KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
“O‘RNAK” BIZGA O‘RNAK BO‘LSIN!
Jadidlik harakatining atoqli vakili Elbek (Mashriq Yunusov) ko‘p qirrali ijodkor hisoblanadi. O‘tli she’rlari, davr ruhini aks ettirgan hikoyalari, Pushkin, Krilov, Nekrasovlardan qilgan tarjimalari, tilshunoslikka oid maqolalari, tuzgan lug‘atlari, darsliklari va to‘plagan folklorshunoslik namunalari – shoir, nosir, tarjimon, tilshunos, folklorshunos, pedagog hamda taniqli publitsist sifatida Elbek juda katta adabiy va ilmiy meros qoldirganidan dalolatdir. Hayoti davomida […]
04.08.2025 | 14:21
673
Asosiy
BAHROMBEK TARJIMON KIM BO‘LGAN?
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi Sirojiddin Ahmad Bahrombek Tarjimonga bag‘ishlangan yangi asarni kitobxonlarga taqdim etdi. Olim Bahrombek Tarjimonning P-32607-raqamli “Jinoiy ishi” va arxiv materiallari asosida ma’rifatparvarning tarjimayi holini tiklagan hamda “Milliy ash’ori Tarjimon” to‘plamini to‘liq tabdil qilgan. Bahrombek Tarjimon (Davlatshoyev) 1871–1933-yillarda yashagan o‘zbek ziyolisi, shoir, yozuvchi va tarjimon. Ne’matullo Muhtaramning “Tazkirat ush-shuaro” asarida yozishicha, “Tarjimon […]
01.08.2025 | 15:57
860
Asosiy
MANNON RAMZIY
Yaqin tarixning og‘riqli, kam o‘rganilgan sahifalarida qatag‘on qurbonlari haqidagi ma’lumotlar tobora oydinlashib borayotir. XX asrning 30-yillarida minglab o‘zbek ziyolilari, ma’rifatparvarlar qatorida asossiz ayblovlar bilan fojialar qurboniga aylangan jadidlardan biri Mannon Ramziy bo‘ladi. Bu nom ilk bor mustaqillik yillarida tadqiqotchilar e’tiboriga tusha boshladi. 2009-yili G‘afur G‘ulom nashriyotida chop etilgan “Tarixning noma’lum sahifalari. Hujjat va materiallar. Birinchi […]
30.07.2025 | 13:39
853
Asosiy
AYBIN BILMAY KETGAN FUZAYL SHERAHMEDOV
O‘tgan asrning 20-yillarida Germaniyada tahsil olgan turkistonlik talabalar mavzusi keyingi vaqtda keng yoritilgan. Bu izlanishlarni qo‘llab-quvvatlagan holda, ushbu mavzudagi dastlabki ilmiy tadqiqotlar zahmatkash olim Sherali Turdiyevning “Ular Germaniyada o‘qigan edilar” kitobi (1992-yili)da, marhum ustozlarimiz – Begali Qosimov, Naim Karimov, Boybo‘ta Do‘stqorayevning maqolalarida o‘z ifodasini topganini adolat yuzasidan ta’kidlash lozim. Shuningdek, 1998-yili “O‘zbekkino” milliy agentligi tomonidan […]
27.07.2025 | 15:27
907
Asosiy
BIRINCHI O‘ZBEK SHE’RIY ROMANINI KIM YOZGAN?
She’riy roman yozilishi kamyob hodisa. Roman darajasidagi keng qamrovli voqea-hodisalarni nazmiy shaklda ifoda etish juda murakkab. “She’riy roman” tushunchasi adabiyotshunoslikka kirib kelguniga qadar ham katta hajmdagi she’riy epik asarlar ko‘p yaratilgan. Firdavsiyning “Shohnoma”si, Navoiyning “Farhod va Shirin”, “Saddi Iskandariy” dostonlari, undan ham oldin yaralgan “Iliada” va “Odissey” eposlari mohiyatan olib qaralsa, she’riy romanning bir ko‘rinishi […]
24.07.2025 | 14:14
1807
Asosiy
Akademik Abdulla A’ZAMOV: “ILMGA ASOSLANIB ISHGA KIRISHMOQ KERAK”
– Bu suhbat aynan “Jadid” gazetasi muxlislarining iltimosiga ko‘ra tashkil etilmoqda. Bunga ikki oy muqaddam gazetaning solnoma kitobi taqdimotida tabiiy va aniq fanlar, IT texnologiyalari va sun’iy intellekt rivoji haqida so‘zlaganingiz, millat oydinlarini, yoshlarni bu ilmlarni egallashga undaganingiz ko‘pchilikda qiziqish uyg‘otgani turtki berdi. – Ha, shunday bo‘lgan edi. Aslida men o‘shanda “Hazrat Navoiy – zamondoshimiz” […]
22.07.2025 | 08:45
1339
Asosiy
AKA-UKANING AYANCHLI EGIZ TAQDIRI
Inson va jamiyat taraqqiyoti hech qachon oson kechmagan. Tarix tajribasi shuni ko‘rsatadi. Tabiiyki ijtimoiy o‘zgarishlar, ma’naviy uyg‘onish, hurriyat uchun kurash sinov-u imtihonlarsiz o‘tmagan. Erk osonlikcha kelmagan va yoki “oydan tushgan emas”. O‘z davrining yetuk olimi, shoir Rudakiy deganidek: Bilki, qiyin hayot berurtappa-taxt,Fozillik, ulug‘lik,mardlik hamma vaqt. XX asrning 30-yillaridagi siyosiy qatag‘on davri ayni haqiqatni yanada yaqqol […]
21.07.2025 | 09:55
962
Asosiy
AVLONIYNING GULISTONI
Ulug‘ ma’rifatparvar adib Abdulla Avloniyning nevarasi, kimyo fanlari nomzodi, falsafa doktori, polimerlar va nanotexnologiyalar kimyosi bo‘yicha muhandis Jamshid Avloniy uzoq yillar AQSHda yashab, nufuzli kompaniyalarda rahbar lavozimida faoliyat olib borgan. Bugungi kunda esa, olim bobosi nomi bilan atalgan malaka oshirish instituti bilan hamkorlikda mamlakatimizga ilg‘or texnologiyalarning kirib kelishida o‘z hissasini qo‘shib kelmoqda. Jamshid Avloniy 1956-yilda […]
17.07.2025 | 12:39
1360
Asosiy
BEHBUDIYNING XO‘JANDLIK MUHIBLARI
Nu’monjon Gʻafforiy,tarix fanlari doktori, professor(Tojikiston Respublikasi): – Xo‘jandlik Said Boboxon Ahroriy Turkiston jadidlari sarvari bo‘lmish Mahmudxo‘ja Behbudiyning shogirdlari va tarafdorlaridan biridir. U kishi 1910-yilda Xistevarz qishlog‘i va yon-atrofdagi hudud bolalari uchun yangi usul maktabini ochadi. Ta’lim muassasasining ilk o‘quvchilaridan biri bobom Abdug‘affor Hasanov bo‘lgan. Ahroriy domla vafotidan oldin bobomga “Oyina” jurnalining 68 ta sonini ishonib […]
16.07.2025 | 12:43
757
Asosiy
MA’RIFAT LIBOSIDAGI OZODLIK
Behbudiyning 1907-yilda Rossiya dumasiga yoki Musulmonlar fraksiyasiga topshirgan “Turkiston madaniy muxtoriyati” deb nomlangan loyihasini o‘qib, moziydagi muhim voqeliklarga sababchi bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy vaziyatlardan xabardor bo‘lamiz. Loyihaning bir bandida shunday yoziladi: “Turkistonga ko‘chmanchilarning olib kirilishi to‘xtatilsin”. Har gal uni o‘qiganimda, bu o‘ta yirik loyiha uchun Behbudiy qancha izlangan, fikrlagan, maslahatlashgan ekan, deb o‘ylab qolaman. Madaniy muxtoriyat deyilgani […]
13.07.2025 | 12:41
1129
Asosiy
“SHAP-SHAP”LAGAN SHKAPSKIY
“Tarixni g‘oliblar yozadi” deyilmish gap bor. Agarda o‘sha “g‘olib” bosqinchi maqomida bo‘lsa… bunday tarixga mag‘lublargina emas, maymunlar ham yig‘lashi shubhasiz. Turkistondagi uchta mustaqil xonlik chor Rusiyasi tomonidan bosib olingach, xuddi shunday “g‘olibona tarixlar” yozilgan. Bosqinchi qo‘shin safida kelgan turli maqom va darajadagi olimlar va keyinchalik o‘lkani o‘rganish uchun yuborilgan mutaxassislar yozgan va ko‘p nusxada chop […]
03.07.2025 | 12:32
3685
Asosiy
MILLATNING UMUMDARSXONASI
27-iyun – mamlakatimizda Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni. Zotan, 1906-yilning aynan mazkur sanasida Munavvar qori Abdurashidxonov boshchiligida Ismoil Obidiy muharrirligida o‘zbek jurnalistikasi tarixida ilk milliy nashr – “Taraqqiy” gazetasiga asos solingan. Bu millat ziyolilarining erk va mustaqillik uchun kurash yo‘lidagi birinchi so‘z minbari edi. Milliy matbuotga asos solingunga qadar Behbudiy kabi turkistonlik ziyolilar […]
02.07.2025 | 12:31
1866
Asosiy
FARGʻONA XOTIRALARI
Behbudiyning “Farg‘ona xotiralari” “Tujjor” gazetasining 1908-yil 1-yanvar 17-sonida nashr etilgan. Behbudiy samarqandlik hamrohi Abdulhamid mutavalli bilan birgalikda eski Marg‘ilon, Yangi Marg‘ilon (Skobelev), Xo‘jand shaharlaridagi usuli jadid maktablari bilan tanishadi. Darvoqe, Behbudiy ushbu sayohatining bir qismini “Farg‘ona xotiralari” nomi bilan “Turkiston viloyatining gazeti”ning 1907-yil 30-dekabr 97-sonida e’lon qilgan edi. Unda muallif Andijondagi usuli jadid maktablari, bir […]
01.07.2025 | 12:52
1627
Asosiy
“TIRIKSAN, O‘LMAGANSAN SEN…”
O‘z zamonasining dardi bilan yashamagan, xalqning shodligi-yu g‘amini qalban his qilmagan inson na chin fuqaro, na komil shaxs bo‘la oladi. Vatanga muhabbat baland da’volar, balanparvoz hayqiriqlar emas, aksincha, hech bir ta’masiz unga xizmat qilish, bobolarning ezgu ishlarini davom ettirib, ular yoqqan chiroqlarni o‘chirmay asrashda ko‘rinadi. Mana shu sharafni anglaganlargina o‘z ilm-u salohiyatini, borini yurt ravnaqi […]
30.06.2025 | 16:45
1717
Asosiy
SHAMAYGA BORGAN OTABEK
“Manas”ga hujum bo‘lganida Muxtor Avezov jonini o‘rtaga qo‘yib: “Qirg‘iz xalqining hayotidan “Manas” yulib olinsa, butun xalqning tilini kesib olgan bo‘lamiz”, degan genial fikrni aytadi. “Manas”ni avaylab-asrashda, saqlab qolishda Muxtor Avezov chin jonkuyar ziyoliga xos bebaho tarixiy xizmat qildi. XX asrning 50-yillari o‘rtalarida sobiq Ittifoq tepasida o‘tirgan millatparvarlar qotili vafotidan keyin Abdulla Qodiriyning oqlanishida qaysidir ma’noda […]
27.06.2025 | 15:00
1481
Asosiy
TANOBI TORTILGAN TANOBCHILAR
Yaqin-yaqingacha maktablardagi adabiyot darslarida Muqimiyning “Tanobchilar” she’ri o‘qitilardi. Katta avlod vakillari ham hajv uslubida yozilgan bu she’rni takrorlab yurishadi. Lekin bu hajv ortida alamli tarix turganini ba’zilar idrok etmasligi mumkin. Muqimiy domla shu va boshqa hajviy asarlarida o‘zi yashagan davrning ayrim illatlari, kamchiliklari, bid’atlariga qarshi qalamini qurol qilgani haq. Sovet mafkurachilari esa bundan o‘z maqsadlari […]
26.06.2025 | 14:49
1301
Asosiy
OVQATING YETMAY QOLSIN…
Do‘stim Baxtiyorga bag‘ishlayman Qism oshxonasida kechki ovqatga xafsalasiz qo‘l urdik. Ishtahaga it teggan. Sababi, tong sahar jangga ketishimiz haqida buyruq bor. Qayerga borishimiz noma’lum; sir tutishmoqda. Bunday imi-jim tayyorgarlikdan sezish mumkinki, Chorikor yo Panjsherga yo‘l olsak kerak. U yoqlardan tirik qaytish dargumon, ajalning uyasi, Xudo qarg‘agan joy. Do‘zaxning darvozasi ochilgani shu… Stolimiz atrofida asosan o‘zbeklar […]
25.06.2025 | 12:31
424
Asosiy
RO‘YXATLARDA YO‘Q EDI NOMI…
Ko‘pincha evrilishlar davrida inson taqdiri tarixning eng og‘ir sinovlarida imtihon qilinadi. O‘rtahol oilada voyaga yetgan, ayniqsa, qalbi ilm-ma’rifatga tashna, o‘zini jamiyatga foyda keltiradigan shaxs sifatida ko‘ra boshlagan insonlar uchun bu yo‘l ham mas’uliyatli, ham mashaqqatli kechgan. Biz so‘z yuritmoqchi bo‘lgan Abdukarim To‘xtaboyev hayot yo‘liga nazar tashlasak, ilmga ishtiyoqi tufayli jamiyatda yuksak obro‘-e’tibor qozongan, ammo aynan […]
22.06.2025 | 16:16
695
Asosiy
“BIRDAN BIR CHORA TANQID YO‘LIDIR”
Turkiston teatrlari Abdulla Qodiriy nigohida Jadid teatri – milliy madaniyatimiz tarixida alohida hodisa. Shu sabab o‘sha davr matbuotida teatr san’ati muammolariga doir bir qancha maqolalar chop etilgan. Teatr san’ati, ijro madaniyati, aktyorlarning mahorati bilan bog‘liq sahna epizodlariga ziyolilar tomonidan munosabat bildirilgan. Chunki jadidlik harakati namoyandalari uchun teatr faqat san’at maydonigina emas, ma’naviy targ‘ibot vositasi ham […]
20.06.2025 | 15:35
813
Asosiy
ABDULLA QODIRIYNING “MEHROBDAN CHAYON” ROMANIDAN IQTIBOSLAR
“Mehrobdan chayon” – o‘zbek romanchiligi asoschisi Abdulla Qodiriyning ikkinchi yirik asari 1928-yil fevralda yozib tugatilgan. Roman mavzusi XIX asr hodisalari “xon zamonlari” davridagi o‘zboshimchaliklarni ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lsa-da, unda roman yozilgan davr ruhi kuchli singdirilgan. Romanda Anvar bilan Ra’noning sevgi sarguzashti, qalb nazokati shoirona tarannum etilgan. Asarni “Mehrobdan chayon” deb atash, ziyoli ulamolarni qahramon qilib tanlashdan […]
17.06.2025 | 18:00
9700
Asosiy
MATONATLI MUALLIM
Xalqimizning sevimli adibi Abdulla Qahhor o‘zining tarjimayi holiga bag‘ishlangan “Ozgina o‘zim haqimda” maqolasida: “Mening adabiyotga maylimni payqagan va bunga e’tibor qilgan kishi ona tili muallimi Muhammadjon Xoliqiy bo‘ldi”, deb yozadi. Bu odam adabiyot muxlisi bo‘lib, “Adib” ijtimoiy va adabiy jurnaliga bosh-qosh edi. Muhammadjon Xoliqiy XX asr boshlarida Turkistonda keng yoyilgan ilg‘or jadidlik harakatining taniqli vakili, […]
13.06.2025 | 12:31
586