KUTUBXONA
Bo'lim: Maqolalar
BOZORLAR NEGA HUVULLAB QOLDI?
Bu haqda yozsam, batafsil to‘xtalishga to‘g‘ri keladi. Biroq men o‘zim guvohi bo‘lgan holatlarnigina yozmoqchiman. GURUCH BOZORIDA: Chet eldan vagonlab guruch olib kelishadi, ko‘rinishi “Lazer” naviga juda o‘xshab ketsa-da, ta’mi bemaza. Asosiy xaridori Xorazm guruchi bilan ulgurji savdo qiluvchilar. Ular toza navli “Lazer”ga soxtasini aralashtirib, asl nav deya iddao qilib, arzonroqqa pullashadi. Bu mening bilganim, bilmaganim […]
10.06.2024 | 18:23
506
SONIYALAR SO‘ROG‘I
Bahordan kech kuzgacha har kuni ertalab turib, torgina hovlimizdagi dasturxondekkina bog‘chada o‘sayotgan ekinlarga boqaman. Har kuni o‘zgaradi. O‘sadi. Ulg‘ayadi. Kechagina ko‘m-ko‘k bo‘lgan gilos qizara boshlaydi. Erta-indin qip-qizil bo‘lib pishadi. Kecha gullagan bodringcha bugun gugurt donasi bo‘yi bo‘lib qoladi. Besh-olti kun deganda uzadigan holatga keladi. O‘tgan hafta kechpishar husayniga ertapishar Namangan chillakisini payvand qilgan edim. Bugun […]
10.06.2024 | 17:49
309
MIRTEMIR, O‘zbekiston xalq shoiri
* * * Roziman, rizoman, o‘la-o‘lguncha Xalqim deb o‘ldim. Xalqim nima bo‘lsa, men o‘sha bo‘ldim, Yuragim, bo‘g‘ilma, o‘rtanma buncha! O‘zimga xiyonat qildim-u aksar, Xalqimga xiyonat o‘ylaganim yo‘q. Mening yuragimni teshib o‘tdilar Xalqimga otilgan talay-talay o‘q. Qancha yo‘llar bosdim, gohida toldim, Lekin xalq nomiga yuqtirmadim gard. Faryod solar chog‘da jim bo‘la oldim, Xalqim dardi edi […]
10.06.2024 | 12:28
644
Asosiy
AVLONIYNING EVARASI
O‘zbekiston xalq artisti, O‘zbek Milliy akademik drama teatrining yetakchi aktrisasi Gavhar Zokirova bilan suhbatlashar ekanman, tariximizning ochilmagan qirralari ko‘pligiga yana bir bor amin bo‘ldim. Gavhar opa o‘zining katta bobosi, atoqli ma’rifatparvar, o‘zbek teatrining asoschilaridan biri Abdulla Avloniy haqida bilganlarini katta hayajon bilan so‘zladi. Yonib turgan ko‘zlari, samimiy nigohlari, to‘lqinli ovozi uning bobosi va u qoldirgan […]
09.06.2024 | 17:49
994
CHECHAN SHOIR
Mirtemir o‘zbeklarga xos ma’naviy-ruhiy sifatlarni favqulodda sof holda o‘zida saqlay bilganligi hamda bu holni ijodida yorqin namoyon etganligi bilan ajralib turadi. U o‘zbek mumtoz adabiyotidan ham, jahon she’riyatidan ham yaxshi xabardor edi. Ammo o‘zbekka xos xususiyatlarni xalqona yo‘sinda ifodalay olish Mirtemir she’riyatining bosh belgisi hisoblanadi. Shoirning fikrlash tarzi ham, olamni obrazli idrok etish yo‘sini ham […]
09.06.2024 | 08:23
610
MIRTEMIRNI TUSHUNISH
Men, ayniqsa, Mirtemirning til boyligi haqida alohida to‘xtalib o‘tgim keladi. U xalq iboralari, so‘z boyligi, xususan, o‘simliklar, hayvonlar, uy-ro‘zg‘or buyumlari, jihozlar va etnografiyaga oid shu qadar ko‘p turkiy so‘zlar ishlatadiki, ularning ko‘pchiligi, ikki jildli “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da yo‘q. Bu lug‘atda o‘zbeklar ishlatmaydigan va tushunmaydigan arab-fors so‘zlari tiqilib yotgani holda, nima uchun Mirtemirning o‘zbeklarga tushunarli […]
08.06.2024 | 10:52
357
KO‘NGILCHANLIK
Mirtemir domla o‘ta ko‘ngilchan inson edilar. Bir kuni nashriyotning uzun yo‘lagidan bir odam domlaga qarab: “E, bormisiz, sizni ham ko‘radigan kun bor ekan-ku”, deya quchoq ochib kela boshladi. Domla u bilan xush kayfiyatda qadrdonlarcha quchoqlashib ko‘rishdilar. Obdon chaqchaqlashib bo‘lishgach, yana quchoqlashib xayrlashdilar. Eshikkacha kuzatib qaytgach, bizdan so‘radilar: – U odam kim? Hammamiz hayron bo‘ldik: – […]
08.06.2024 | 08:57
515
Asosiy
MA’NAVIYAT TANTANASI, ADOLAT G‘ALABASI
Bundan ikki yil burun “Buxoronoma” gazetasida taniqli tarixchi olim Sulaymon Inoyatovning jadid ma’rifatparvari Usmonxo‘ja Po‘latxo‘jayev qismati haqidagi maqolasi e’lon qilingan, undagi bir lavha tahririyat xodimlari va ko‘p sonli muxlislar qalbini o‘rtagan edi… Maqolada Usmonxo‘janing farzandi, hozirda xorijda yashab, ilm-fan bilan shug‘ullanayotgan professor Temur Xo‘jao‘g‘lining Buxoroga tashrifi chog‘ida ota uyida (o‘sha paytlarda bu uy mehmonxonaga aylantirilgan […]
07.06.2024 | 20:35
408
TARJIMA – DILLAR PAYVANDI
Badiiy adabiyotning eng ulkan sohalaridan biri, shubhasiz, tarjima san’atidir. Garchand tarjima tarixi olis davrlarga borib taqalsa-da, bugun o‘zaro yaqin va ayni damda turli til oilasiga mansub lahjalardan tarjima qilish an’anasi davom etmoqda. Dunyodagi eng go‘zal, e’tiborli, barchaning qalbidan birdek o‘rin ola biladigan asarlar tarjimasi bilan tillar tabiatini chuqur biladigan mutaxassis – tarjimonlar shug‘ullanadi. Tarjimon – […]
07.06.2024 | 17:16
511
AVLODLARGA IBRAT BO‘LMOQ SAODATI
Soch-soqoli oqargan, hayotning achchiq-chuchugiga rosa to‘ygan, sinovlarning baridan iymoni mustahkamlangan holda o‘tgan kishilardan biri sifatida so‘nggi haftalarda internetning o‘zbek kesimini band qilib kelayotgan shov-shuv bahonasida ayrim fikrlarimni bildirishni lozim topdim. Balki, kimgadir nafi tegib qolar. O‘zbek afkor ommasini mamlakatning taqdiri yoki Yer yuzida hayotga xavf solayotgan voqealar emas, jamiyat oldida turgan o‘tkir muammolar emas, taniqli […]
06.06.2024 | 17:50
291
“HAR O‘ZBEKKA AYTAR GAPIM BOR”
shoir va tarjimon Endryu Stenilend bilan suhbat Endryu Stenilend 1959-yilda Angliyaning Sheffild shahrida tug‘ilgan. Durhem universitetida siyosat bo‘yicha tahsil olgan. Shoirning “To‘rt pyesa”, “Uch kino-she’r”, “Yorug‘lik vazni”, “Ruhiyat chiroyi”, “Yangi she’rlar”, “So‘nmas she’riyat”, “O‘ynoqi she’rlar”, “Tanishuv xatlari”, “Gurjiston bayozi” kabi she’riy to‘plamlari, mansura-romanlari mavjud. Stenilend O‘zbekistonga ilk sayohatidan so‘ng mumtoz va zamonaviy o‘zbek she’riyatidan tarjimalar […]
05.06.2024 | 17:29
491
FAYZULLA SULTONOV – “KATTA TERROR” QURBONI
Akademik yozuvchi Komil Yashin o‘zining 1989-yili nashr etilgan “Yodnoma” xotira kitobida shunday yozgan: “Mirkomilboyga qarashli keng-ko‘lam hovlida dehqon yoshlarga atalgan maktab ochildi. Ko‘p o‘tmay meni o‘sha maktabda dars berishga taklif etishdi. Yo‘q demadim. Bu maktabda taniqli olim va dramaturg Izzat Sultonning akasi Fayzulla Sultonov ham ishlardi. U kishi bilan juda inoqlashib ketdik. O‘zi ham juda […]
05.06.2024 | 16:49
478
NEMISLAR QANDAY QILIB SANITAR TOZALIKKA O‘RGATILGAN?
Germaniyada, xususan, g‘arbiy Bavariyadagi tarixiy Shvabiya aholi hududlarida sanitariya tozalikka rioya etish “tug‘ma” emas, aksincha, majburiy ravishda qadriyat va an’anaga aylantirilgan. Uzoq vaqt davomida nemislar chiqindi, kul, o‘limtiklar, suyak-sayoq va yuvindilarni devor osha ko‘chaga yoki jamoat joylariga tashlayvergan. Natijada antisanitariya sharoitlarida turli kasalliklar ko‘paygan, qishloq va shaharlarda epidemiya o‘choqlari vujudga kelgan. XV asrda graf Vittemberg […]
04.06.2024 | 16:57
393
BAXTLI BOLALIK HUQUQI
Bu dunyoda har bir bolaning baxtli yashashga haqi bor. Ammo hamma oilada ham mavjud shart-sharoit bunday tolega esh bo‘lavermaydi. Ajrimlar yoxud noqobil ota-onalarning o‘z maqomiga noloyiqligi ayrim hollarda baxtli bolalikka soya solishi mumkin. Shu bois bolalar ulg‘ayib, hayotda o‘z o‘rnini topishi uchun davlat tomonidan muayyan g‘amxo‘rlik chora-tadbirlari belgilangan. Ammo ba’zan subyektiv omillar insoniylik mezonlariga zid […]
04.06.2024 | 15:34
770
Asosiy
GAZETA MILLATNING TARJIMONIDIR
Umrning mazmunli fursati (sobiq sovet davrining so‘nggi yillaridan hozirga qadar) Alisher Navoiy nomidagi kutubxonaning “Nodir qo‘lyozmalar” bo‘limida, arxivlarda o‘tdi. Manbalar shu qadar mo‘lki, o‘rganilishi, tahlil qilinishi zarurki, unga bir bandaning umri yetmaydi… Har gal gazetalarni varaqlaganda “Sadoyi Farg‘ona” nashri taxlami, klishesi, betakror dizayni, sahifalardagi harflar, maqolalar, bitiklar mag‘zidagi g‘oyalar, ularni qalb qo‘ri bilan yozgan mualliflarning […]
04.06.2024 | 12:29
1020
“VATAN MENING ICHIMDA!”
Michigan universiteti professori Temur XO‘JAO‘G‘LI bilan suhbat – Ildizsiz maysa bo‘lmas, o‘zansiz daryo. Sizning Markaziy Osiyoga, xususan, O‘zbekistonga intilishingiz ham daryoning o‘z o‘zaniga talpinishidek gap. Shunday emasmi? – Bundan 34-yil avval – 1990-yili O‘zbekistonga ilk bor kelgandim. Men Vatanda emasman, Vatan mening ichimda, degan edim o‘shanda. Nega? Buning ikki sababi bor. Birinchidan, men O‘zbekistonda emas, […]
03.06.2024 | 21:13
1043
“BU EL MENGA OG‘O, SINGIL, YOR-U SIRDOSH…”
O‘z yo‘nalishini topgan har bir ijodkorning xos muxlislari bo‘ladi. Ularning ixlosi ijodkor yaratgan asarlarning yashovchanligini va ikkinchi umri bardavomligini belgilab beradi. Shu kunlarda tavalludining 80 yilligi nishonlanayotgan el suygan shoira, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi Tursunoy Sodiqovaning ixlosmandlari naqadar ko‘pligi barcha yodnoma tadbirlarida sezilib turdiki, bu xalqchil adibimizning umrzoqligi dalolatidir. Ta’bir joiz bo‘lsa, Tursunoy Sodiqova […]
03.06.2024 | 12:58
488
MADANIY QADRIYATLAR – TEXNOLOGIK RIVOJLANISHNING ASOSIY DRAYVERI
Akademik Ibrohim ABDURAHMONOV bilan suhbat – Ibrohim Yo‘lchiyevich, sizning ilmiy faoliyatingiz doirasi so‘nggi yillarda Yangi O‘zbekiston muhitida keng jamoatchilik nazariga tushdi. Buning sababi nimada? – E’tirof uchun katta rahmat. O‘z faoliyatimga baho berish menga noqulay. Ba’zi so‘zlarim nokamtarlikday tuyulsa, mushtariylarimiz to‘g‘ri tushunishadi degan umiddaman. Biologiya sohasiga yoshligimdan qiziqqanim, biolog-o‘qituvchi oilasida o‘sib-ulg‘ayganim bois sohadagi eng “qaynoq” […]
03.06.2024 | 11:52
501
GʻAROV (hikoya)
Siddiq aka bo‘y-basti duppa-durust, kelishgan odam. Mayin sochlari siyrakroq, qo‘yko‘zlari qisiqroq, yoqimtoy. Gap so‘rasangiz, avval muloyimgina jilmayib qo‘yish odati bor. Ilyos aka bilan to‘n kiyishmagan bo‘lsa-da, kiyishgandan qalin. Moskvada mo‘yqalam ilmidan birga tahsil olgan. Hujradoshlar. Hali qarasangiz, ikkalasi Shahrisabz tomonlarda – Hisor tog‘i etaklarida irg‘ishlab yurgan, boshqa kuni rassomlarning Chorboqdagi dala hovlisida dumalab yotgan. Hayron […]
01.06.2024 | 22:43
710
ADABIYOTIMIZNING CHIN DO‘STI
Yaqinda Alisher Navoiy nomidagi O‘zbek tili va adabiyoti universitetida “Global integratsiya sharoitida turkiy tillar taraqqiyoti: muammo va vazifalar” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya bo‘lib o‘tdi. Mazkur anjumanda Turkiya, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston va boshqa turkiy tilli davlatlarning nufuzli oliy ta’lim muassasalari va ilmiy-tadqiqot institutlarida qon-qardosh xalqlarning tili, tarixi, madaniyati va adabiyotini tadqiq qilib kelayotgan taniqli olimlar […]
01.06.2024 | 21:10
481
ODAMLARNING MEHR QUYOSHI
“Yashil qirlar” oromgohidan reportaj Biz, adabiyot muhiblari Bo‘stonliq o‘ngirlari oralab borar ekanmiz, ulug‘vor tog‘lar xuddi quchoq ochib kutib olayotganday, go‘yo salomimizga “tog‘lar bag‘ridan gumburlagan sado” kelayotgandek tuyilardi. Bu sado mangu uyg‘oq qoyalarning taskinbaxsh nidosidir. Tog‘ havosi ruhiyatni poklab, vujudni tetik tutadi. Xuddi shunday, tog‘ qadar sarbaland ustozlar dahosi ham jamiyat ruhoniyatini tozalab, “boshda do‘ppi” bilan […]
01.06.2024 | 13:49
790