KUTUBXONA
Bo'lim: Maqolalar
UZUNQULOQ GAPLAR
“Uzunquloq gaplarga ko‘ra”, “odamlar orasida uzunquloq gaplar yuribdi”. Qanday qilib gap uzunquloq bo‘lishi mumkin? Deylik, biron hayvonga nisbatan “uzunquloq” desa tushunarli, lekin gapning uzunquloq bo‘lishi g‘alati. Gap shundaki, bu yerda “uzun” – hozirgi tilimizdagi uzunlikni bildiruvchi “uzun” emas. Qadimgi turkiyda unga shakldosh yana bir “uzun” so‘zi bo‘lib – “g‘iybat” ma’nosini bildirgan. “Gʻiybatchi” esa – “uzunchы” […]
13.04.2024 | 09:52
453
KITOB O‘QIGAN “KOBALT” MINADI
Haqqoniy kitoblar – ma’nolar xazinasi. Bu xazinadan bahramand bo‘lganlarning dunyoqarashi, fikrlash tarzi, muomalasi, odob-axloqi nurli-ko‘rkam bo‘ladi. O‘qiganlar bilan o‘qimaganlar bahslashishi qiyin. Shunga ko‘ra, yetti yildirki, “Yosh kitobxon” respublika tanlovida o‘qiganlar o‘zaro fikr maydonida bahs yuritishadi. Kitobxonlarning bilimi, zakosi, yodkashligi, tafakkur ko‘lami taqqoslanadi. Munosibi Prezident sovg‘asi – avtomashina bilan taqdirlanadi. Nazarimda, dunyoning birorta mamlakatida mavjud bo‘lmagan […]
13.04.2024 | 09:47
338
QAYNONAMNING KITOBLARINI O‘QIB…
Ota – oilaning ustuni, himoyachisi, boquvchisi hisoblansa-da, odatda ro‘zg‘ordagi sog‘lom muhitni ayollar belgilaydi. Sabr-bardoshli, tadbirli, itoatkor ayol, har qanday vaziyatda ham erini, farzandlarini to‘g‘ri yo‘lga solib, xonadoniga fayz-baraka, tinchlik-osoyishtalik va pokizalik baxsh eta oladi. Oilaning har tomonlama mukammal bo‘lishi uchun tabiiy muhitning o‘zi kamlik qiladi. Qaysi oilada ko‘proq kitob, gazeta va jurnallar mutolaa qilinsa, tarbiya borasida maqsadga oson erishiladi. Men Nurota […]
13.04.2024 | 09:38
360
FIKR TARBIYASI
Fikr tarbiyasi – umumiy tarbiyaning eng ahamiyatli bo‘limidir… Lekin har holda badan tarbiyasidan keyingi galda turadir. Kishi degan bir tosh yokim bir yog‘och singari yolg‘iz badan, ya’ni moddiy yoqdan iborat emas. O‘ylaguvchi ham tushunchali bo‘lishi uning birda fikriy borliq egasi ekanini ko‘rsatadi. Hayvoniy hayoti bo‘lg‘oni kabi fikriy bir hayoti ham bor demakdir. Mana shunga ko‘ra, […]
13.04.2024 | 08:50
781
NONDAN SO‘NG ENG MUHIMI MAKTABDIR
Bugun ibrat sifatida ko‘rsatilayotgan Yashnobod tumanidagi 255-maktab o‘quvchilari sharoit taqozosi bilan bir vaqtlar yotoqxonada dars o‘tishga ham majbur bo‘lgan. Ular bugun keng va yorug‘ sinfxonalarda, shinam, zamonaviy va havas qilsa arzigulik binoda bilim olishmoqda. Bu yerdagi qizg‘inlik, yuraklaridagi jo‘shqinlikdan ko‘z quvnaydi. – Bu maktabni maktab qilish oson kechdimi, – kulib gap boshladi maktab direktori Diloro Jumayeva. […]
13.04.2024 | 08:38
458
O‘ZBEK MILLIY RUHI ZAVOL BILMAGAY
Mamlakatimizda buyuk ajdodlarimiz Mir Alisher Navoiy va Zahiriddin Muhammad Bobur hazratlarining tavallud ayyomlari ma’rifatparvar xalqimizning ardoqli bayramlari sifatida keng nishonlanayotgan shukuhli kunlarda azim poytaxtimizdagi “Ma’rifat markazi” – Simpoziumlar saroyida yana bir betakror madaniy voqea – O‘zbekiston Qahramoni, O‘zbekiston xalq artisti Munojat Yo‘lchiyevaning ijodiy-ma’rifiy kechasi bo‘lib o‘tdi. Avvalo, muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev mazkur ijodiy loyihaning tashabbuskori […]
13.04.2024 | 08:27
296
TAQVIM VARAQLAYOTGAN ODAM
Taqvim varaqlayotgan odam Xomush tortishi kerak: Umr o‘tyapti, umr! Taqvim varaqlayotgan odam O’yga tolishi kerak: Rozi qila oldimmi ota-onamni? Farzandlarim tarbiyasi nechuk? Tiq etsa eshikka termilib, Ko‘zlari yo‘limga to‘rt bo‘lmadimi O’sal yotgan birodarimning? Uchmadimmi shayton vasvasasiga, Iymonim salomatmi? So‘ngti manzilimga qo‘yib qaytsalar, Yo‘lda birov astoydil kuyib, Xo‘rsinib-xo‘rsinib ayta olarmi: «Ketgan – qaytar, Ketmonlagan qaytmaydi!» …Men […]
13.04.2024 | 08:17
335
HAYKALTAROSHLARNING ADIBI
Kuni kecha O‘zbekiston xalq rassomi, Davlat mukofoti sovrindori Jaloliddin (Ravshan) Mirtojiyev (1954-2015) tavalludining 70-yilligi munosabati bilan haykaltarosh yashagan poytaxtimizning Amir Temur ko‘chasi 89-“A” uyda yodgorlik lavhasi hamda O‘zbekiston tasviriy san’at galereyasida “Men o‘zbekning musavviriman” nomli xotira ko‘rgazmasining ochilish marosimlari bo‘lib o‘tdi. Tadbirlarda so‘zga chiqqan O‘zbekiston Badiiy akademiyasi raisi Akmal Nur, O‘zbekiston Qahramoni Ibrohim G‘afurov, O‘zbekiston […]
13.04.2024 | 07:45
710
“BOTMASIN CHIQQAN QUYOSH…”
ORZU Jadidlik davrining butun ijtimoiy-siyosiy mohiyatini namoyon qiladigan, bu davrni ichdan yoritib turgan va, ayni damda, o‘zining qisqa umri bilan barcha ongli ziyolilar qalbini birdek o‘rtab, larzaga solgan ulkan bir hodisa bor. Bu – Turkiston muxtoriyatidir. Turkiston muxtoriyati yaqin tarixning eng murakkab, ziddiyatli va kun-bakun o‘rganilishi lozim bo‘lgan sahifalaridan biri sanaladi. Chunki bunda chorizmdan qutulish, Muvaqqat […]
13.04.2024 | 07:41
461
SHOH VA SHOIRGA YUKSAK EHTIROM
Andijonda o‘zbek mumtoz adabiyotining zabardast vakili, buyuk davlat arbobi, mohir sarkarda, olim va shoir Zahiriddin Muhammad Bobur tavalludining 541 yilligiga bag‘ishlangan adabiy tadbir bo‘lib o‘tdi. Viloyat hokimligi, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi viloyat bo‘limi hamkorligida tashkil etilgan tadbirda shoir va yozuvchilar, yurtimizdagi va xorijlik boburshunos olimlar, keng jamoatchilik vakillari, yoshlar ishtirok etdi. Tadbir avvalida ishtirokchilar tomonidan Bobur […]
13.04.2024 | 07:36
368
MUXTORIYAT
Turkiston muxtoriyati… Temur hoqonining chin bolalari yoninda, turkistonli tubchak turklari orasinda, mundan ug‘urli, mundan muqaddas, mundan suyunchli bir so‘zni borlig‘iga ishonmayman. Turkiston turkning qonini qaynatuvchi, imonini yuksaltguvchi bir quvvat bor esa yolg‘uz shu so‘zda bordur: Turkiston muxtoriyati! Elli(k) yildan beri ezildik, tahqir etildik, qo‘limiz bog‘landi; tilimiz kesildi, og‘zimiz qopondi, yerimiz bosildi, molimiz talandi, sharafimiz yumuruldi, […]
13.04.2024 | 07:31
518
BOBUR MIRZODA SO‘Z NISBATI
Keling, bir tajriba qilib ko‘raylik. Xo‘sh, o‘tgan mingyillik ichida tilimizda qanday o‘zgarishlar yuz berdi? Bu jarayonni turli asrlarda yashagan mumtoz adabiyotimizning yirik vakillari asarlari asosida o‘rganishga harakat qilamiz: XI ASR: YUSUF XOS HOJIB. “Qutadg‘u bilig” asaridan: “Сэвуг савчы ыḋты бағырсақ иḋи Буḋунда талусы кишидә кәḋи”. (Ma’nosi: Mehribon egam sevikli rasul yubordi, (U) xalq orasida sarasi, […]
13.04.2024 | 07:17
280
BUYUK SARKARDA YODI
Adib, olim, yirik davlat arbobi Zahiriddin Muhammad Bobur tavalludining 541 yilligi munosabati bilan Adiblar xiyobonidagi shoir haykali poyida “Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda Zahiriddin Muhammad Bobur merosining o‘rni va ahamiyati” mavzusida ma’naviy-ma’rifiy tadbir bo‘lib o‘tdi. O‘zbekiston Respublikasi jamoat xavfsizligi universiteti bilan hamkorlikda o‘tkazilgan tadbirda ziyolilar, yozuvchilar, shoirlar, harbiylar, yoshlar jam bo‘lishdi. Dastur avvalida Zahiriddin Muhammad Bobur […]
13.04.2024 | 07:04
328
ODAMZODNI INSONIYLIK MAQOMIGA QAYTARISH ZARUR
Agar badiiy asar dastlabki sahifalaridanoq o‘quvchini o‘ziga butunlay rom etib, uni noma’lum bir olamga olib kirsa, o‘tli hissiyot va iztiroblar otashida yondirsa, tasavvurlarini ostin-ustun qilib, qalbida yangi tuyg‘u va fikrlar uyg‘otib, uzoq vaqt xayolini band etsa, u chindan ham zo‘r kitob deyishga munosibdir. Atoqli qirg‘iz adibi Sulton Rayevning 2015-yili Londonda rus tilida nashr etilgan “Kara” […]
13.04.2024 | 06:53
436
DORI KIMGA DARMON YOXUD KASALLIKLAR ZANJIRI
Dori yozishga judayam berilib ketgan shifokorlar, asosan, bir xil tarkibga ega, bir xil vazifani bajaradigan dorining 3-4 turini, muayyan firmalarga tegishli eng qimmat narxdagisini tavsiya qilishadi. Shifokorning koʻrsatma qogʻozi(resept)dagi dorilarning har kimning ham choʻntagi koʻtarmaydi. Qurbi yetgan taqdirda ularni ichib, foydasini sezmagach, hafsalasi pir boʻladi. Natijada kimdir maqtagan yoki boʻrttirib reklama qilingan dorini pala-partish qabul […]
13.04.2024 | 06:36
295
GAPNING TO‘NI YOXUD QARG‘A BILAN CHO‘QISHGANLAR
Gapning ham to‘ni bo‘ladimi deysanmi, Landavur? To‘ni bo‘lmasa, eshitsang-chi! To‘xta, nervimga o‘ynamay tur, aytay! Mana, nimaymish, “Nima uchun ko‘cha harakati qoidasini buzgan kishiga militsiya hushtak chaladi-yu, butun bir tilni buzayotgan odamlarga hech kim hushtak chalmaydi?” emish. Ja-a anoyini topibsanlar-a jarimaxo‘rlar! Bu gapni kim aytgan o‘zi, qachon aytgan o‘zi? Qaysi zamonda aytgan? Hozir qaysi zamonda yashayapsan? […]
13.04.2024 | 06:29
309
SIZ NEGA KULYAPSIZ?
Ma’lumotlarga ko‘ra, kulgi aksariyat kasalliklarni davolashda muolaja vazifasini o‘tarkan. Chunonchi, “kulgiterapiya” degan istilohning qo‘llanishi bejiz emas. “Bemor kulayotgan lahzalarida yuz foiz sog‘lom odam holatida bo‘ladi”, degan ekan Ibn Sino. Bu hikmatning haqligiga men o‘z hayotimda guvoh bo‘ldim. Jarrohlik amaliyoti o‘tkazganimdan keyingi og‘riqlarni kulgi tufayli unutib, uyqusizlikdan xalos bo‘lgan edim. Aynan o‘sha paytlarda har oqshom ma’lum […]
13.04.2024 | 06:11
383
HUVAYDO MOMO GINNESNING REKORDLAR KITOBIGA NEGA KIRITILMAYAPTI?
Buvaydaga yo‘lingiz tushsa, Qoraqum qishlog‘iga ham bir kirib o‘ting. Bu yerda uch asr, ikki ming yillikni ko‘rgan, 1895-yili tug‘ilgan Huvaydo momo Umarova yashaydi. “Yo‘g‘-e” demang. Biz hujjat asosida gaplashamiz. Salom-alikdan so‘ng, momo mendan avval savol berishni boshladi: – Qayerdan keldingiz qizim, kimsiz? – Momojon, jurnalistman. Uchko‘prikdan keldim. – Haa, xotiram ham pasayib ketyapti. Biz katta […]
13.04.2024 | 06:04
1395
LUG‘ATLAR — TIL XAZINABONI
“Devon-u lug‘otit turk”, mumtoz adabiyotimiz namoyandalarining, xususan, “Navoiy asarlari lug‘ati” (1972), “Alisher Navoiy asarlarining izohli lug‘ati” (to‘rt jildli, 1983-1985) bilan zamonaviy lug‘atlar orasida “xronologik” chegara o‘rnatish joizmikan? Mumtoz adabiyotimizda qo‘llanilgan so‘z va so‘z birikmalaridan tuzilgan maxsus lug‘atlar ham, albatta, kerak. Ammo baynalminal so‘zlar ko‘proq o‘rin olgan izohli lug‘atni eski va yangiga ajratmagan holda Mahmud Qoshg‘ariy, […]
13.04.2024 | 06:01
795
Halima XUDOYBERDIYEVA
IZLAYMAN Ishonarkan ortdagi-yu yondoshga, Ishonarkan begona-yu qondoshga, Boshim bilan urilarkan, voh, toshga, Orangizdan Navoiyni izlayman. Yashnab-yashnamasdan, so‘lib-so‘lmasdan, Ketib borarkanman, o‘lib-o‘lmasdan, Men o‘zimning kimligimni bilmasdan, Orangizdan Navoiyni izlayman. Dunyoning sir-sinoati ming turlik, Birda xo‘rlik o‘ldiradi, bir ko‘rlik, Navoiyni tug‘may, nechun, men sho‘rlik, Orangizdan Navoiyni izlayman. O‘tarkanman dog‘i bilan dog‘lanib, Xokistarin tanib qoldim, oh, tayanib, Devonig‘a suyanarkan […]
13.04.2024 | 05:40
704
TURKIY XALQLAR MA’NAVIYATINING OLTIN USTUNI
Bugun – Alisher Navoiy tavallud topgan kun munosabati bilan uning Astana shahrida qad rostlagan haykali poyiga ilk marta gullar qo‘yiladi va bu muhtasham yodgorlik atrofida adabiyot muxlislari jam bo‘lib, mutafakkirning hayoti va ijodi haqida suhbat quradi. 2022-yil 22-dekabr kuni O‘zbekiston va Qozog‘iston Prezidentlari uchrashuvida Astana shahrida Alisher Navoiyga haykal o‘rnatish bo‘yicha qaror qabul qilingan va […]
13.04.2024 | 05:29
453