KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
BIZNI KEMIRGUVCHI ILLATLAR
Bizni kemirguvchi illatlar deganda, zaxmu maraznimi gumon etarsiz? Yoinki, sil, silariya va maxavliknimi dersiz? Yo‘q, andan ham yamonroq va andan ham jonxarosh, bevoya, xonavayron va g‘arib etguvchi bir dard, biz – turkistoniylarni shahri va qishloqi yoyinki yarim madaniy, yarim vahshiy sinflarimizg‘acha istilo etib, butun tirikligimizg‘a sorilgon va bizni inqirozg‘a va tahlikag‘a va jahannamg‘a yumalataturgon to‘y, […]
19.01.2025 | 11:29
655
Asosiy
BOLA BAXSHI TUG‘MA CHAPAQAY BO‘LGANMI?
“Xivada bir yosh baxshi chiqibmish, ko‘rsangiz hayron qolasiz, o‘zinnan dutori ullimish. Shundin zo‘r ovozi bormishki, eshitganlar “tasdiq” aytamishlar”. 1908-yilning ayni bahorida Xiva shahrida shunday gap tarqaldi. Qurbonnazar baxshini eshitganlar uni zo‘r berib maqtashsa, eshitmagan, ko‘rmaganlar bir ko‘rishga ishtiyoqmand edi. Bu gap Xiva xoni Muhammad Rahimxon Soniy – Feruz qulog‘iga yetadi. Feruzxon ham adabiyot va san’at […]
17.01.2025 | 09:17
1206
Asosiy
“XURSHID” GAZETASI
Munavvarqori yuqorida zikr etilgan nashrlar faoliyatida ishtirok etib, muayyan tajribaga ega bo‘lgach, o‘zi gazeta chiqarish uchun ruxsat olishga erishadi. Shu tariqa, 1906-yilning 6-sentyabrida uning noshirligi va muharrirligi ostida “Xurshid”ning 1-soni dunyo yuzini ko‘rdi. “TVG”ning 1906-yil 27-avgust sonida berilgan e’longa ko‘ra. “Xurshid”ni chiqarishda Munavvarqorining “sherik va muovini Fansurullobek Xudoyorxonuf va Muhammad Rahimxo‘ja Nuriddinxo‘jayuf va mulla Ziyo […]
15.01.2025 | 12:26
1509
Asosiy
BIZDA ASKARLIK MASALASI
Boshqalar tarafindan huquqingning toptalmovi, chetlarga mahkum, mazlum bo‘lmaslik, chet millatlarga o‘z tovushingni eshitdirub eshitmoqqa majbur etuvg‘a shubha yo‘qkim, qo‘lingdagi qurolingg‘a, askariy kuchingg‘a qarab bo‘lur. Ko‘ramizkim Ovrupo, Omriqo millatlari bunchaliq sha’n-shavkatni faqat harbiy kuch ila qozonmishlardir. Ovrupo, Omriqo imperialistlari Sharq xalqini faqat qurol kuchi ila o‘zlarig‘a asir etmishlar va hali ham harbiy kuch ila Sharq mazlumlarini […]
14.01.2025 | 15:53
506
Asosiy
YOSHLARGA MUROJAAT
Bizni Turkiston va Buxoroda bir sinf muhtaram yoshlar mavjudki, hukumat mahkamalarida: tijoratxona, banka va korxonalarda kotib, tarjimon, molfurush va dallollik yoki nasiyachilik ila mashg‘uldirlar. Bu sinf ahlining adadi bugun Buxoro va Turkistonda minglarchadir. Ana yoshlarga murojaatdan murod shu sinf ahlidan bo‘lgan hamvatanlarimizga bir necha kalima arz qilmoqdir. Lutfan so‘zimizni tinglasalar, deb iltijo qilamiz. Va kamoli […]
13.01.2025 | 15:55
790
Asosiy
ZAMON TEGIRMONIDAN OMON CHIQQAN ZAMONBOYEV
1918-yilning fevralida Turkiston Muxtoriyati Qo‘qonda qizil qo‘shin va arman dashnoqlari qo‘li bilan qonga botirilgach, jadidlik harakatida bo‘linish yuz beradi. Muxtoriyat rahbarlari qatag‘onga uchrab, bir qismi xorijga chiqib ketadi. Va o‘sha yerdan turib siyosiy kurashni davom ettirishga urinadi. Bir qismi esa jadidlikning g‘oyaviy asosi bo‘lgan ma’rifat tarqatish ishlari bilan cheklanadi. Yangi maktablar ochib, unda ma’naviy barkamol […]
10.01.2025 | 17:40
543
Asosiy
JAHOLAT DARDLARIDAN
Ismimizni bilmaymiz! Nima uchun? Bizg‘a o‘rgatmabdurlar. Masalan, ismimiz Abdulsamad ekan, “Absamat”, hatto, qishloqlarda “Apsat” derlar. (Afu buyurulsun, adabdan xorij bo‘lsa-da, adabg‘a da’vat etar.) Oti Yodgor ekan – “Jodigor”, Lutfullo ekan – “Nutfullo” ataladur. (Astag‘furullo!) G‘alat atamoq sababi ila avom kotiblar tarafidan qozixona, valasnoyxona hujjatlarinda va hukumat mahkamalarinda ham shul tariqa g‘alat va masxaralik holatinda yozilur. […]
09.01.2025 | 14:32
519
Asosiy
KIM NIMANI YAXSHI KO‘RAR?
Ehtimol, bizning xalq ilm-u ma’rifatni, tarbiya va ta’limni, hunar va sanoatni yaxshi ko‘rar, deb o‘ylaydurg‘ondursiz? Yo‘q, bu fikringiz yonglish. Eshonlarimiz toat va ibodat, pand-u nasihat, zikr-u tasbeh o‘rnig‘a to‘ylardan to‘n kiyub, ko‘b oshab, ko‘p uxlashni yaxshi ko’rurlar. Ulamolarimiz dars-u ta’lim o‘rnig‘a, bir-birlari ila o‘run talashib, mukarrir va mudarris bo‘lishni, o‘zlari bo‘lolmay qolsalar, eshikma-eshik yurub saylovni […]
07.01.2025 | 15:22
557
Asosiy
XUN EVAZIGA KELTIRILGAN QO‘LYOZMA yoxud “g‘alati mashhur”lardan biri xususida
Haq da’vosidagi yolg‘on Xuddi rost so‘zdek xalqning inonchiga aylanib qolgan yolg‘onlarga nisbatan qo‘llanadigan “g‘alati mashhur” degan ibora bor. Bu ibora ko‘pincha taniqli shaxslar va tarixiy voqea-hodisalarga oid noto‘g‘ri ma’lumotlar, mish-mishlarning omma orasida keng yoyilib, haqiqat to‘nini kiyishiga nisbatan qo‘llaniladi. Qalamga olmoqchi bo‘lganimiz ilmiy muammo ham ana shunday “g‘alati mashhur”lardan. Masalaga teranroq nazar solish uchun ilmiy […]
07.01.2025 | 12:02
629
Asosiy
QODIRIYNING SO‘NGGI ILTIJOSI
Adib hayotining o‘qilmagan sahifalari Ulkan so‘z san’atkori Qodiriy 1937-yil 31-dekabrda hibsga olinganidan so‘ng, to 1956-yilga qadar, salkam yigirma yil davomida, uning tabarruk nomini tilga olish imkoni bo‘lmadi, faqat adibning o‘zi emas, asarlari ham qatag‘on qahriga uchrab, bu buyuk zot ijodiy merosi, qismati haqidagi bor haqiqat sir saqlandi. Mustabid hukmdor vafotidan so‘ng, ayniqsa, ellik oltinchi yili, […]
03.01.2025 | 11:37
1346
Asosiy
BORLIQ – BASHARIYAT MULKI. UNI ASRASH UCHUN HAR BIRIMIZ MAS’ULMIZ
Taniqli ekojurnalist Nargis Qosimova bilan suhbat – Nargis opa, keling, suhbatimizni ekojurnalistika sohasiga kirib kelishingizdan boshlaymiz. Ayting-chi, nega aynan shu sohani tanlagansiz va ekojurnalistikani bugungi kun uchun qanchalik muhim deb bilasiz? – Bolaligimdan uy hayvonlarini, qushlar va daraxtlarni juda yaxshi ko‘raman. Bir men emas, oila a’zolarimizning hammasi jonivorparvar edi. Biz ko‘chada jarohatlangan it, mushuk bormi, […]
03.01.2025 | 08:57
422
Asosiy
“JADIDLAR MEROSIGA MEHRIM O‘ZGACHA”
Yaponiyalik taniqli jadidshunos olim Hisao Komatsu bilan suhbat – O‘zbek adabiy-ilmiy muhiti, xususan, jadid adabiyoti tadqiqotchilariga Hisao Komatsu ismi sharifi yaxshi tanish. Siz o‘tgan asrning 20-yillarida o‘lkamizda hukm surgan adabiy-madaniy muhit hamda vaqtli matbuot rivoji ustida jiddiy tadqiqotlar olib borgansiz. Yaponiyada o‘zbek adabiyotining shunday kuyunchak tadqiqotchi va targ‘ibotchisi borligidan juda xursandmiz. Ayting-chi, siz o‘zbek tili […]
27.12.2024 | 16:18
770
Asosiy
NOSHIRNING DARDINI KIM ESHITADI?
“Jadid”ga rahmat, ko‘ngildagi gapni ko‘taribdi. Muallif Ikrom Bo‘riboyevning “Hamma o‘qiyapti. O‘qing!” nomli tahliliy maqolasi yosh avlodning mutolaaga munosabati borasidagi tushkun xulosalarga dadil javob olish imkonini bergan. Ishonchim komilki, bu maqola men singari boshqa noshirlarni ham o‘yga solgani aniq. Mutolaa bilan kifoyalanish ham mumkin edi. Ammo, maqola bahona, ancha yillardan beri jamoatchilikning, mutasaddi tashkilotlar va noshirlarning […]
26.12.2024 | 13:58
600
Asosiy
OGʻIR QOGʻOZ ZARGARI
Chinakam ijodkor anchayin bir xatni ham qo‘l uchida yozmaydi. Yozolmaydi. Ijodiy vijdoni bunga yo‘l bermaydi. Qog‘ozga biror nima yozib-chizish lozim bo‘lganda uni hamisha astoydil, bor imkon, tajribasini ishga solib bajaradi. Har qancha tajribakor, har qancha ulkan iste’dod egasi bo‘lmasin, kor-u a’moli shu! Biladiki, ko‘nglining tarjimoni mana shu oq qog‘oz, uni ko‘ngil buyurmagan noshoyista so‘zlar bilan […]
23.12.2024 | 14:58
633
Asosiy
Abdulla Oripov izdoshlari
Yurtimizda ijodkor yoshlarni qo’llab-quvvatlash va o’tgan buyuk ajdodlar xotirasini abadiylashtirish maqsadida ularning nomlarida ijod maktablari tashkil qilingan. Bu safar shunday dargohlardan biri – Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi o’quvchilari ijodidan namunalarni hukmingizga havola etmoqdamiz. Bu ijodkorlar ham yosh jihatdan hali kichik bo’lsa-da, she’rlariga o’zgacha, yangi, takrorlanmas tashbehlar topishga erishgan, hatto nasr yo‘nalishida ham izlanishda. Katta […]
22.12.2024 | 14:36
1325
Asosiy
O‘TMISHGA OCHILGAN VAQT QOPQASI
Ma’lumot o‘rnida: mash’um qatag‘on yillari O‘zbekiston prokuratura tizimida o‘rtacha to‘qsonta ish o‘rni (shtat) bo‘lgan. Tabiiyki, bu xodimlar orasida sobiq imperiya markazidan biron ishni eplolmay “urilib-surilib” (balki jinoyatini bekitish uchun qochib) kelgan qalang‘i-qasang‘i “mutaxassislar” ham bor edi. Ular tizimdagi o‘zbeklarga doimo ola qarashgan. 1937-38-yillardagi “qirg‘inbarot”ga ham, asosan, mahalliy millat vakillari duchor qilingan. Arxiv hujjatlaridan ma’lum bo‘lishicha, […]
21.12.2024 | 16:21
683
Asosiy
TARIX TILGA KIRGANDA
Qatag‘on yillarida yurt ozodligi, vatan ravnaqi uchun qattol tuzumning kundasiga bosh qo‘ygan ajdodlarimiz haqida ko‘p bong uramiz. Ammo ularning ko‘pchiligi to‘g‘risida yetarlicha ma’lumotga ega emasmiz. Zotan, sobiq tuzum bunga yo‘l bermasdi. Nihoyat, jadidlar qoldirgan boy ilmiy, adabiy merosni, shuningdek, qatag‘on qurbonlari hayotini o‘rganish imkoni tug‘ildi. Biz kabi olimlar arxiv hujjatlari bilan tanishib, ilmiy izlanishlar olib […]
20.12.2024 | 11:51
634
Asosiy
Choʻlponning “Zamona xotini” pyesasini kim asrab qolgan yoxud mozorga bekitilgan asar tarixi
20-yillar matbuoti Choʻlpon oʻnga yaqin pyesa yozganidan xabar beradi. Bularning talayginasi sahnalashtirilgan boʻlsa-da, negadir bir nechtasigina saqlanib qolgan. Toʻgʻri, “Yorqinoy”, nashr etilganligi uchun saqlanib qolgan. Yan tomonidan yozilgan va Choʻlpon oʻzbekchalashtirgan, qayta ishlagan “Hujum” pyesasi ham saqlanib qolgan. “Oʻrtoq Qarshiboyev” komediyasi sahnalashtirilganda matbuotda qizgʻin munozaralarga sabab boʻlgan, afsuski, u ham haligacha topilgani yoʻq. Boshqa asrim […]
19.12.2024 | 12:36
695
Asosiy
TURKISTON MUXTORIYATINING TASHKIL TOPISHIDA FARGʻONA JADIDLARINING ISHTIROKI
1917-yilda Turkistonning ijtimoiy-siyosiy hayotidagi eng muhim masalalardan biri, bu Turkistonda yangi boshqaruv usulidagi davlatchilikni tashkil etish edi. Oʻsha tarixiy shart-sharoitlarda milliy davlatchilikka ega boʻlish gʻoyasi turli tashkilot va partiyalarning oʻzaro kurashida asosiy qurolga aylandi. Jadidlarning intilishlari Turkistonda federatsiya asosida milliy-demokratik davlatchilikni barpo etishga qaratilgan edi. 1917-yil mart oyining boshlarida Toshkentda oʻlka musulmon ziyolilarining “Shoʻroi Islomiya” […]
18.12.2024 | 10:08
2755
Asosiy
CHINGIZ AYTMATOV
Muallifdan: 12-dekabr – Chingiz Aytmatov tug‘ilgan kun… Bu kunda nafaqat bitta yozuvchi tavallud topdi, balki qirg‘iz tarixida yangi davr tug‘ildi. Qirg‘iz ma’naviyati, erkin tafakkuri cho‘qqilari bevosita shu nom bilan chambarchas bog‘liq… Shu kuni u dunyomizga o‘z davriga, zamonga, cheksizlikka, insoniy tuyg‘ularga sig‘maydigan alohida tafakkur shakllari, ma’naviy quvvat bayroqdori sifatida kirib keldi. Uning So‘zi avloddan avlodga […]
17.12.2024 | 10:34
1038
Asosiy
BO‘RONLARGA BO‘YIN EGMAGAN AYOL
Qatag‘on – bu vahshat va qo‘rquvning jirkanch basharasi. U nafaqat shaxs, balki tarix, adolat va millatning ma’naviy ildizlarini qirqib tashlaydi. Mamlakatimizda 1920-yil oxirida boshlangan qatag‘onning sovuq shamollari 1938-yilda qattol bo‘ronga aylandi. Bu davrda inson qadr-qimmati toptalib, mehr-shafqat tuyg‘usi izsiz yo‘qoldi. Minglab begunoh insonlar “xalq dushmani” tamg‘asi bilan ayovsiz jazolandi. Arxiv hujjatlariga qaraganda, 1937-yil 10-avgustdan 1938-yil […]
14.12.2024 | 15:58
771