KUTUBXONA
Kalit so'z: Asosiy
Asosiy
RENESSANS ULG‘AYADIGAN MAYDON
“Olim bo‘lish osonmi?” maqolasi muallifi, taniqli jurnalist Ro‘zimboy HASANga ochiq xat Ro‘zimboy, qadrdon! Sizni tajribali, qalami o‘tkir jurnalist sifatida bilaman. Mavzuni xolis yoritishga harakat qilasiz, kuyunchak mulohazalaringiz samimiyligi ayniqsa jozibali. Jumladan, “Jadid” gazetasida bosilgan “Olim bo‘lish osonmi?” sarlavhali maqolangiz (2025-yil, 18-aprel) e’tiborimni tortdi. O‘ylatib qo‘ydi, mulohazaga undadi. Maqola har qanday jamiyat uchun g‘oyatda muhim va hech […]
07.05.2025 | 12:59
572
Asosiy
TOKIODA BEHBUDIYXONLIK
Yaponiya poytaxti Tokio shahrida Toyo Bunko – “Sharq kutubxonasi” bor. Mazkur dargohda o‘zbek adabiyoti, xususan, jadidlar ijodi bilan jiddiy shug‘ullangan professor Hisao Kumatsu ishlaydi. Kumatsu turkiy tillarni, xususan, o‘zbek tilini ham yaxshi biladi. U O‘zbekistonda bo‘lib o‘tgan xalqaro anjumanlarda o‘z ma’ruzalari bilan faol qatnashib keladi. Yaqinda “Sharq kutubxonasi” hamda Tokio xorijiy tillar universitetida professor Hisao […]
05.05.2025 | 17:27
890
Asosiy
MILLIYAT TOMIRINGIZ QANDAY URADIR?
…1918-yil “Chig‘atoy gurungi” tuzildi. Bu jadidlarning ochiq siyosiy faoliyatdan endilikda murosa yo‘liga o‘tganini anglatar, ular butun kuch va g‘oyalarini adabiyotga, ayniqsa, she’riyat va ilmga ko‘chirishni maqsad qilishgandi. “Ishtirokiyun” gazetasining 1919-20-yillardagi sonlarida “Chig‘atoy gurungi” dasturi yo‘nalishida ko‘plab she’rlar e’lon qilinadi. Bu g‘oyaviy butun, hurriyatni kuylovchi asl she’riyat edi, uni Fitrat, Cho‘lponning izdoshlari yaratdi. Keyinchalik tashkil etilgan […]
02.05.2025 | 12:34
795
Asosiy
“OLISLARDAN BIR SADO…”
AQShning Michigan universiteti professori, taniqli adib va shoir, jadidshunos olim Temur XO‘JAO‘GʻLI bilan suhbat – Muhtaram Temur Xo‘jao‘g‘li janoblari, istiqlol arafasida Toshkent davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti) auditoriyasiga Sizni ustoz-professor Begali Qosimov olib kirgan edi. O‘shanda talabalar orasida men ham bor edim. Shu uchrashuvni, latofatli nutqni, samimiyatni hali-hanuz yaxshi eslayman. Bugun ham xuddi shundaysiz. […]
30.04.2025 | 12:31
656
Asosiy
FERUZXONDAN MEROS MAKTABLAR
Jadidlar o‘z davrida jamiyatdagi barcha sohalarni qamrab olgan qizg‘in faoliyat bilan shug‘ullanishgan va ular orasida harakatga asos bo‘lgani ta’lim edi. Dastlab ta’lim maskanlarida Ismoilbek G‘asprali muallifligidagi darslik, qo‘llanmalar o‘qitilgan bo‘lsa, qisqa davr ichida mahalliy faollar – Avloniy, Behbudiy, Ibrat, So‘fizoda, Hamza, Bobooxun Salimov tomonidan darsliklar yaratilib, foydalanishga topshirilgani bu soha ma’rifatparvar bobolarimiz faoliyatida nechog‘li muhim […]
28.04.2025 | 17:55
894
Asosiy
SO‘NGGI DARS
1917–1922-yillarda Turkiyaning Istanbul universitetida o‘qib qaytgan muallim Shohid Eson Musayev shunday yozadi: “Eng issiq, qizg‘in va qumli bir cho‘lda tirikchilik qiladirg‘on kishiga suv, salqin havo qancha kerakli bo‘lsa, bu kungi millatlar orasida yashayturg‘on qavmlar uchun maktab va maorif ham shunchalik kerakdir… Bir zamonlar bashariyatning yo‘lboshchisi va rahbari edik. Butun dunyo bizning yoqqan mash’alalarimizdan yorug‘liq olar […]
27.04.2025 | 15:06
610
Asosiy
TURKISTON VA OZARBAYJON JADIDLIK HARAKATI TAMSILCHISI
XX asrning boshlari ijtimoiy-siyosiy va adabiy-madaniy muhiti o‘zigacha kechgan davrlardan va hozirgi kundagi holatdan jiddiy farq qiladi. Dunyo o‘zining bir qator ilmiy va ijtimoiy sohadagi yutuqlari bilan modern zamonga qadam tashlagan kunlardan to oradan yuz yil o‘tib jadidlik harakati g‘oyalari endi demokratik bir muhitga ko‘chdi. Istiqlol davri erkinliklari tufayli barcha turkiy xalqlarning yaqinlashuvi aspektida madaniy […]
27.04.2025 | 11:33
762
Asosiy
“KUMUSHNING O‘LDIRILGANINI KECHIRMAYMAN”
Otam Habibulla Qodiriyning aytishlaricha, “O‘tkan kunlar”ning ayrim boblari 1923–1924-yillarda “Inqilob” jurnalida bosilib turgan. Masalan, “Otabek Yusufbek hoji o‘g‘li”, “Xon qiziga loyiq bir yigit”, “Bek oshiq”, “Marg‘ilon havosi yoqmadi”, “Kiroyi kuyaving shundog‘ bo‘lsa”, “Majburiyat”, “Chaqimchilik” kabi boblar. 1925-yilga kelib esa asarning birinchi bo‘limi alohida kitob bo‘lib nashr etilgan ekan. Ushbu sana munosabati sabab, “O‘tkan kunlar” bilan […]
22.04.2025 | 12:31
823
Asosiy
ADAB YOTLARDAN ADABIYOT QUTQARADI
Suhbatdoshimiz – Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi direktori, filologiya fanlari doktori, professor Jabbor Eshonqul – Jabbor aka, Sizni folklorshunos olim, mohir tarjimon sifatida bilamiz. Sohada yuzlab ilmiy maqolalar muallifisiz. Bu raqam tagzamirida yotgan mehnatni biz bilan baham ko‘rsangiz. Bugungi shiddatli zamonda adabiyot va san’atning ahamiyati haqida fikrlaringiz bilan o‘rtoqlashsangiz. – Adabiyotga, so‘zga ehtiyoj qadim […]
18.04.2025 | 12:31
790
Asosiy
E’TIQOD OSTONASIDAGI “TROYA OTI”
U yoshlar uchun muqarrar ofat, yurt uchun ulkan xatardir. Diniy radikalizm. Bu ijtimoiy fenomenga bepisand qarash o‘ta xatarli. Hozirga qadar bu yo‘nalishdagi urinishlarning deyarli barchasi ayanchli fojialarga sabab bo‘lgan. Achinarlisi, keyingi vaqtlarda biror-bir yurtning hududiy yaxlitligi va suverenitetiga raxna solish, uni itoatda tutish uchun diniy radikalizm omilidan foydalanishga urinishlar kuzatilmoqda. Bugunga kelib diniy radikalizm – […]
15.04.2025 | 12:38
796
Asosiy
“BUNDAY YAXSHI ODAM KAM BO‘LADI”
1922-yil kuzida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi mutasaddilari 55 nafar istiqbolli yoshlarni zamonaviy fan va texnologiyalarni o‘rganish maqsadida Germaniyaga o‘qishga yuboradi. Kelajakda yurti taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shishi kutilgan, biroq kutilmaganda juvonmarg ketgan yoshlardan biri Bahovuddin Aminjonov edi. Bahovuddin 1904-yili Buxoro shahrida mudarris xonadonida tavallud topgan. Otasi Aminjon Ziyovuddinov “Yosh buxoroliklar” partiyasining faollaridan bo‘lib, Buxoro tarixiga oid […]
14.04.2025 | 15:05
717
Asosiy
IMPERIYANI QO‘RQITGAN AMIRZODA
“Katta o‘yin” girdobida XIX asrda dunyo xaritasidagi chegaralar o‘zgarib, ayrim davlatlarning hududlari hukmron imperiyalar o‘rtasida “talash” bo‘ldi. Bu davrga kelib serhosil yerlari va yerosti boyliklariga ega Turkiston o‘lkasiga ikki qudratli imperiya – Angliya va Rossiya ko‘z tika boshladi. Ikki o‘rtadagi raqobat esa tarixda “Katta o‘yin” nomi bilan mashhur. Afsuski, mintaqadagi hukmron doiralar – xonlar, amirlar […]
08.04.2025 | 12:57
657
Asosiy
“JADIDLIK ENDI O‘LMAYDIGAN HARAKATGA AYLANDI”
O‘zbekiston Qahramoni, atoqli adabiyotshunos, adib va mutarjim Ibrohim Gʻafurov bilan suhbat – Assalomu alaykum, ustoz. Siz ham zamon, ham ruhiyat nuqtayi nazaridan jadid bobolarimizga eng yaqin millat oydinlaridan birisiz. Jadidlik harakati davomchilarini ko‘rgansiz, ular bilan birga ishlagansiz, albatta, suhbatida bo‘lgansiz. Ayting-chi, jadidlar ozodlik va ma’rifat yo‘lidagi kurashlarida nimaning badaliga bu darajada qat’iyat va ishonch bilan […]
05.04.2025 | 17:00
834
Asosiy
BEHBUDIY IZDOSHLARI GERMANIYADA
Prezidentimizning “Turkiston jadidlik harakati asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxo‘ja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi tarixiy qarori qabul qilingach, nafaqat yurtimizda, balki qardosh va yondosh davlatlarda ham umumbashariyatning yorqin siymosi bo‘lgan ulug‘ bobomiz ijodini tadqiq va targ‘ib etish borasida ilmiy anjumanlar, davra suhbatlari muntazam o‘tkazib kelinyapti. Yaqinda Germaniyadagi elchixonamizda […]
04.04.2025 | 12:47
1026
Asosiy
ORTGA QAYTISH YO‘Q
1915-yil. Toshkent. Eski shahar bilan Yangi shahar oralig‘idagi pastqam uylardan biridamiz. Hovli to‘la bola-baqra. Bunda ota uzzukun kosiblik qilar, shuning ortidan qora qozon qaynab turardi. Bolalarning qo‘li mehnatga kelib qolganlari otasiga chinakam dastyor edi, ayniqsa Mirhamid. Bolakay, boshqa teng-to‘shlari kabi o‘qishga ishtiyoqi baland bo‘lsa ham, otasining jo‘jabirday jon ekani va shu sabab ularning barchasini birvarakayiga […]
02.04.2025 | 12:48
636
Asosiy
“MANA, BUGUN NAVRO‘ZI OLAM…”
Navro‘z ayyomida O‘zbekiston Qahramoni, O‘zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi muallifi, O‘zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov tavallud topgan. Shu munosabat ila aziz ustozimizning rafiqasi Hanifa aya bilan dildan suhbat qildik… Ulug‘ shoirimizning yorqin xotiralari, dil tubiga cho‘kkan orzu-armonlari, quvonchlari Hanifa aya tilida yana bir bor qog‘ozga to‘kildi. – Abdulla Oripov Navro‘z bayrami kuni tug‘ilgan. Bunda ham bir […]
29.03.2025 | 18:00
791
Asosiy
RASULNING PATIMATI
Mashhurlarning ayollariga hamma havas qiladi. Go‘yoki ularning hayoti har tomonlama to‘kis, faqat baxtdan iboratday. Aslida-chi? Balki, el nazariga tushgan insonlarning rafiqalariga ikki karra og‘irroqdir? Agar uning turmush o‘rtog‘i millat qayg‘usi, she’r dardi bilan yashayotgan katta shoir bo‘lsa-chi? Ular avvalo turmush o‘rtog‘i uchun nafaqat yashashga, balki u kabi o‘ylab, u kabi sevib-nafratlanadigan, ayni paytda u bilan […]
25.03.2025 | 09:11
560
Asosiy
QARDOSHLIKNING OYDIN MAKTABI
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Ismoil Gʻasprali tomonidan asos solingan jadidlik harakati faoliyatiga teran nazar solsak, bu turkiy musulmon xalqlar o‘tmishdagi noyob hodisa ekaniga amin bo‘lamiz. Negaki, strategik istiqbolli g‘oya, amaliy faoliyat bobida bu qadar ko‘lamli, oqil va shiddatli harakat tarixda kamdan kam yuz bergan. Jadidlar tarix uchun g‘oyatda qisqa bo‘lgan muddat – […]
20.03.2025 | 11:20
725
Asosiy
“ILK DEVON”NI KIM TUZGAN?
Buyuk shoir va mutafakkir, taniqli davlat arbobi Alisher Navoiyning hayoti va ijodini o‘rganish adabiyotshunosligimizning doimo asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib kelgan. Keyingi yillarda chop etilayotgan tadqiqot va maqolalarda esa aniqlikka intilish, ilmiy muammoni mantiqiy shakllantirish hamda yoritilajak masalani imkon qadar butun murakkabligi bilan to‘liq qamrab olish ustunlik qilmoqda va bu quvonarli hol. Navoiyshunos Olimjon Davlatovning “Jadid” […]
18.03.2025 | 12:40
1557
Asosiy
QOG‘OZLARDA QOLGAN OH-U FARYODLAR
“Ilm o‘rganing, zero u faqirlikda davlat, boylikda ziynatdir” degan hikmat bor. Jadidlar ilm bilan ziynatlangan, ta’lim-tarbiyani hayot-mamot masalasi deb bilgan orif shaxslar edi. Bu safda savdogar-tojirlar ham bor ediki, ularning ko‘zlovi-murodi faqatgina aqcha emas edi. Balki orttirilgan mablag‘ni el-yurtni xat-savodli qilish uchun vosita deb sanashardi. Tijoratning yana bir afzalligi shuki, savdo taqozosi bilan o‘zga yurtlarni […]
11.03.2025 | 14:00
416
Asosiy
QARSHIMDA SHOVULLAB OQAR BIR DARYO
lamidagi nozik tuyg‘ularni his etish fursati hisoblanadi. “Jadid” gazetasi o‘zini she’riyatga baxshida etgan shoiralarning sara ijod namunalarini jamladi. Qutlibeka RAHIMBOYEVA,O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi Tog‘lar yelkasiga sig‘magan irmoq –Sasidan sukunat eshigi sindi.Rangin chechaklarga aylandi tuproq,Zaminning chiroyi endi bilindi. Quyoshniki bo‘ldi bepoyon samo,Nurlarning yo‘llari uzaydi.Orzuli-havasli kunlar beoromNovdalarni gullar bilan bezaydi. Ildizidan boshlab uchiga qadarGulga to‘lib ketdi […]
07.03.2025 | 13:03
673