KUTUBXONA
Bo'lim: Maqolalar
O‘ZBEKISTONDA ASTRONOMIYA: RENESSANSDAN RENESSANSGACHA
Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning: “Xalqimizning ulug‘vor qudrati jo‘sh urgan hozirgi zamonda O‘zbekistonda yangi bir uyg‘onish – Uchinchi Renessans davriga poydevor yaratilmoqda, desak, ayni haqiqat bo‘ladi”, degan so‘zlari barchamizni bu harakatga astoydil yondoshishga da’vat etadi. E’tiboringizga havola etilayotgan maqolada buyuk uyg‘onishlar davri Renessanslarning ro‘y berishida ma’rifatli hukmdor-metsenatlarning qadimda va bugungi kundagi roliga astronomiya fani misolida to‘xtalib o‘tmoqchimiz. […]
22.04.2024 | 13:40
624
MATEMATIKA – HAQIQAT DEMAK!
O‘tkir ROZIQOV, akademik “Matematika fanining tamal toshini al-Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy kabi ulug‘ bobolarimiz qo‘ygan”, – degan edi Prezidentimiz V.I.Romanovskiy nomidagi matematika institutiga tashrif buyurib, uning faoliyati bilan tanishganida. Mamlakatimizda ilm-fan, xususan, matematika rivojiga jiddiy e’tibor qaratilmoqda. Buning natijasi turli sohalarda yangi texnologiyalar tatbiq etilishi, o‘quvchi va talabalarning xalqaro fan olimpiadalaridagi yutuqlari, yetuk olimlarimizning […]
22.04.2024 | 13:38
817
SEN BERGAN UMRNI OSHUFTA KEZIB…
1981-yilda tug‘ilgan. O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetining xalqaro jurnalistika fakultetini hamda O‘zMU qoshidagi Oliy adabiyot kursini tugallagan. O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi. “Yashil ibodatlar”, “Xayyomona xo‘rsiniqlar”, “Fano sarhadlari” she’riy to‘plamlari chop etilgan. O‘LMASMAN Dilimga Ishqingni yopsang, o‘lmasman, Shu ishqdan o‘zingni topsang, o‘lmasman. O‘larman va agar o‘lar chog‘imda – Kelib ko‘zlarimdan o‘psang, o‘lmasman. Bu gulgun tuyg‘udan mast […]
22.04.2024 | 13:33
349
FIKRLASH – IZTIROB BILAN YASHASH DEGANI
Taniqli adib va adabiyotshunos Nazar Eshonqul bilan suhbat – Bundan o‘n yil oldin nashr etilgan bir maqolangizda: “Hayot va adabiyot bizdan chinakam iste’dodlarni va “men”larni talab qilmoqda”, deb yozgan edingiz. Bugun yoshlar orasida iste’dodli ijodkorlar ko‘p. Ammo Cho‘lpon, Qodiriy, Fitrat kabi ichida o‘z “men”i, aytar so‘zi borlarga, ya’ni shaxslarga hamon muhtojdaymiz. Buning sababi nimada deb […]
19.04.2024 | 11:41
420
“RAQAMLI O‘ZBEKISTON” qanday amalga oshiriladi?
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar ijtimoiy hayotning barcha sohalariga jadal kirib boryapti. Mamlakatimizda raqamlashtirish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Davlatimiz rahbarining 2019 yil 20 noyabrda dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki zamonaviy majmuasi qurilishiga tamal toshi qo‘ygani, sohada yetuk mutaxassislar tayyorlash uchun zamonaviy sharoitlar yaratilayotgani ham shular jumlasidandir. Ta’bir joiz bo‘lsa, Yangi O‘zbekistonda yangi davr […]
19.04.2024 | 11:36
1439
OCHILMAGAN QO‘RIQ
Jadid ma’rifatparvarlari ilmiy-madaniy merosi keng qamrovli bo‘lib, ularning matbuotdagi maqolalari, hujjatlari, pyesalari nisbatan o‘rganilgan va ilmiy muomalaga kiritilgan. Biroq ularning qo‘lyozma asarlari va toshbosma nashrlari hozirga qadar yetarlicha tadqiq qilinmagan. Bu kabi asarlar O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti, Adabiyot muzeyi, O‘zbekiston Milliy arxivi, Milliy kutubxona, “Turon” kutubxonasi va boshqa bir qator […]
19.04.2024 | 11:35
662
AMERIKA JODUSI, yoki grin-karta lotereyasi zamonaviy qullik bozori hujjatimi?
Grin-karta nimasi bilan dunyo aholisining e’tiborini tortmoqda? Nima uchun AQSh hukumati bu kabi uzoq yillik malakaga ega loyihani izchillik bilan davom ettirmoqda? Grin-karta yutug‘ini qo‘lga kiritgan o‘zbek(lar)ning taqdiri Amerikada qaysi nuqtadan boshlanadi? Grin-karta lotereyasi sohiblari Amerika fuqaroligini qo‘lga kirita oladimi? Arosatdagi fuqarolik odamlarga qanchaga tushmoqda? Amerika ba’zilar uchun orzular mamlakati ekani bor gap. Chunki “Amerikaga […]
19.04.2024 | 11:33
450
ASR OSHGAN “GO‘ZAL YOZG‘ICHLAR”
XX asr avvalida jadid ziyolilari maorif sohasida joriy etgan yangilik va islohotlari bilan zamonaviy ta’limning tamal toshini qo‘yishdi. Bu davrda tayyorlangan darsliklar orasida “Go‘zal yozg‘ichlar” kitobi alohida o‘rin tutadi. Majmua bugungi kunda tuzilayotgan antologiyalarning ilk ko‘rinishi sifatida tarixiy davr adabiy muhiti va ruhini aks ettiradi. “Go‘zal yozg‘ichlar”ga Elbek tartib bergan. Kitob 1923, 1925-yillarda ikki marta nashr qilingan. […]
19.04.2024 | 11:23
1129
YUZIM SHUVUT BO‘LDI
Uyaldim, sharmanda bo‘ldim, aybim ochilib qoldi, odamlar ko‘ziga qarolmay qoldim, xijolat bo‘ldim. “Yuz shuvut bo‘ldi”, deganda taxminan yuqoridagi ma’nolarni tushunamiz. Xo‘sh, “shuvut” o‘zi nima? “Shuvut” (ba’zi shevalarda “chuvut”) so‘zi faqat “yuz shuvut” iborasida saqlanib qolgan va bizgacha yetib kelgan. Biroq bu so‘zning o‘zi alohida qanday ma’noga egaligi, kelib chiqishi haqida hozirgi lug‘atlarda ma’lumot yo‘q. Xo‘sh, […]
19.04.2024 | 10:50
486
QISHLOQ QABRISTONI
1979-yili maktabni bitirib, Toshkent davlat universitetiga hujjat topshirgach, imtihonlarga tayyorlanadigan kunlar orasida Chig‘atoy qabristonini ham ziyorat qilishni rejalashtirdim. O‘sha paytlarda “Axborot” televizion dasturida mashhur insonlarning vafoti haqida xabar berilganida marhum Chig‘atoy qabristonida dafn etilishi ham aytib o‘tilardi. Serdaraxt, yo‘laklari asfalt qilinib, ikki chetida gullar ekilgan qabristonning mashhur kishilar uchun ajratilgan qismida Gʻafur Gʻulom, Shayxzoda, Oybek, […]
19.04.2024 | 10:48
370
“AHLI VIJDON” HASRATI
O‘zbek xalqining buyuk yozuvchisi Abdulla Qodiriy tavalludi Turkiston diyorida siyosiy-tarixiy, madaniy-ma’rifiy sohalarda jiddiy evrilishlar kechayotgan davrga to‘g‘ri keldi. Bo‘lajak adib millat oydinlari bo‘lgan jadidlar uchun ma’rifat va mafkura sahnasi kurash maydoniga aylangan muhitda o‘sib-ulg‘aydi. Jadidlarning milliy matbuot va jurnalistikani shakllantirish, teatr san’atini millat “oyina”siga aylantirish, ta’lim islohoti, boshqaruvga mahalliy kadrlarni yetkazib berish, milliy armiyani bunyod […]
19.04.2024 | 10:45
925
YANGIBINODAN CHIQQAN NOYOB ISTE’DOD
Ba’zan iste’dod va ilhomning qudratini idrok qilish, shuurga sig‘dirish imkonsiz. Shunday noyob qobiliyat egalari borki, ularning iqtidorini tahlil etishga aql va tafakkur o‘lchamlari ojizlik qiladi. Betxoven, Uilyam Boys kabi qulog‘i eshitmaydigan mashhur kompozitorlar necha asrki insoniyat idrokining markazida turibdi. Hal Lasko ko‘zi ojiz bo‘lib qolganidan keyin ham Microsoft Paint yordamida surat chizgan, Maykl Uilyams ko‘zi […]
19.04.2024 | 10:39
416
KITOB O‘G‘RISI
Amerikalik mashhur vosvos Stiven Blumberg dunyo tarixida “ashaddiy kitob o‘g‘risi” degan nom bilan qoldi. U o‘z vatanidagi ikki yuz oltmish sakkizta kutubxonadan yigirma uch ming dona (!) kitob o‘marganlikda ayblandi va ma’naviyat xazinasiga 20 million dollar zarar yetkazganligi uchun katta miqdorda jarimaga va olti yillik qamoq jazosiga hukm etildi. Stiven o‘g‘irlagan nodir asarlarning bir qanchasi […]
19.04.2024 | 10:34
660
PAXMOQDAN CHAQMOQ
(HIKOYA) G‘aybi g‘altakning echkisi egiz tug‘madi. Lekin Toshkentdan uning nomi bitilgan xatjild keldi. Odamlar xat yozishni unutgan zamonda faqat chol-kampirlarga nafaqa tarqatish bilan andarmon pochtachi ham hayron, quvonchdan konvertni boshi uzra ko‘tarib, suyunchi so‘radi. Gʻaybi g‘altak bir tomsuvoq hasharida ko‘maklashishga va’da qilib, xatni qo‘liga oldi. Ko‘chada o‘tgan-qaytgan o‘zicha har xayolga bordi. Birov u dedi, birov […]
19.04.2024 | 10:32
351
KREATIV IQTISODIYOT: ISTIQBOL VA MUAMMOLAR
Nurislom TO‘XLIYEV, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi professori, iqtisodiyot fanlari doktori, akademik – Hurmatli Nurislom aka, xabaringiz bor, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashining 22-dekabr kuni bo‘lib o‘tgan kengaytirilgan yig‘ilishida davlatimiz rahbari tomonidan xalqimizning birdamligi, erkinligi va farovonligini ta’minlashga qaratilgan qator ezgu tashabbuslar ilgari surildi. Jumladan, joriy yilda Toshkentda jahon kreativ iqtisodiyotiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya o‘tkazish nazarda […]
19.04.2024 | 10:28
878
QO‘NUQ
O‘tgan asrning 80-yillari, bolalik davrimizda, bu so‘z aynan shu shaklda bizning shevada ko‘p ishlatilardi: “Falonchining uyiga qo‘nuq tushdi”, “falonchining uyidagi mehmonlarga qo‘nuq bering”. Bu kabi jumlalarni, asosan, to‘ylarda eshitardik, chunki o‘sha davrdagi to‘ylarda uzoqdan kelgan yoki alohida e’tiborda bo‘lgan mehmonlar uchun to‘yxonadan tashqari qo‘ni-qo‘shni, yaqinlarning uylarida alohida ziyofat berilar va bu mehmonlar guruhi “qo‘nuq” (“qo‘noq”) […]
19.04.2024 | 10:24
358
HUSAYN BOYQARO “ZAFARNOMA”SI
Ilmda Sharafuddin Ali Yazdiy tomonidan yozilgan “Zafarnoma”ning nodir qo‘lyozma nusxasi “Husayn Boyqaro “Zafarnoma”si, deb ataladi. Hozirda bu qo‘lyozma Amerika Qo‘shma Shtatlarida saqlanadi. 2022-yil mazkur qo‘lyozmani ko‘rish ishtiyoqida biz bu mamlakatning Baltimor shahriga yo‘l oldik. Natijada, ayni qo‘lyozmaning asl nusxasi bilan tanishishga muvaffaq bo‘ldik. Sharafuddin Ali Yazdiy (1454-yili vafot etgan) tomonidan 1419-1425-yillarda yozilgan “Zafarnoma” asari Amir […]
19.04.2024 | 10:22
474
“HAR YERDAKIM, IMORATQA QOBIL YER KO‘RSA ERDI…”
Jahon tarixining mangu chinorlaridan biri Amir Temurni boshqa ulug‘ siymolardan ajratib turadigan, insoniyatni hayratga soladigan fazilatlari juda ko‘p. Ana shulardan biri, shubhasiz, uning bunyodkorlikka bo‘lgan mehri va shijoatidir, muxtasar aytganda, uning tom ma’nodagi bunyodkorligidir. Rus sharqshunos olimi V.V.Bartold uning g‘ayratiga qoyil qolib: “Revnostny stroitel” (jonkuyar va ashaddiy bunyodkor), deb ta’riflagan edi. Betimsol bobomiz Amir Temur har […]
19.04.2024 | 10:20
584
“XON”MI, “JON”MI? Yoki bir tovush tashvishi
Bugun internet tarmoqlari taraqqiy qildi. Badiiy asarlar ularga joylanmoqda. Noshirlar asl manbadan ko‘ra adabiy o‘zanlardan ham olib, kitoblar nashr qilayotgan hollari yo‘q emas. Sal avval “Mutolaa” ko‘rsatuvida “O‘tkan kunlar” romani o‘qildi; qarab zavq bilan tinglab o‘tirdim. Romanning birinchi bo‘limidagi bir so‘z qulog‘imga jinday g‘alati eshitildi. Yusufbek hojining tilidan aytildi u so‘z. Hayron bo‘ldim. Eshitganimga ishonmadim. […]
19.04.2024 | 10:09
333
QODIRIYSHUNOS – QADRSHUNOS
1 Zamonaviy o‘zbek adabiyotshunosligi va yaqin o‘tgan davr adabiy tanqidi tarixi zahmatkash olim, professor Umarali Normatov adabiy-ilmiy faoliyati bilangina tugal tasavvur qilinadi. Adabiyotshunos olimning o‘zbek ilm-fani, filologik ta’lim uchun qilgan xizmatlari beqiyos. Yuzlab adabiy maqolalar, risolalar, monografiyalar, o‘quv qo‘llanmalar, darsliklar, olim rahbarligida himoya qilingan o‘nlab ilmiy tadqiqotlar, respublikamiz va yaqin xorijdagi yuzlab shogirdlar – bularning […]
19.04.2024 | 09:37
1924
JADID PEDAGOGIKASI
Milliy o‘zlikni shakllantiradigan uchlik – o‘tmish, bugun va kelajak hamma davrlarda ham zamonning ziyolilari, xalqning kelajagi uchun qayg‘uradigan fidoyilarning diqqat markazida bo‘lib kelgan. Ayni kunda ham bu haqiqatni yanada teran anglash, yangi rivojlanish bosqichida boy milliy tajribadan samarali foydalanish masalasiga davlat darajasida katta ahamiyat qaratilmoqda. Avvalo, Renessans pedagogikasi tarixiga qisqa nazar tashlasak. O‘zbekiston hududida birinchi […]
18.04.2024 | 19:02
1830