KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
PANJA VA YURAKDAGI CHANDIQ
Sovet tuzumi davrida millatimiz boshiga tushgan qatag‘on – tarixga “katta terror” nomi bilan kirgan vahshat zamonlardan buyon deyarli to‘qson yil o‘tdi. Bu davrning asl guvohlari allaqachon chin dunyoga rixlat qilishgan. Oramizda yoshi to‘qsondan hatlagan tirik guvohlar sanoqligina. Ularning “tirik guvohligi” – ota-onalaridan eshitganlari, davr qiyinchiliklarini mushtdek boshlari bilan tortganlaridan nariga o‘tmaydi. Hujjatgohlarda saqlanayotgan “jinoyat ish”lari, […]
17.07.2026 | 16:36
1514
Asosiy
BIR BOSHGA IKKI O‘LIM
1938-yil. Mart oyining oxiri. Moskva. Stalin, Molotov, Kaganovich, Voroshilov va Jdanov imzosi bilan navbatdagi qatl ro‘yxati tasdiqlandi (ushbu ro‘yxat hozirda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti arxivida saqlanadi). Unda O‘zbekistondan 165 nafar shaxs nomi qayd etilib, ularning 155 nafari birinchi toifa bilan otuvga mahkum etilgan edi. Oradan yarim yil o‘tib, 4-15-oktyabr kunlari SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasining sayyor […]
16.07.2026 | 09:35
1366
Asosiy
KENGASHLI YURT
Ma’lumki, bundan ikki ming yillar oldin Rim imperiyasi davlat tizimida senat boshqaruvning oliy organi bo‘lib, u qonunlar ishlab chiqar, ijrosini nazorat qilar va yana ikki yil muddatga imperiya hududlarini idora qilish uchun konsullar saylardi. Keyinchalik ayrim Yevropa davlatlarida qirollar huzurida shunga o‘xshagan maslahat kengashlari tuzilgani ham bor gap. 1843-yilda Xiva taxtiga o‘tirgan Muhammad Aminxon muqaddam […]
11.07.2026 | 17:00
1207
Asosiy
MIRZOLAR FOZILI
O‘sh shahrida Mirzafozilbek hoji Qosimbekov degan bir odam o‘tgan. U ma’rifat qaldirg‘ochlaridan biri edi. “Turkiston viloyatining gazeti”, “Sadoyi Turkiston”, “Sadoyi Farg‘ona” gazetalari, “Oyina” jurnalidagi xabar va lavhalar bilan tanishib, dunyoga teranroq nazar sola boshladi, sayohatga otlanib, Turkiya, Bolqon mamlakatlarini, Saudiya Arabistonini kezib chiqdi, islom va Sharq falsafasini teran o‘rgandi. Keyinchalik Sankt-Peterburg dorilfununining tinglovchisi bo‘ldi. O‘zi […]
09.07.2026 | 14:47
1063
Asosiy
UZRI GUNOHIDAN BATTAR
“Jadid” gazetasida ma’rifatparvar olim Rustambek Shamsutdinovning aniq faktlarga asoslangan ta’sirli maqolalarini o‘qir ekanmiz, ba’zan alohida shaxslar emas, butun oila vakillari “katta terror” domiga tortilganiga guvoh bo‘lamiz. O‘tgan yili Bahrom Irzayevning “Aybin bilmay ketgan Fuzail Sherahmedov” sarlavhali tadqiqot mahsulini o‘qigan edik. Ma’lum bo‘lishicha, maqola qahramoni Sherahmedovlar sulolasidagi yagona qurbon emas. Bu ma’rifatli oila ildizlari Shayxontohur dahasining […]
24.06.2026 | 14:14
1783
Asosiy
“BORSA KELMAS” YO‘LLARIDA
Uch og‘a-ini botirlar. Ularning oldida uch yo‘l bor edi: borsa kelar, borsa xatar, borsa kelmas… Bu ertak ham emas, cho‘pchak ham. Bir oila bag‘rida kamol topgan uch aka-uka – Sultonma’sud, Shohrux va Sultonmahmud Xolbotirovlarning taqdir yo‘li, qismati haqidagi mudhish haqiqatdir. Oradan qariyb bir asrga yaqin vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, aka-ukalar boshdan kechirgan fojia yuraklarni hanuz larzaga […]
18.06.2026 | 12:24
1658
Asosiy
TULU’ AFANDI KIM EDI?
Men Tulu’ afandi degan kishi ismiga bundan yetti-sakkiz yil ilgari, “Ona yurtim – Qirg‘iziston, O‘sh…” degan kitobimga material yig‘ayotgan chog‘da duch kelgandim. Ijodkor muallim Odiljon Rahimov O‘shning qadimgi guzarlari tarixini bitish asnosida Tulu’ afandini ham tilga olib, iliq so‘zlar bilan ta’riflagan ekan. Afsuski, u kishining yozganlari mashinkalangan holda qolib ketgan, chop etilmagan. Xullas, Tulu’ afandi… […]
11.06.2026 | 11:35
1635
Asosiy
BOLALIK KUNLARI
Xotira hikoyalar 1. Charxpalak Qachon esim kirgan vaqtni aniq eslayman. Beshinchi sinfni bitirib, oltinchi sinfga o‘tgan edik. Qirq yettinchi yo qirq to‘qqizinchi yillardir, har holda elliginchi yil emas. Elliginchi yilda o‘ta dabdaba va aloxon-u alomon bilan targ‘ib qilingan kattakon “O‘zbek poeziyasi antologiyasi” degan dohiy surati va ipaklar bilan bezatilgan kitobga umrimda ilk bor obuna bo‘lgan […]
07.06.2026 | 12:00
2277
Asosiy
TIG‘ OSTIDAGI TAQDIR
O‘zbekiston tarixidagi eng ayanchli yo‘qotishlardan biri – 1938-yilning 4-oktyabr oqshomi. Xalqimizning buyuk shaxslari, millat taraqqiysi uchun kurashgan ziyolilari, oydinlari va necha yuzlab oilaning yostig‘ini quritgan “katta terror” yuhosi Sa’dullaxo‘ja Tursunxo‘jayev hayotini ham shafqatsiz domiga tortib ketdi. Sa’dullaxo‘ja Tursunxo‘jayev 1891-yili Toshkent shahrida tug‘ilgan. Otasi Tursunxo‘ja Muhammadxo‘jayev dehqonchilik ortidan ro‘zg‘or tebratar, oiladagi hamma dala boshida baravar mehnat […]
05.06.2026 | 12:49
1466
Asosiy
NUQTA
XX asr boshlarida jadidlik harakati ta’sirida kamol topgan, millat taqdiriga daxldor masalalarda jonbozlik ko‘rsatgan ziyolilardan biri Mahmudbek Qoziyev edi. Minglab ma’rifatparvar insonlar qatori u ham stalincha qatag‘onning shafqatsiz tegirmonidan omon chiqmadi… Mahmudbek Qoziyev 1890-yili Andijon shahrining Devonaboy mavzesida tug‘ilgan. Otasi Otabek qozi Andijondagi usuli jadid maktablariga homiylik qilgan, mahalliy ziyolilar orasida yuksak obro‘ qozongan shaxslardan […]
02.06.2026 | 12:30
411
Asosiy
MAHMUD SUBOY KIM?
Jadid davri hikoyachiligini o‘rganar ekanmiz, Mahmud Suboy nomiga duch kelamiz. U kim edi? Professor Shodmon Hayitov va Kamol Rahmonovning “Mahmud Suboh (Subay) kim edi?” maqolasida yozilishicha, Mahmud Suboy “Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tashkil topgan dastlabki yillarda Maorif nozirligining umumiy ishlar bo‘limi mudiri lavozimiga taklif etilgan”. U rus, arab, fors va turkiy tillarni puxta bilgan. Qozon […]
21.05.2026 | 09:34
1757
Asosiy
BANDASINING BANDALARI
O‘tgan asrning 60-yillari adog‘ida taniqli adabiyotshunos Matyoqub Qo‘shjonovni xorazmlik bir kishi yo‘qlab keladi. Yupungina kiyingan, ko‘zlarida qayg‘u alomatlari muhrlanib qolgan bu odam iymanibgina o‘zini Qurbon Qutlimurotov deb tanishtiradi va tashrifidan maqsadini aytishdan oldin eski matoga o‘ralgan bir necha qalin daftarlarni olimning oldiga qo‘yadi. Olim muqovasi titilib ketgan daftarlardan birini ochib, “Qurbon” (roman) degan so‘zlarni o‘qiydi […]
20.05.2026 | 09:31
1495
Asosiy
TIRIK QOLISH BUYURILGAN
UVB-76: Kod: “NJTI 97281 NOOSFERA 5176 3559” Sarlavhaga ajablanmang. So‘zlar dunyosi tobora raqamli olamga o‘rin bo‘shatib berayotgan davrda “Jadid”ning yuqori badiiy did va keng akademik bilimga ega, gazetadan yuksak estetik zavq hamda yangi g‘oyalar kutuvchi mushtariylari e’tiborini quruq hisobot-maqolalar bilan tortishning imkoni yo‘q. Bu g‘alati belgilar texnologik sirlar, konspirologiya, futuristika va geosiyosatda qanday ma’no anglatishiga […]
13.05.2026 | 14:36
1375
Asosiy
O‘zbekistonda 161 nafar qatag‘on qurbonlari oqlandi (ro‘yxat)
Oliy sud jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati tomonidan 1920−1934-yillarda sud hukmi bilan jazoga tortilgan 161 nafar shaxsga doir 8 ta jinoyat ishi ko‘rib chiqildi. Gazeta.uz muxbiri sud jarayonidan reportaj tayyorladi. 2026-yil 6-may kuni Oliy sud tomonidan reabilitatsiya qilinib, oqlangan qatag‘on qurbonlari ro‘yxati 1. Turkfrontning Farg‘ona qo‘shinlar guruhi Harbiy kengashi qoshidagi Farg‘ona maxsus bo‘limining 1920-yil 22-oktabrdagi qaroriga […]
07.05.2026 | 11:08
2691
Asosiy
QABRGA QO‘YILGAN QORAXAT
Sakson yetti yil oldin boshlangan Ikkinchi Jahon urushi oqibatlari raqamlarda aks ettirilsa, eng diydasi qattiq odamning ham badani jimirlab ketadi – 50 million qurbon, 32 million nogiron. Urush janggohlaridan besh ming chaqirim uzoqda joylashgan yurtimiz ko‘rgan talofat izdihom ichida qolgan Yevropa davlatlaridan kam emas. Raqamlarga yuzlanamiz: urush arafasida respublikamizda6 million kishi yashagan. Bevosita va bilvosita […]
06.05.2026 | 12:28
1313
Asosiy
SHOD KETIB, IZTIROB BILAN QAYTMANG!
Haj yoki Umra ziyorati har bir mo‘min uchun orzu, umri davomida intilib yashaydigan buyuk maqsadlardan biridir. Bu amallar nafaqat insonning diniy burchini ado etishga, balki ma’naviy poklanishi, qalban yangilanishiga ham xizmat qiladi. Shu bois, ziyorat umidida yo‘lga chiqqan har bir inson pok niyat, katta ishonch va o‘zgacha ishtiyoq bilan qadam tashlaydi. Biroq so‘nggi yillarda aynan […]
01.05.2026 | 15:30
1152
Asosiy
ISKANJA
Qanchadan qancha bilimli, el koriga yaray deb o‘zini o‘qqa-cho‘qqa urgan insonlar, fidoyilar zamonning shafqatsiz bo‘ron-u to‘fonlari ichida qolib ketgani tarixdan ayon. Bu to‘fonlar ne bir taqdirlarni sovurib, butun umrlarni izdan chiqargan. Kechagina orzu va ulkan maqsadlar bilan yashagan, yurtiga naf keltirishni o‘ylagan insonlar bir zumda ana shu siyosiy girdob qurboniga aylangan. Temurbek Kazbekovning taqdiri ham […]
30.04.2026 | 12:36
393
Asosiy
SOXTA KITOBXONLIK
Yigirma yillar oldin qishloqlardagi kutubxonalar kollejlar ixtiyoriga o‘tkazildi. Aholi adadi o‘n besh mingga yetgan qishlog‘imizning “sho‘ro idorasi” nomini olgan ko‘rimsizgina binosining torgina xonasida joylashgan kutubxonada o‘n mingdan ortiq kitob bo‘lardi. Butun umri ushbu kutubxonada mudira bo‘lib, nafaqaga chiqqan opam “Kutubxona fondidagi kitoblarning bir qismini makalaturaga topshirar emishlar. Borib ko‘r, keraklari bo‘lsa olarsan”, deb qoldi. Bordim, […]
27.04.2026 | 12:47
1118
Asosiy
“BOR, TOVOGʻIM… KEL, YAROGʻIM!”
“Bor tovog‘im, kel tovog‘im” matali ming yillar avval yaralib, tor ma’noda qo‘ni-qo‘shnilar, keng ma’noda turli davrlarda saltanatlarning bir-birlari bilan o‘zaro bordi-keldilari, ya’ni savdo aylanmasini anglatadi. Buyuk Ipak yo‘li ustida joylashgan o‘lkamiz necha asrlar Sharq va G‘arbni iqtisodiy bog‘lab turgan ko‘prik vazifasini o‘tagani ortida ham shu munosabatlar yotibdi. Ammo… 1840-yilda Angliyada paxtani chigitidan ajratadigan “Jin” mashinasi […]
23.04.2026 | 16:48
1162
Asosiy
UCHSIZ KALAVA
Muhammadjon Avazjonov o‘zbek tekstil sanoatining ilk mashinavoriy urchug‘ini aylantirgan mutaxassislardan hisoblanadi. U 1905-yil 2-may kuni Buxoro shahrida dunyoga kelgan. Otasi o‘z davrida Buxoro amirligining martabali shaxslaridan bo‘lib, 1912–1918-yillari Chorjo‘y bojxonasida mas’ul lavozimda ishlagan. Muhammadjon Buxoro shahrida eski va yangi usul maktablarida o‘qidi. So‘ng madrasa ta’limini olib, arab, fors tillarini o‘zlashtirdi. Bolaligidan amakivachchalari Musojon va Muxtor […]
22.04.2026 | 14:23
1010
Asosiy
OG‘IR IZLAR
Mazkur maqola yozilishiga O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi, tarix fanlari doktori, professor Rustambek Shamsutdinovning “O‘zbekistonda sovetlarning qatag‘on siyosati va uning oqibatlari” nomli fundamental asari hamda “Jadid” gazetasida muntazam berib borilayotgan turkum chiqishlari turtki bo‘ldi. Arxivdan bugun biz hikoya qilmoqchi G‘ofur Qosimovning “ayblov” ishi yig‘ma jildini topib o‘rgandik. G‘ofur Qosimov 1894-yili O‘sh shahrida dehqon oilasida tug‘ilgan, […]
21.04.2026 | 09:42
855