KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
O‘ZIMIZNING “BEGONA”
Qatag‘on davrlarining mash’um manzarasi bu gal hikoya qilmoqchi bo‘lgan qahramonimizning achchiq taqdiri misolida yanada oydinlashadi, deb o‘ylaymiz. Muhitdin Tursunxo‘jayev 1900-yili Toshkent shahridagi taniqli shifokor Abdurasul Xo‘ja xonadonida dunyoga keladi. U 1914-yili Toshkentdagi rus-tuzem maktabini tamomlaydi. Madrasa ta’limini ko‘rgan, shuning barobarida dunyoviy fanlarga ishtiyoqi baland bo‘lgan yosh Muhitdin o‘qishni davom ettirish maqsadida Toshkent real bilim yurtiga […]
02.10.2025 | 17:25
814
Asosiy
RO‘YXATDAGI 9-MAHBUS
Tarix sharafli nomlarda mujassam. Ismoil G‘asprali deyishimiz bilan butun bir ma’rifatparvarlik to‘lqini, tafakkur islohoti va ijtimoiy uyg‘onish jarayoni ko‘z oldimizda gavdalanadi. Professor Begali Qosimov ta’kidlaganidek: “Bu nom yuz yil muqaddam turkiy dunyodagi eng mashhur nom edi. Uni Qashqardan Londongacha, Sankt-Peterburgdan Bombeygacha bilar edilar”. Ismoil G‘aspralining Qrimda boshlagan jadidlik harakati bir muddat o‘tib, Xorazmga ham kirib […]
27.09.2025 | 14:44
4796
Asosiy
YOZUVCHI YON DAFTARIDAN
Adabiyot atomdan kuchli, lekin uning kuchini o‘tin yorishga sarf qilish kerak emas. * * * Agar yozuvchining axloq kodeksi tuziladigan bo‘lsa, men halollik bilan shijoatni birinchi modda qilib qo‘yar edim, chunki yozuvchining boshqa hamma xislatlari uning qay darajada halol, naqadar shijoatli zehniga bog‘liqdir. * * * Yaxshi yozolmaganligingni kechirish mumkin, lekin yaxshi yozishni istamaganingni kechirish […]
24.09.2025 | 12:27
994
Asosiy
“KOTIB HAR MUDDAONI YOZMOQCHI BO‘LSA…”
Ma’rifatparvar jadid bobolarimiz yosh avlod ta’limi hamda ilm-fanning muhim sohalarini o‘zlashtirishga alohida e’tibor qaratganlarini tarixdan yaxshi bilamiz. Yangi usul maktablari ochilar ekan, albatta, bu dargohlar uchun zamonaviy darslik hamda o‘quv qo‘llanmalari ham yaratish lozim edi. Jadidlar bu ishning ham uddasidan chiqdi. Birgina Mahmudxo‘ja Behbudiyning o‘zi “Risolayi asbobi savod” (“Savod chiqarish kitobi”), “Risolayi jug‘rofiyayi umroniy” (“Aholi […]
19.09.2025 | 09:00
1343
Asosiy
MILLAT TOLEYIDA PORLAGAN YULDUZ
O‘zbekiston xalq artisti Erkin Komilov xotiralari Bir kuni ustozim Shukur Burhon “O‘tir moshinaga!” dedi. Ketdik. Hech qachon so‘ramasdim qayerga deb, u kishiyam aytib o‘tirmasdi. Ulug‘vor binoga keldik. Yaxshi qo‘riqlanar ekan, ustozni tanib yo‘l berishsa ham, menga shubha bilan qarardi qo‘riqchilar. “Shogirdim!” dedi ustoz savolga o‘rin qoldirmaydigan qilib. Oltinchi qavatga ko‘tarildik. Ustoz bir eshikni dadil ochib […]
18.09.2025 | 12:20
987
Asosiy
SAODAT VA KULFAT
Saodat Shamsiyeva 1908-yili To‘rtko‘l shahrida, novvoy Polvon Allaqulov oilasida tug‘ilgan. Asli Xiva yaqinidagi Qiyot qishlog‘idan bo‘lgan otasi savodli odamlarni hurmat qilar, shu sababdan farzandlari, xususan, qizlarini ham maktabga bergan edi. Afsuski, Polvon ota 1916-yilda vafot etadi, onasi Roziyabibi va katta akasining qaramog‘ida o‘n nafar bola qoladi. Kichkinalar ip yigirar, kattalar sut sotar – tirikchilik shundan […]
17.09.2025 | 12:34
739
Asosiy
CHO‘LPONNING XITOYLIK SAN’ATKORGA BAHOSI
Tarixdan ma’lumki, jadid bobolarimiz jahon ilm-fani yangiliklari qatorida dunyo adabiyotini ham o‘qib, kuzatib borgan. Sara asarlarni tarjima qilib, adabiy maqolalar yozgan. Bunday keng qamrovli adabiy ishlarning bir qirrasi bevosita xitoy adabiyoti va san’atiga tegishlidir. Bu jabhada ham Mahmudxo‘ja Behbudiy yetakchilik qilganini ta’kidlash joiz. Alloma aslan xitoycha bo‘lgan “Tasoduf” hikoyasini 1909-yilda “Turkiston viloyatining gazeti”da erkin tarjima […]
15.09.2025 | 12:30
742
Asosiy
JADID BOBOMGA MAKTUB
Hurmatli yurtdoshlar, xabaringiz bor, maktab o‘quvchilarida “Dolzarb 90 kun” doirasida ijodiy fikrlash va badiiy tasavvurini rivojlantirish, bu orqali yangi avlodda Vatanga bo‘lgan mehr-u muhabbat va sadoqatni kuchaytirish, “O‘zbekiston–2030” strategiyasi g‘oyalarini maktab va maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilari o‘rtasida keng targ‘ib etish, milliy qadriyat va an’analar ruhini badiiy talqinda singdirish hamda jadid bobolarning ibratli faoliyatini tahlil va […]
12.09.2025 | 18:00
5141
Asosiy
ERKSEVAR MUHARRIR
Bugun o‘zbek jadid ziyolilari bilan yelkadosh bo‘lib, xalqning ma’naviy uyg‘onishi va milliy ozodligi yo‘lida bor kuchini ayamagan atoqli shaxslardan biri – tatar ziyolisi Sodiq Abdusattorov haqida so‘z yuritmoqchimiz. Sodiq Abdusattorov 1884-yili Ufa guberniyasi, Sentovskiy qishlog‘ida savdogar oilasida tavallud topgan. Boshlang‘ich ta’limni dastlab rus maktabida, so‘ngra Orenburg shahridagi mashhur jadid maktabi – “Husayniya”da olgan. Bu muassasada […]
11.09.2025 | 16:35
1004
Asosiy
O‘ZBEKISTON–YAPONIYA: XALQLARNI MA’NAVIYAT BIRLASHTIRADI
Mamlakatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev joriy yil 27-avgust kuni Yaponiya tashqi ishlar vaziri Takeshi Ivayani rasman qabul qilishi, aslida, protokoldan kengroq ma’no kasb etdi. Unda O‘zbekiston–Yaponiya strategik sheriklik munosabatlarini yanada mustahkamlash va ko‘p qirrali hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilindi. O‘zbekiston–Yaponiya markazi faoliyatini kengaytirish va kelgusida uning negizida Yaponiyaning yetakchi universitetlari ishtirokida qo‘shma universitet tashkil etish rejalari […]
09.09.2025 | 12:49
885
Asosiy
ALLOMANING BOQIY TIMSOLI
Turkistonda bir necha yillar davomida sovet bolsheviklari tomonidan “Bosmachilik harakati” deb atalgan, aslida esa milliy istiqlolchilik ruhidagi harakatlar hamda “Milliy ittihod” deb nomlangan ayblov ishlari natijasida – 1917–1924 yillar oralig‘ida Usmon Xo‘ja (1878–1968), Sadriddinxon Mufti Sharifxo‘jayev (1878–1946), Zakiy Validiy To‘g‘on (1890–1970), Tohir Chig‘atoy (1902–1987), Abdulvahob O‘qtoy (1904–1962) va boshqa ziyolilar vatanni tark etib, xorijda ham […]
08.09.2025 | 16:16
639
Asosiy
“UNI SARSON ETDI RASVO ZAMONA”
“Padarkush” dramasidagi badavlat, ammo ma’naviy qashshoq ota obrazi orqali Mahmudxo‘ja Behbudiy zamona boylarining tipik obrazini yaratgan. Ammo istisnolar ham yo‘q emasdi. XX asr boshlarida mintaqada ma’rifatli zodagonlar ham topilardi. Ulardan biri nurotalik Qozoqboy bo‘lib, yetti avlodiga yetadigan xazinalarga ko‘milib yashar edi. Shunga qaramay, o‘g‘li Boltaning erkatoy, yalqov va ishratparast bo‘lib ulg‘ayishini istamaydi. Erta kundan ilmga […]
07.09.2025 | 15:46
579
Asosiy
TURKISTON TARIXINI YOZISH ORZUSI
Tarix milliy o‘zlikni anglash va targ‘ib etish uchun eng muhim vositalardan biri sanaladi. Shu bois XX asrning boshlarida jadidlar orasida Turkiston tarixini yozish masalasi maydonga chiqa boshladi. Bu xonliklarning xonadon tarixidan butunlay farqli o‘laroq, milliy tarix xususiyatiga ega bo‘lishi lozim edi. Turkiston tarixi yozma loyihasining rejasini Ismoil Gʻasprali “Tarixi jadidiy Turkiston” asarida taqdim etgan edi. […]
02.09.2025 | 09:15
962
Asosiy
HUQUQSIZ HUQUQSHUNOS QISMATI
Muhammadjon Mo‘minov 1903-yil Namangan shahrida tug‘ilgan. Dastlab eski maktabda, so‘ng gimnaziyada o‘qigan. 1917–1920-yillarda mustaqil ta’lim olib, yoshlar tashkilotiga ishga kiradi. O‘tgan asrning 20-yillarida o‘lkamizda milliy ozodlik harakati avj olgan edi. Bolsheviklar xalq qarshiligini tezroq bostirish hamda e’tiborni chalg‘itish maqsadida obro‘-e’tiborli ulamo, el ixlos qo‘ygan yo‘lboshchilarni birin-ketin xufyona qatl etib, aybni o‘zlari uchun noqulay bo‘lgan, xalq […]
25.08.2025 | 09:19
1025
Asosiy
“KETDINGMU SEN MENI TASHLAB…”
Cho‘lponning ilk ijodiy mashqlari “Sadoyi Farg‘ona” va “Sadoyi Turkiston” gazetalarida bosilgan. Shu tariqa u el og‘ziga tushdi, shoir sifatida tanildi. Turkiston Muxtoriyatining e’lon qilinganidan ruhlanib istiqlol kuychisiga aylandi. Sovet hukumati tomonidan Qo‘qon, umuman, Farg‘ona vodiysi qonga botirilganida cheksiz qayg‘uga botdi. Cho‘lpon 1919-yildan Toshkentda qo‘nim topdi. Bu yerda Fayzulla Xo‘jayev, Fitrat bilan tanishdi. Aslida, shoir Fitrat […]
15.08.2025 | 12:06
1367
Asosiy
ARMONLI YILLAR SADOSI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Siyosiy qatag‘on qurboni bo‘lgan yurtdoshlarimiz hayoti va faoliyatini o‘rganish, targ‘ib etish hamda ularning xotirasini abadiylashtirish borasidagi ishlarni kengaytirish to‘g‘risida”gi 2024-yil 19-iyuldagi qarorida qayd etilishicha, 1937–1953-yillarda mustabid sovet tuzumi tomonidan yuz mingdan ziyod xalqimiz vakillari qatag‘on qilingan. Ularning 13 ming nafari otib tashlangan. Minglab kishilar nohaq quloq qilingan, surgunga jo‘natilgan. Ular […]
14.08.2025 | 12:28
771
Asosiy
BEHBUDIYNING MA’NAVIY MEZONLARI
XX asr boshlarida Turkistonda vujudga kelib, maorif va matbuot orqali yoyila boshlagan ma’rifatparvarlik g‘oyasining yirik namoyandalaridan biri Mahmudxo‘ja Behbudiy edi. U ma’rifat targ‘iboti yo‘lida yangi usuldagi maktablar ochdi va dars taqsimotida dunyoviy fanlar ulushini oshirdi. Yangi usulda o‘qitish uchun bir qator darsliklar yaratdi va chop ettirdi. Shu bilan birga “Risolayi asbobi savod”, “Risolayi jug‘rofiyai umroniy”, […]
12.08.2025 | 11:13
932
Asosiy
QOZI –TAROZI. RAIYAT ULARDAN ROZI EDIMI?
Inson paydo bo‘libdiki, yaxshilik va yomonlik, ezgulik va qabohat unga hamisha hamrohlik qilib keladi. Aslida, hayot atalmish ne’matning o‘zi ushbu ikki kuch orasidagi kurashdan iborat. Ertak qahramonlari boshdan kechiradigan voqealar ham aynan shu asosga qurilgan. Ta’lim-tarbiya va unga hamohang iqtisod mo‘tadil zamonlarda yaxshilik g‘olib kelsa, bid’at ufurgan, tarbiya izdan chiqqan tizim va saltanatlarda yomonlik davri […]
07.08.2025 | 09:07
794
Asosiy
JAVOHARLA’L NERU TANIGAN JADID YOXUD TARIX BO‘YICHA BIRINCHI O‘ZBEK PROFESSORI PO‘LAT SOLIYEV HAQIDA
Tarix o‘tgan kunlarning tovushsiz va ruhsiz manzarasi emas. Sirtdan qaraganda, tarix faktlar, sanalar, buyuklar va zabunlarning ro‘yxatidek ko‘rinishi mumkin. Lekin tarixni xolis va haqiqatga sodiq holda o‘rganish, uni aniq faktlar asosida tahlil qilish har bir avlod uchun hayotiy zaruratdir. Po‘lat Soliyev ana shu tamoyilga umrini bag‘ishlagan fidoyi olimlardan biri, haqiqatparvar va jasur shaxs edi. Po‘lat […]
06.08.2025 | 12:20
797
Asosiy
O‘tkir Hoshimovning “Daftar hoshiyasidagi bitiklar” asaridan iqtiboslar
Ushbu kitob muallifning sinchkov kuzatuvlan, o’y-kechinmalari, armonlari, istehzoli va tabassumli xulosalari asosida dunyo yuziini ko’rgan bo’lib, unda falsafiy fikrlar bilan birga Vatanimiz boshiga tushgan og’ir kulfat – “o’zbek ishi”, “paxta ishi” degan qatag’on yillari tog’risidagi ma’lumotlar go’zal lavhalarda tasvirlangan. Telbalarga ta’zim qiling! Yuzta donishmand aytolmagan haqiqatni bitta telba aytadi! Darvin ta’limoti noto‘g‘ri. Odam maymundan emas, […]
05.08.2025 | 15:00
3511
Asosiy
ASARLARI UMRINING DAVOMCHISI
O‘tkir aka bilan bir idorada ishlamaganmiz. Ammo birga ishlagan ayrim hamkasblarimizdan ko‘ra yaqinroq bo‘lib ketgan edik… … Bu voqeaga oltmish yil bo‘ldi.1965-yilning kuz oylari edi. Men talabalik yillarimda Chilonzorda ijarada yashardim. Hozirgi Amir Temur xiyobonidan Do‘mbirobodga 23-avtobus qatnardi. Toshkent davlat universiteti shu xiyobonda, Yuridik universitet joylashgan qadimgi g‘ishtin binoda qo‘nim topgan edi. Bir kuni qosh […]
05.08.2025 | 12:46
560