KUTUBXONA
Muallif: admin
PARTU
Shunday so‘zlar borki, chin o‘zbekcha deging keladi, o‘zbekcha muqobiliyam borday tuyuladi, misol uchun – “fartuk” – o‘tgan asrda rus tili orqali olmonchadan tilimizga o‘zlashgan, “Rus tilining etimologik lug‘ati” muallifi M.Fasmer ham uning asli olmoncha – “oldga tutgich etak”, “peshband” ma’nosidagi “vortuch” so‘zi ekanligini ta’kidlaydi. Sovet davrida bu so‘z, ayniqsa faol edi. Ko‘pgina ishxonalarda oldga tutgich […]
22.08.2024 | 15:11
298
QADAMING QUTLUGʻ BO‘LSIN, “TARAQQIYOT”
Matbuot – jamiyatning yuzidir. Hamma davrlarda ham odamzod sifatli axborotga muhtoj bo‘lgan. Ana shu ehtiyojni aynan mutolaa qondiradi. XX asr boshlarida jadidlar millatni uyg‘otish, odamlar dunyoqarashini kengaytirish maqsadida gazeta-jurnallar ochishdi. Ilk jurnal “Oyina”ning 1-soni 1913-yil 20-avgustda nashr etilgandi. Bu katta qadam edi. Bizning taraqqiy etgan asrimizda ham matbuotning o‘rni beqiyos. Matbuotdagi materiallar tahliliy bo‘lgani uchun […]
22.08.2024 | 14:57
296
“O‘RGIN”DAN CHIQQAN O‘RGANCHIK
Saraton quyoshi tamug‘ning vaqirlagan qozonini bashariyat yodiga solib, ba’zi murtadlarni insof kanorasiga chaqira boshlagandan beri bir xil suyulgan miyalarni muzlatgichda asrash kerak bo‘lyaptiyov, Ovsar… O‘v, Ovsar dedim, ko‘zing suzilmay o‘lgur, Faxriddin do‘ltani paloviday erta-yu kech lanjlanib, esnaganing esnagan. Atrofda kallasi chayqalgan yuvuqsiz zindalar ko‘payib qolganini sen ham sezganday bo‘lyapsanmi? Bularingni qovoq kallasiga oftob juftoyoq tepib, […]
22.08.2024 | 14:42
400
TUZSIZ ODAM
“Tuzsiz odam”, “gapining tuzi yo‘q” kabi iboralarni eshitganda – odam yoki gap ham “tuzsiz” bo‘ladimi? – degan savol xayolingizdan kechgan bo‘lishi mumkin. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da shunday keltiriladi: “Tuzsiz – 1. Tuzi yo‘q yoki past. Tuzsiz ovqat; 2. (ko‘chma) Ma’nosi, mazmuni yo‘q; bema’ni, tuturiqsiz. Maqol: o‘zi yuzsizning so‘zi tuzsiz. “Qo‘ying, tuzsiz gaplaringizni, sizga yarashmaydi”. M.O‘rinxo‘jayev. “Unutilmas […]
22.08.2024 | 14:26
332
ISLOMIY MOLIYA: MUXOLIF EMAS, MUQOBIL TIZIM
Keyingi vaqtlarda islomiy moliya, islom banki kabi atamalar ommaviy axborot vositalari, ilmiy, siyosiy doiralar va umuman, kundalik leksikonimizda tez-tez qo‘llana boshladi. Xalqaro tahlillarga qaraganda, ushbu yangi institutning an’anaviy moliya tizimidagi o‘rni va ulushi tobora oshib bormoqda. Xo‘sh, islomiy moliya tizimining mohiyati, falsafasi va hikmati nimada? U murosasiz raqobatchi sifatida an’anaviy tizimni siqib chiqaradimi yoki ikki […]
22.08.2024 | 13:09
714
KO‘KTURK ALIFBOSI
Sovet mafkurachilari uchun mustabid xalqlarni kamsitish, yerga urish, hatto haqoratlash oddiy kundalik yumush edi. Xalqni o‘zagidan, ildizidan ayirish maqsadida soxta tarix to‘qilar, mashhur allomalari, sarkardalari qora bo‘yoqlarda tasvirlanardi. Albatta, o‘tmishidan bexabar g‘ofil xalqni boshqarish oson, o‘z yo‘rig‘iga yurgizish qulay bo‘ladi, deb hisoblashgan. Ayniqsa, uch ming yillik tarixga ega o‘zbek xalqini ommatan savodsiz deb e’lon qilish […]
22.08.2024 | 12:46
2533
“YIGʻI BILAN KULMAK ORASIDA…”
Abdulla Qodiriy “tuz haqini ado etmoqni” lozim bilgan Rizo kim edi? Ushbu iqtibosdan uzindini o‘zbek jadidlik maktabining yirik namoyandasi Abdulla Qodiriyning “Jasorat – ayb emas!” sarlavhali maqolasidan keltirdik. Adibning ushbu maqolasi “Qizil bayroq” gazetasining 1922-yil 1-iyuldagi 191-sonida chop qilingan. Adib maqolaga Julqunboy deb imzo chekkan. Maqolaga “o‘q tomir” bo‘lgan mavzu – matbuotda so‘z erkinligi. Jadid […]
22.08.2024 | 12:35
300
SUVRATLAR TARIXDAN SO‘ZLAR
Jahon afkor ommasini dunyoga mashhur san’at asarlari, ularning ayni kundagi bahosi bilan birga muallif tomonidan chizilgan suvratga prototip sifatida kim tanlangani ham qiziqtirib keladi. Birgina misol: nomi tillarda doston “Mona Liza” asarining prototipi kimligi haqidagi savol nafaqat san’atshunoslarga, balki ushbu suvratning dovrug‘ini eshitgan barchaga birdek qiziqligi aniq. Ayni savol zamirida tarix mujassamdir. Tarix – bu […]
22.08.2024 | 12:30
553
QALB KO‘ZI OCHIQ JURNALIST
“…Hamma ham bu dunyoda bir iz, bir ezgu nom qoldirishni o‘ylab yashaydi. Insonning mehnatlari ertadir-kechdir e’tirof qilinsa, bu uning harakatiga g‘ayrat, kuchiga qanot beradi, albatta…” Yozuvchi uchun mehnati samarasi o‘laroq, yozganlari kitob bo‘lib chiqsa, o‘quvchilarini topsa, bundan katta baxt bo‘lmasa kerak. Taniqli jurnalist, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi Husan Ermatovning yangi kitobi “Sokin daryo mavjlari” deb […]
22.08.2024 | 12:16
236
“MAOSH OLGANDIM…”
Maosh olgandim. Eng avval kitob do‘koniga kirdim. U yerdan hazrat Rumiyning “Ichindagi ichindadur” kitobini sotib oldim. Keyin kiyim bozoriga o‘tdim. Hamma o‘zi bilan, o‘z yumushi bilan band. Kimdir sotadi, kimdir oladi. Kimdandir kamayadi, kimdadir ko‘payadi… Men esa xayolan hazrat bilan gaplashib ketyapman. Qimmatbaho kiyimlarga qarashga u kishidan uyalaman. Dunyoning matohi boshimni aylantirayotganini sezib qolmasinlar-da, deyman. […]
22.08.2024 | 12:04
194
ATAMALAR SHARHI
DEMO – mahsulot turi haqida yoki mavjud biror bir dastur va xizmat ko‘rsatishni namoyish etish jarayonidir. Unda xaridor yoki mijoz mahsulot va xizmat bilan uni xarid qilishdan oldin tanishishi mumkin. OVERSAYZ – zamonaviy urfga ko‘ra ataylab katta o‘lchamda tikiladigan kiyinish uslubi bo‘lib, unda libosning ba’zi joylari, masalan, yengi yoki etak qismi egasiga kattadek ko‘rinadi. TELEGRAM-KANAL […]
22.08.2024 | 10:40
271
PULNI KIMDAN QIZGʻANYAPSIZ, “BYUDJET QO‘RIQCHILARI”?
Shu kunlarda Olimpiada g‘oliblariga berilgan pul, uy va ulovni muhokama qilayotgan “vatanparvar”larning postiga tez-tez ko‘zim tushyapti. Alamzada bu odamlarga baribir gap ta’sir qilmaydi. Ammo jim turish ham g‘alati. Ba’zi mulohazalarimni yozmoqchiman. 1. Yozgi Olimpiada medallarini fi zika, kimyo, adabiyot, tinchlik, fi ziologiya yoki tibbiyot hamda iqtisodiyot sohalaridagi Nobel, kino sohasidagi Oskarga teng lashtirish mumkin. Aslida […]
21.08.2024 | 16:50
246
Asosiy
BOJA, BAJANAK, BOLDIZ, POCHCHA
Bulg‘oristonlik bir tanishim “bajanak”, “baldiz” so‘zlarini bulg‘orlar ham ishlatishini aytgandi. Ba’zi turkiy lahjalarda boja, ya’ni opa-singil yoki qarindoshlarga uylanganlarga nisbatan “bajanak” deyiladi, “boldiz” esa, o‘zbek tilida ham “xotinning singlisi, qayinsingil” ma’nosiga ega. Bulg‘orlarda ham “badjanak” – boja, “baldiz” – xotinning singlisi, boldiz ma’nolariga ega ekan. Hozirgi bulg‘orlar qadimgi bulg‘or turklarini o‘zlarining ajdodlari deb bilishadi. Ularga […]
21.08.2024 | 14:52
1029
“SHUNCHA BO‘LURMI, HAY-HAY…”
Eskirsayam esi kirmagan birovlarni aytishicha, insonni chipor tovuqdan farqi shuki, unga don-suvdan ko‘ra, shov-shuv, oldi-qochdi zaril ekan. Qanaqasiga deyishga shoshmay turing. Hozirgi uzunquloq zamonda eng bozorgir matoh bu – shir yalang‘och vayn va betayin latifalar bo‘p qoldi. Qo‘pol bo‘lsayam aytay, xalqimizda nega kulasan, ochib qo‘yibdimi, degan gap bor. Obunachi yig‘aman, zumda olami jahonga mashhur bo‘laman, […]
21.08.2024 | 12:24
367
MILLAT FIDOYILARI: ABDURAHMON ABDULLAXONOV
Qo‘limizdagi hujjat mahbus Abdurahmon Abdullaxonovning 5369-sonli ayblov ishi yuzasidan NKVD Marg‘ilon shahar boshlig‘i Davlat xavfsizligi katta leytenanti Kuleshovning ayblov xulosasi. U O‘zSSR Jinoyat kodeksining 66-moddasi 1-bandi bilan ayblangan. Ayblov xulosasi quyidagicha: “Sobiq podshoh amaldori, davlat dumasi a’zosi, yirik savdogar, muxtoriyatchilik harakati ishtirokchisi, aksilinqilobiy tashkilot “Milliy ittihod”ning rahbari aksilinqilobiy ishlari va 1920-yili bosmachilar to‘dasi bilan aloqada […]
21.08.2024 | 11:34
402
BUYUMBOZLIK, MATOXO‘RLIK… POYGASI QAYERGA OLIB BORADI?
Bir oycha oldingi gap: qarindoshimiz bemahal uyga kirib keldi. Kayfiyatsiz, dasturxondagi nonga qo‘l uzatgulik holi yo‘q go‘yo. Ahvolini ko‘rib, “Yo‘l bo‘lsin!” so‘rash majburiyatida qoldim. “Eshitgandirsiz, imoratimga zamonaviy eshik-romlarni o‘rnattirganda bankdan kredit oluvdim. Bu oy to‘lashga imkonim kelmay turibdi. Shunga…” So‘nggi so‘zni aytmadi, aytishga tortindi. Demak, u qarzga pul so‘rab kelgan. “Ko‘rpangga qarab oyoq uzat”, degan […]
21.08.2024 | 10:45
456
YOZLOQLARDA
Sayohat esdaliklaridan BIR OG‘IZ SO‘Z Lutfilla Olimiy tomonidan yozilgan bu yo‘l sayohatida o‘sha davrning nafasi, bosqinlardan qolgan izlar suvrati ko‘zga tashlanadi. Shu bilan tarixiy manzillar esga olinadi. Bunda tilga olingan ayrim joy nomlari bugun o‘zgargan bo‘lishi ham mumkin. Sarlavhadagi birgina “yozloq” so‘zining o‘ziyoq XX asrning 20-yillarida adiblarning toza o‘zbekona so‘zlarga, ona tilga e’tiborini, so‘z izlash […]
20.08.2024 | 17:23
384
PASTDARG‘OM QUYOSHI
Maktab qurish elning bolasiga beminnat ehson. Bugunning boylari saxiy bo‘lsalar, maktab qursinlar, jadid ajdodlar kabi avlodlar ma’rifatiga hissa qo‘shsinlar. Toki yangi zamon muallimlari Muhammadsharif So‘fizoda maktabining peshtoqidagi “Men ul bo‘yoqchimanki, maktab xumida rang berib, qora chappalarni o‘n ikki oyda oq qilaman” degan bitigini dasturlariga muhrlab, Yangi O‘zbekistonning yangi maktablarida Uchinchi Renessans darg‘alarini kamol toptirsinlar… Prezidentimiz […]
20.08.2024 | 16:26
503
VATANINI ULUG‘LAGAN SHOIR
Ajiniyoz Qo‘siboy o‘g‘lining asarlari nafaqat qoraqalpoq adabiyotining, balki turkiy adabiyot va ma’naviy dunyosining sirli va suluv saroyiga aylangan edi, desak mubolag‘a bo‘lmas. Chunki Ziyo‘ar taxallusiga ega shoir adabiyotni yangi uslublar bilan boyitdi. Uni shu paytda o‘zi ko‘tarilgan cho‘qqidan ham balandlikka olib chiqdi. O‘zbekiston Prezidentining “Atoqli qoraqalpoq shoiri va mutafakkiri Ajiniyoz Qo‘siboy o‘g‘li tavalludining 200 yilligini […]
20.08.2024 | 15:16
500
“ILM-HUNAR – DUNYONI BILISHNING KALITI” yoki Abay “Nasihatlar”i
Har qanday ijodkor keng ma’noda ma’rifat tarqatadi; uning yuksak martabasini oriflik so‘zi bilan ifodalash o‘rinli. Ulkan qozoq adibi Abay yozgan “Nasihatlar” (45 qoraso‘z) asarini o‘qib, undagi haqqoniyat, to‘g‘rilik, oshkora iqror va shafqatsiz e’tiroflarga guvoh bo‘lish mumkin. Abay – turkiy umummilliy adib. Garchand uning nasihatlari qozoq xalqiga qaratilgan bo‘lsa-da, fikrlarining mag‘zi umuminsoniy mazmun kasb etadi. Abayning […]
20.08.2024 | 12:03
1488
Asosiy
NAVOIY VA YASSAVIY
BUXORO SHOGIRDI Xoja Ahmad Yassaviy hozirgi Qozog‘iston Respublikasining Turkiston viloyatidagi Sayram tumanida tug‘ilib o‘sgan. Bugungi paytda viloyat markazi hisoblangan Turkistonda yashab, faoliyat olib borgan bo‘lsa ham, u, birinchidan, o‘zbek bo‘lgan va o‘zbek tilida ijod qilgan, ikkinchidan, Buxoroda Eronning Hamadon shahridan kelgan shayx Xoja Yusuf Hamadoniyga murid tushib, uning huzurida tasavvufiy tarbiya topgan. Xoja Yusuf Hamadoniyning […]
20.08.2024 | 10:39
1318