimani so‘rasam, tunukaning shaqir-shuquridan boshqa javob yo‘q. Oxiri, unga shunday bir savol berdim: – Mayli, bu oldi-qochdi gaplaringni qo‘ygin-da, juda oddiy bir savolimga javob ber. Familiyang Lukchayev ekan. Xo‘sh, bobongning ismini ma’nosi nima?– Bobomning ismi… – tap tortmasdan yana dadillik […]
03.10.2024 | 12:12
449
“PSIXOLOGIK KINDIK”
yoxud bolalarning ota-onaga ko‘r-ko‘rona qaramligi maqbulmi? Tahririyatimizga murojaat qilgan qahramonimiz boshidan o‘tganlarini hikoya qilib, arzimagan gap-so‘zlar, maishiy muammolar bilan oilalar buzilayotgani, bolalar tirik yetim qolayotgani haqida yozishimizni iltimos qildi. Uning aytishicha, qaynonasi turmushlarini buzgan. Eri onasining qistoviga ko‘ra u bilan ajrashishga majbur bo‘lgan. Vaziyatni to‘liqroq tushunish, yoritish uchun qolgan ikkala tomon bilan telefon orqali bog‘landik. […]
02.10.2024 | 16:53
286
KATTALAR IBRATI
Bugun bir yumush bilan ko‘chaga chiqdim. Manzilimga yetib olish uchun yo‘nalishli taksiga o‘tirdim. Avtomobil salonini yoqimli va qimmatbaho atir hidi tutib ketgan, shofyor yonida o‘rtayosh, chiroyli ayol o‘tirar, bir gapirib o‘n kulardi. – Eh, uka, qarang, mana siz ham sezdingiz atirimning hidi shirinligini, do‘kondagi sotuvchi yigit ham rosa kompliment qildi. “Qo‘g‘irchoqni bepulga olib ketavering, nabirangiz, […]
02.10.2024 | 12:28
376
Mahatma Gandi hikmatlari
Quyida Hindistonning Buyuk Britaniyadan mustaqilligi harakati g‘oyasi asoschilaridan biri, hind siyosiy va jamoat arbobi Mahatma Gandi aytib o‘tgan bir necha fikrlar keltirilgan. Dunyoni o‘zgartirishni istasangiz, o‘zingizdan boshlang. O‘z ustingizdan nazoratga ega bo‘ling. Mening roziligimsiz hech kim menga ziyon yetkaza olmaydi. Kechiring va esdan chiqaring. Kuchsiz hech qachon kechirmaydi. Kechirimli bo‘lish kuchlilarga xosdir. Qasdma-qasd tamoyili butun […]
02.10.2024 | 10:20
886
Asosiy
MUALLIM SHAKURIY IZTIROBLARI
Asrimiz boshidagi Samarqand muhitining tarixi qiziqarli, ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy iqlimi g‘oyatda fayzlidir. Zotan, “Turkiston ma’rifatchilarining otasi” nomini olgan Mahmudxo‘ja Behbudiy hazratlari ayni shu zamon va zamin farzandidir. Uning tegrasida yig‘ilgan ziyolilar esa Turkiston o‘lkasida qudratli ma’rifiy harakatlarni boshlab bergan atoqli shaxslar edi. Shulardan biri mashhur jadid muallimi Abduqodir Shakuriydir. Abduqodir Shakuriy Samarqandning Rajabamin qishlog‘ida 1901-yili birinchi […]
01.10.2024 | 13:33
998
Asosiy
Ustozlarga bag‘ishlangan she’rlar
1-oktyabr — Ustoz va murabbiylar kuni munosabati bilan taniqli va el suygan shoirlarning ushbu mavzudagi ijod namunalarini jamladik. Muallim Muallim haqida so‘zim ushbudir:Muallim kamolot ichra ko‘zgudir.O‘qidim Gerodot, tarixni ko‘p bor,Forobiy, Danteni takror va takror. Barini o‘qidim, lol qoldi aqlim,Bariga ustozsan o‘zing, muallim.Alisher qalbiga solgan sehr-fayzSensan,ey muallim, ustoz Abul-Lays. Qutlug‘ xonadonda qutlug‘ kalom bu,Hamid Olimjon bu, […]
30.09.2024 | 18:02
233389
“AMIR TEMUR AVLODIMAN, XOH BO‘LSAM-DA OZARI”
“Menga Nizomiyning asarlarini Navoiyning ona tiliga, Navoiyning asarlarini Nizomiyning ona tiliga o‘girish baxti nasib etdi. Men baxtiyor emasmanmi? Qalamning ilohiy qudrati bilan yozgan asarlarim o‘zbek xalqiga manzur bo‘lsa, men o‘zimni baxtli deb hisoblamaymanmi?” degan edi Maqsud Shayxzoda. Ozarbayjonda tug‘ilgan, Turkistonga surgun qilingan qahramonimiz aynan mana shu tuproqda izzat-hurmat, shon-shuhrat sohibi o‘laroq o‘zbek adabiyotining yetuk namoyandasiga […]
30.09.2024 | 16:37
661
SOHIBJONGA BUYURGAN SARLAVHA
El orasida “Yaxshidan bog‘ qoladi” degan naql bor. Bu fikrni Milliy matbuot markazida marhum jurnalist Sohibjon Alijonov xotirasiga bag‘ishlangan “Bizni qaritolmas yillar, zamonlar…” kitobi taqdimotiga yig‘ilganlar ham tasdiqlashi shubhasiz. “Oltin meros press” nashriyotida chop etilgan mazkur kitob ikki qismdan iborat. Birinchi qismdan muallifning turli yillarda gazeta va jurnallarda chop etilgan, ko‘p o‘tmay omma e’tibori va […]
30.09.2024 | 15:32
516
ADIBDAN QOLGAN ERTAKLAR MANZILI
1968-yil 2-may. Moskva. Palata shiftiga ko‘z tikib yotgan Abdulla Qahhor chuqur xo‘rsinib, sekin gap boshladi: – Alam qiladi, Kibriyoxon, alam qiladi. O‘z uying – o‘lan to‘shaging, deb bekorga aytishmagan. Shundog‘ hovlimiz qolib, shu yerda jon bersam-a… Afsus… 2024-yil. 20-sentyabr. Toshkent. Yakkasaroy tumani, Rajabiy ko‘chasi, 26/1-uy. O‘zbekning zabardast adibi mana shu uyda umrining so‘nggi 10 yilini […]
30.09.2024 | 13:56
298
Asosiy
UYAT
Uyat faqat insonga xos tuyg‘udir. Hayvon uyat paydo qilolmagani uchun insonga yaqinlasholmaydi, lekin inson uyatini yo‘qotib hayvonga yaqinlashib qolishi mumkin. Oyog‘i yoki tili bilan gandiraklab yurgan mastga, qo‘lga tushib yoki qo‘lga tushishdan qo‘rqib es-hushini yo‘qotgan o‘g‘riga, hiyla-nayrangi fosh bo‘lib bezrayib turgan tovlamachiga, duch kelgan ayolga eshak tili bilan “muhabbat” izhor qilgan maxluqqa razm soling, bularning […]
30.09.2024 | 11:17
1718
“MEDUZA” SOLI”
Parijda “Luvr” muzeyiga kirish uchun navbatda turarkanmiz, biz kabi boshqa minglab san’at shinavandalari ham o‘zlari havaslagan asarlar tomoshasiga orziqayotganini ko‘rib, “Muncha hamma bu joyga oshiqmasa!” deyman rafiqimga. Muzey yetti iqlimdan kelgan sayyohlar bilan tirband ekaniga qaramay, barchani barobar bag‘riga sig‘dira olganidan taajjublanaman. Kirish zali judayam tiqilinch, biroq ichkariga oralaganingiz sari odamlar ham sanjoblasha boradi. Anavi xitoylik […]
30.09.2024 | 10:36
602
BULBUL TAN BERGAN
Xotiram pand bermasa, Mahmudjon Tojiboyev haqida o‘ttiz besh yillar oldin yozgan maqolamga shunday sarlavha qo‘ygan edim. Unda bir rivoyat keltirilgani esimda: qadimda mashhur bir xonanda va sozanda o‘tgan ekan. U kuyni shunday chalar, ashulani shunday kuylar ekanki, har qanday tinglovchi ko‘z yoshini tiyolmaskan. Bir kuni o‘sha xonanda sel bo‘lib qandaydir mumtoz kuyni chalib, ohangiga o‘zi […]
30.09.2024 | 10:22
390