KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
TAFAKKUR HAM KOINOT QADAR CHEKSIZDIR
Hammamiz xayolan bir marta bo‘lsa ham koinotga oid azaliy jumboqqa javob izlaganmiz, shunday emasmi? Eng kamida Oyning narigi tarafi-yu olamning cheksizligini o‘ylab boshimiz qotgan. Bu o‘ylamlarning aksariyati katta ilmiy tahlil bilan beriladigan javobni talab qilsa, ayrimlari haqida taxayyulning tizginini ozod qo‘yib gapirishga to‘g‘ri keladi. Hamkasbimiz Shahriyor Shavkat bilan birga ana shu kabi fazoviy masalalar bo‘yicha […]
12.06.2025 | 12:34
561
Asosiy
“AYBING SHUKI, ISTE’DODLISAN…”
1929-yil 6-noyabr. Toshkent. Jadidlik harakati peshqadamlaridan biri Munavvar qori Abdurashidxonov xonadoni. Oqshom chog‘i hovli atrofida to‘rt kishining sharpasi izg‘ib, sukunatni gurs-gurs qadam tovushlari buzadi. To‘rtovlondan ikkitasi harbiy formada, lekin el qatori kiyinganlarining turqi sovuqroq ko‘rinadi. Kutilmagan “yo‘qlov” sababini hali so‘rab ulgurmay, formalilardan biri qo‘lidagini uy egalari peshonasiga niqtaydi: “Hibsga olish orderi”. Uyda tintuv boshlanib ketadi. […]
08.06.2025 | 10:38
552
Asosiy
“2% SAVODXONLIK”YOXUD 100% YOLGʻON
Katta avlod vakillari ongiga singdirilgan: “…oktyabr inqilobigacha Turkiston aholisining atigi ikki foizigina savodli edi” mazmunidagi ma’lumot barcha maktab va oliy o‘quv yurtlarining darsliklariga kiritilgan edi. Bu katta yolg‘on ortida yana “…sovetlar Turkistonga madaniyat, ma’rifat olib keldi” degan iddao ham bo‘lardi. Necha avlod shu yolg‘onlarga ishonib yashadi. Xonlik davrida qaysidir madrasani bitirib oxun darajasiga yetgan, bir […]
05.06.2025 | 12:31
482
Asosiy
ADVOKATLIK OSONMI?
(Bir pardalik kulgi)Turkiston turmushidan olinub yozilmishdur. O‘YNOVCHILAR Davronbek – musulmon advokat, 24 yoshinda.Xudoyberdi – yer sotg‘on chol, qulog‘i kar, 55 yoshinda.Xushvaqt – ot yo‘qotgan tojik, 30 yoshinda.Haydarali – mol yo‘qotgan dudug‘, 24 yoshinda.Rapoil – nasiyag‘a mol sotg‘on, 60 yoshinda.Egamberdi – to‘y qilub qarzdor bo‘lg‘on arobakash, 35 yoshinda.Mehriniso – eri bilan urushub, chiqmoqchi bo‘lg‘on xotun, 32 yoshinda.Abdujabbor […]
02.06.2025 | 17:54
1528
Asosiy
“QOYILMISAN INSONGA, ZAMIN?!”
Bir kun choshgohda do‘stlarim menga shu xabarni yetkazdi: “Olmaotada “Az i Ya”ning ellik yilligi nishonlanarkan. Unda O‘ljas Sulaymonning shaxsan o‘zi ham qatnasharkan. Dunyoning manaman degan olimlari to‘planarkan”. Shu on Bilga To‘nyuquqday sapchib o‘rnimdan turdim. Ochig‘i, “Bu gapni eshitib, tunlar uyqum kelmadi. Kunduz o‘tirgim kelmadi”. Undan so‘ng Bosh muharririmga iltimos qildim: “Boraylik. Yozaylik. Bosaylik”. Ruxsat tegdi. […]
02.06.2025 | 16:15
840
Asosiy
BO‘HTONLAR ISKANJASIDA
Gazetxonlarimizga yaxshi ma’lum, biz jadidlik harakati ishtirokchisi, qatag‘on qurboni bo‘lgan millat oydinlari haqida ma’lumot, xotiralar, surat va arxiv hujjatlari, yodnomalar, ularning ijodiy merosidan namunalar taqdim etishlarini va bu bilan tariximizning qorong‘i sahifalariga aniqlik kiritishda ko‘maklashishlarini so‘rab murojaat qilgan edik. Tabiiyki, savobtalab va ma’rifatparvar yurtdoshlarimiz bu so‘rovimizni javobsiz qoldirmadi. Kunda-kunora tahririyatimizga shaxsan tashrif buyurib, ota-bobolari, ona-momolarining […]
30.05.2025 | 12:30
453
Asosiy
HERMAN VAMBERI VA IKKI O‘ZBEK SHOIRI
Dunyoga mashhur mojar sayyohi Herman Vamberi o‘z asarlarida Turkistonning tarixi, geografik muhiti, madaniyati, san’ati, tili va adabiyoti to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlar beradi. Bevosita o‘zi tanishib suhbatlashgan ayrim tarixiy shaxs va adiblarni eslab o‘tadi. Biroq Herman Vamberining Markaziy Osiyo xalqlari madaniyati va adabiyoti, o‘zbek adiblari ijodiga oid qarashlari bugunga qadar adabiyotshunoslikda tugal tasavvur beradigan holda atroflicha o‘rganilgani […]
28.05.2025 | 12:33
748
Asosiy
MILLATPARVAR
Taniqli tarixchi, arxivshunos Sirojiddin Ahmadning navbatdagi “Solihbek dodxoh – millat qahramoni” kitobi ko‘hna Turkistonda XIX asrning ikkinchi yarmida sodir bo‘lgan o‘ta murakkab tarixiy voqealarga, xalqimiz orasidan yetishib chiqqan millat qahramonlarining siyosiy-ijtimoiy, harbiy faoliyatiga, ularning yurtni himoya qilishga yo‘naltirilgan kurashiga bag‘ishlanganligi bilan alohida ilmiy ahamiyatga ega. Muallif davrning qarama-qarshiliklarga to‘la, ziddiyatli jihatlarini yaxshi bilishi, tarixiy, rasmiy […]
27.05.2025 | 12:31
763
Asosiy
30 YIL MAVHUMLIKDA
BIRINCHI O‘ZBEK BIBLIOGRAFI AKBARBEK DOLIMOV HAQIDA Eski Jo‘va. Toshkentning eng ko‘hna mavzelaridan biri. Bu o‘sha makon – Abdulla Qodiriy, Oybek, Gʻafur Gʻulom kabi ulug‘ yozuvchilarimiz asarlarida ko‘p martalab tasvirlagan joy. Zero, asarlar jadid ma’rifatparvarlari faoliyati Eski Jo‘vada keng quloch yoyganini tasdiqlaydi. Ayniqsa, bunda jadidlar tashkil qilgan “Turon” kutubxonasi va qiroatxonasi – Sag‘bon, Chorsu, Shayxovand Tahur, […]
23.05.2025 | 18:12
951
Asosiy
QUVONISH KERAKMI YO HADIKSIRASH?
O‘ZQIR SULAYMON HAQIDA HIKOYA Yozuv emas – kodifikatsiya Avvalo, nima deb o‘yladim: hikoya yozildi, demak, uni yozgan bor. Bu “bor” kim? U odammi? Sun’iymi? Qalammi? Klaviaturami? Har qanday asar muallifni talab qiladi. Mazmuni bor fikr, ruhi bor obraz, vaqti va makoni bor voqelik faqat his etadigan, anglaydigan kimsalar tomonidan yaratiladi. Kuzataman, “Jadid” anchadan buyon yasama […]
22.05.2025 | 12:35
769
Asosiy
JASORATNING TIRIK YODNOMASI
Poytaxtimizda qad rostlagan muhtasham “Gʻalaba bog‘i” o‘zining boy ma’naviy qimmati, tarixiy nafasi, yodgorlik va timsollari, shuningdek, xalqimizning Ikkinchi jahon urushidagi matonati va g‘alabaga qo‘shgan beqiyos hissasini mujassam etgani bilan aholi, ayniqsa, yoshlar orasida tobora ommalashib bormoqda. Xo‘sh, yangitdan bunyod etilgan ikki majmua haqida nimalarni bilamiz? Undagi nozik ramzlar va milliy qadriyatlar nimalarda aks etadi? Keling, […]
19.05.2025 | 09:51
849
Asosiy
ALUSHTADAN ESGAN YELLAR
1979-yil kuzida O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining yosh ilmiy xodimlari – yigirma to‘rt yigit paxtaga jo‘nadik. Chinozning bir qishlog‘idagi maktab binosida yotib, “oqoltin” teramiz. O‘sha kez hammamiz yosh, orzular katta, dunyoda bizdan bearmon odam yo‘qday. Bu qishloq aholisi qrimtatarlar ekan. Sarishta el, har bir uy oqlangan, ko‘chalar orasta. Odamlari xushmuomala, lekin og‘irkarvon. Yaxshi […]
18.05.2025 | 16:53
689
Asosiy
“MENI HAMON O‘QIRLAR VA UNUTMASLAR” YOXUD ASALAT AYANING NURLI XOTIRALARI
Asalat aya – momom. Suhbatlashib o‘tirgan edik, quloq ilg‘amas pichirlab “Abdulla Qodiriy. Julqunboy. “Mushtum”, dedilar. – Nima-nima? Aya, nima dedingiz?– Julqunboy.– Kim haqda gapiryapsiz? “…O‘n ikki yoshlarda edim. Jamalaksoch, yerga ursa ko‘kka sapchiydigan sho‘x-shodon bola paytlarimiz. Chimkent shahrining Gulbog‘ degan joyida katta hovlimiz bo‘lardi. Otam Komil boyvachcha Turdixo‘jayev yurtning taniqli kishilaridan biri edi. O‘zi qassob, […]
16.05.2025 | 09:05
1146
Asosiy
QATTOL QIRGʻIN ASORATLARI YOXUD NEGA YUZ MILLIONLIK NUFUSGA YETMADIK?
Ikkinchi jahon urushi yillarida endigina o‘n yoshidan hatlagan qizaloq – onam kattalar qatorida kolxozda ishlashga majbur bo‘lgan. Majbur qilingan. Onam rahmatli ko‘p aytardi: “Och o‘tiray-to‘q o‘tiray, sira urush bo‘lmasin!” Go‘dakligidayoq jismiga singib ketgan urush vahmi onamni umri poyonigacha tark etmadi. Nogoh nevaralari tushirib qoldirgan non ushog‘ini ko‘rib qolsalar, darrov terib olib, peshonalariga surtib bosh chayqardilar: […]
15.05.2025 | 15:52
693
Asosiy
HUZURJONOV HAMMANI HAYRON QOLDIRDI
Xabaringiz bor, gazetamizning o‘tgan sonida sun’iy intellekt dasturi tomonidan o‘zbek tilida yozilgan ilk badiiy asar – “O‘zqir Sulaymon haqida hikoya” chop etilgan edi. E’tiborli jihati, ushbu asar mushtariylarimiz o‘rtasida katta qiziqish uyg‘otdi. Taniqli ijodkorlardan tortib, turli soha vakillari ham biz bilan bog‘lanib, bu mavzuda o‘z fikrlarini bildirishmoqda. Quyida ana shunday munosabatlardan ayrimlarini sizlarga ham ilindik. […]
14.05.2025 | 12:31
585
Asosiy
EZGULIK CHAROGʻI
O‘zbekistonga evakuatsiya qilingan ziyolilarning dil izhorlari Joriy yilda 9-may – Xotira va qadrlash kuni mamlakatimizda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi e’lon qilgan “2025-yil – Xalqaro tinchlik va ishonch yili”, shuningdek, Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaning 80 yilligi tadbirlari bilan uyg‘un hamda hamohang nishonlanmoqda. Muhimi, bundan ko‘zlangan maqsad – Vatan himoyasi yo‘lida mardonavor kurashgan buyuk ajdodlarimizga alohida […]
13.05.2025 | 12:31
543
Asosiy
PADARKUSH YOXUD O‘QIMAGAN BOLANING HOLI
(Turkiston maishatidan olingan ibratnoma)3 parda 4 manzarali, milliy birinchi fojia QATNASHUVCHILARBoy – 50 yashar.Toshmurod – boyning o‘g‘li, 15-17 yashar.Domullo – yangi fikrlik bir mulla, 30-40 yashar.Ziyoli – (ovro‘po libosida), o‘ruscha o‘qug‘on, millatchi musulmon.Xayrullo – boyning mirza va mahrami, 18-20 yashar.Tangriqul – boyning qotili.Davlat ila Nor (bo‘z bolalar) – kissalariga 4 so‘m qadar mayda kerak.Liza – […]
12.05.2025 | 15:00
675
Asosiy
INSON ULUG‘ – XOTIRA MUQADDAS!
1945-yil 9-may. Insoniyat tarixidagi muhim sana. 1939-yil 1-sentyabr kuni dunyoga hukmronlik qilish da’vosini ilgari surgan, insoniyatni dahshatga, qirg‘in va ofatlarga giriftor qilgan fashizm g‘oyasi asosida boshlangan Ikkinchi jahon urushi mislsiz azob-uqubatlar, son-sanoqsiz qurbonlarga sabab bo‘ldi. Olti yil davom etgan dahshatli urush o‘sha vaqtda jahonda mavjud bo‘lgan 73 ta davlatning 62 tasini, Yer kurrasining 80 foiz […]
12.05.2025 | 11:00
706
Asosiy
YELKAMA-YELKA
Bir kunda otuvga hukm qilingan aka-ukalar qismati Burhonovlar sulolasi… Buxorodagi jadidlik harakati haqida so‘z borsa, albatta, ushbu sulola eslanadi, uni chetlab o‘tishning iloji yo‘q. Sulola XIX asr oxiri – XX asrning birinchi choragida Buxorodagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy jarayonlarda muhim rol o‘ynagan ma’rifatparvar xonadonlardan biri edi. Ularning ajdodlari Buxoroda o‘rta asrlardan boshlab shayxulislom, qozikalon, muftiy, rais, […]
10.05.2025 | 14:15
637
Asosiy
“MEN SUYGAN SUYUKLI…”
Jadid adabiyotining peshqadam vakillaridan biri Abdulhamid Sulaymon Cho‘lponning mangulikka daxldor asarlari orasida, shubhasiz, “Go‘zal” she’ri tong yulduzidek charaqlab turadi. She’rning lirik qahramoni suygan suyukli qanchalar go‘zal bo‘lsa, mazkur she’rning badiiyati ham shu qadar betakror. Bugun Abdulhamid Cho‘lpon hayoti va ijodi Tojikistondagi o‘zbek tilli umumta’lim maktablarining yettinchi va bitiruvchi sinflarida o‘quv dasturi doirasida o‘rganib kelinyapti. Unda […]
09.05.2025 | 14:53
845
Asosiy
O‘ZQIR SULAYMON HAQIDA HIKOYA
Adabiyot – inson qalbining sadosi, so‘z bilan ruhni oziqlantiradigan moʻtabar manba. Asrlar davomida inson tafakkurining eng noyob namunalari she’riyat, nasr, dramaturgiyada mujassam bo‘lib keldi. Ammo XXI asr boshida jahon sahnasiga shunday bir yangi qudrat chiqdiki, uning ta’sirida nafaqat sanoat, iqtisodiyot yoki tibbiyot sohasi, balki ilhom va nazokat talab qiladigan san’at – adabiyot ham tubdan o‘zgarmoqda. […]
07.05.2025 | 16:45
1010